Ulan

Elimiz egemendigin áıgilep, táýelsizdi­gin pash etken soń álem elderine esigin aıqara ashty. Qazaqstan Kósh­bas­shy­sy­nyń shaqyrýymen sheteldik joǵary laýazym ıeleri dostyq nıetpen elimizge saparmen kele bastady. Osy tusta Elbasy Nursultan Nazarbaev joǵary memlekettik deńgeıdegi is-sharalardy atqarý úshin aıryqsha qurylym qajet ekenin bildirdi. Bul qurylymnyń qazaqsha ataýy ejelgi oǵlandardaı «Ulan» ataldy. 1992 jylǵy 16 naýryzda Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaq­stan Respýblıkasynyń respýblıka­lyq Ulanyn qurý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Táýelsiz Qazaqstannyń qor­ǵanys jáne qaýipsizdik sala­syn­da­ǵy bul aıryqsha qurylym Prezı­dentimizdiń usynysymen, Elbasynyń tikeleı qatysýymen quryldy. Oǵan sebep bolǵan faktorlardyń biri – táýelsizdik alǵannan keıin elimizdiń halyqaralyq baılanystar aýqymyn keńeıtýi nátıjesinde shetelderden keletin joǵary laýazymdy qonaqtardy qabyldap, halyqaralyq ádep talap­ta­ry­na saı hattamalyq sharalar ótkize bastaýy edi. Sol kezeńde aıryqsha memlekettik mindetterdi atqaryp, el qaýipsizdigin qorǵaý isine úles qosatyn arnaıy organ qurý qajet boldy. Oǵan joǵary laýazymdy tulǵalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, dástúrlik rásimder­diń oryndalýyna qatysý, asa mańyzdy memlekettik nysandardy, Memlekettik tý men Memlekettik eltańba eta­lon­daryn kúzetý júk­teldi. Al áskerı jáne tótenshe jaǵ­daı rejimi kezinde respýblıkalyq Ulan Qazaqstan zań­dary­na saı belgilenetin is-sharalardy júzege asyra­tyn bolyp bekitildi. Osylaısha, táýelsizdiktiń ekinshi jylynda asa mańyzdy nysandar men tulǵalardy kúzetip, el qaýipsizdigin qorǵaýǵa qatysatyn áskerı qurylym­nyń tarıhy bastaý aldy. Elıtarly ás­kerı qurylymnyń negizin qalyp­tastyrý ústinde onyń ult múddesine saı kelýi eskerilýimen qatar, álemdik derjavalardyń osy tektes qury­lym­darynyń tájirıbesi muqııat zerdelenip, basshylyqqa alyndy. Ulan brıgadasy 1992 jyldyń mamyr aıynda Ishki ister mınıstr­liginiń ishki áskerleri shuǵyl brıgada­synyń bazasynda jasaqtaldy. Ofıserler korpýsy Qarýly Kúshter men basqa qurylymdardyń úzdik áskerı qyzmetshilerinen quraldy. Al jaz aıaǵyna qaraı áskerı oqý oryn­dary­nyń túlekteri ishinen tańdalyp alyn­ǵan jas mamandar da sardarlar kor­pý­syn tolyqtyrdy. Araǵa jarty jyl­daı ýaqyt salyp, 5 jeltoqsanda Ulan sarbazdary alǵash ret Elbasynyń sán-saltanatyn asyryp, kóp aldyna shyq­ty. Bul Nursultan Nazarbaevqa Prezıdent Shtandarty usynylǵan kún edi. Táýelsizdiktiń tete inisindeı Ulan tarıhyndaǵy árbir oqıǵaǵa erekshe mańyz berildi. Sol jylǵy 16 jel­toq­sanda el Prezıdenti men belgili qoǵam qaıratkerleri aldynda sarbazdar áskerı ant berdi. Adaldyqqa ant bergen soń ulandyqtar Prezıdent rezı­den­sııasyn, Shtandartyn, memlekettik rámizder etalondaryn, Elbasy qol­da­na­tyn ushaq, tehnıka, kólikterdi, ma­ńyz­dy nysandardy kúzetýmen qatar, eldegi tynyshtyq pen tártipti qorǵaý­ǵa da atsalysty. 1992-1993 jyldar elimizdi joq­shy­lyq jaılap, urlyq-qarlyq beleń alǵan qıyn kezder bolatyn. Sol tusta Prezıdent ulandyqtarǵa ishki ásker­lermen birge Almaty qalasynyń ty­nysh­tyǵyn kúzetýdi de tapsyrdy. Keıin respýblıkalyq Ulannyń zańna­ma­lyq negizi bekitilgen soń, burynǵydaı ishki tártipti qorǵaý máselelerine tar­tylmaı, óziniń elıtarlyq mártebesine saı oryndaıtyn erekshe mindetteri aıqyndaldy. Respýblıkalyq Ulannyń el ishindegi bedeli jyl saıyn arta tústi. «Balam Ulan qataryna áskerge alynsa eken» degen hattar qarsha jaýatyn. Bir­aq merzimdik qyzmetke alynatyn úmitkerlerge qoıylatyn talap qa­shan­da joǵary edi. Boıy 175 sm-den kem emes, shymyr deneli, psıhologııalyq tur­ǵydan senimdi, syrt kelbeti de kelisken jigitter ǵana alynady. Ol túsinikti de. Alǵashqy kúnnen-aq respýblıka­lyq Ulan Elbasynyń tikeleı naza­ryn­da boldy. Áskerı qyzmetshilerdiń aıyrym belgileri men kıim nysan­darynyń tuńǵysh jobalarynan bastap, búgingisine deıin Prezıdentpen kelisildi. Elbasy ulandyqtarmen jıi kezdesip, qurylymnyń damý barysyn ti­keleı baqylap otyrdy. Jaýyn­ger­lik ázirligin, tehnıkalyq jáne tyl­dyq qamtamasyz etilýin, jaraqtalý deńgeıin qadaǵalady. Áskerıler ot­ba­sylaryn áleýmettik jeńildiktermen qamtý máselelerin únemi nazarda us­ta­dy. Qazir de ulandyq jaýyngerler memleket qamqorlyǵyna bólengen. Soǵan saı alǵashqy jaýyngerlik qyz­met kúnderinen bastap-aq respýblıka­lyq Ulannyń áskerı qyzmetshileri qu­­ry­l­ymnyń joǵary mártebesine saı bolýǵa, Prezıdent – Joǵarǵy Bas qol­basshy qoıǵan mańyzdy tapsyr­ma­lar­dy sapaly oryndaýǵa tyrysyp keledi. Respýblıkalyq Ulannyń komandırleri elıtarlyq qurylymnyń jo­ǵa­ry mártebesine saı bolý úshin bar­lyq kúsh-jigerin salady. Alǵash qu­ryl­ǵan kúnnen bastap, osy ýaqytqa deıin jaýyngerlik ázirlik jaǵdaıyna, komandırlik jáne jaýyngerlik daıar­lyqqa, tárbıe jáne áleýmettik-quqyq­tyq jumysqa, áskerı tártiptiń, zań­dy­lyq pen quqyqtyq tártiptiń saq­ta­lýy­na, qarýlaný, tehnıka men tyldyq qamtamasyz etý máselelerine aıryq­sha mańyz berilip keledi. Bul salalar­dyń qarqyndy damýy – soǵys jáne tótenshe jaǵdaı rejimi kezinde Qazaq­stan Respýblıkasy zańnamasyna sáı­kes áreket etýge degen joǵary jaýyn­ger­lik jáne shuǵyl-qyzmettik ázir­liktiń kepili. Respýblıkalyq Ulan el ómirindegi barlyq sheshýshi úderisterge belsene aralasyp keledi. Qazaqstan astanasy kóshirilgen kezde memlekettik qury­lym­dar ishinde alǵashqy bolyp Aqmo­la qalasyna ornalasty. Birinshi kún­nen bastap-aq ulandyqtar úkimettik mekemelerdi, salynyp jatqan memlekettik ınfraqurylymdardy kúzetýge kiristi. Al qazir Astana jáne Almaty qalalarynda respýblıkalyq Ulan­nyń eki brıgadasy ornalasqan. Olar­dyń jeke quramy Prezıdent – Joǵarǵy Bas qolbasshy belgilep bergen mindetterdi abyroımen atqaryp júr. Mu­nyń bir dáleli, 2007 jyly Prezı­dent­tiń kúzet qyzmetimen birlesip ótkizilgen «Qamal» oqý-jatty­ǵýlary boldy. Jattyǵýlar barysyn Joǵarǵy Bas qolbasshy N.Á.Na­zar­baev ózi qa­da­ǵalap, eki qurylymnyń jeke qu­ramy­nyń jaýyngerlik ázirligine joǵary baǵa berdi. Jyl ótken saıyn halyqaralyq arenadaǵy salmaǵy artyp, bedeli óse túsken Qazaq eliniń ómirindegi ma­ńyzdy oqıǵalar respýblıkalyq Ulan­nyń qatysýymen ótýde. 2010 jyly elimiz Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵa bol­ǵan kezdegi bıik deńgeıdegi barlyq is-sharalardy, EQYU Sammıtin ótkizýge respýblıkalyq Ulannyń jeke quramy atsalysty. Sondaı tarıhı kúnderdiń biri – 2011 jylǵy 8 sáýirde bolǵan Pre­zıdentti ulyqtaý rásiminde ulan­dyq jaýyngerler memlekettik rámiz­deri­mizdi Aqordanyń ǵajaıyp zalyna engizip, Elbasyna Memlekettik týdy usyndy. Bul – respýblıkalyq Ulan sarbaz­dary ajaryn kirgizip, qýatyn asyrǵan memlekettik sharalardyń biri ǵana. О́z tarıhynda Ulan memlekettik jáne memleketaralyq deńgeıdegi úsh júzge jýyq hattamalyq is-sharalardy qam­ta­masyz etýge qatysty. Elimizge saparmen kelgen shet elder basshylary suńǵaq boılaryn tik ustaǵan, kelbetine kóz toıarlyq ulandyqtarǵa únemi tánti bolyp jatady. Ulandyqtardyń daıarlyq deńgeıi kóptegen memleketter men halyqaralyq uıymdar bas­shy­lary tarapynan joǵary baǵalan­dy. Bul bıik jetistikke rásimdik bó­limshelerdiń eńbegi sińdi. Qazaqstan­nyń Qurmet qaraýyly basqa elderdiń osyndaı qurylymdary arasynda tanymal da bedeldi. Ulan Táýelsiz Qazaqstannyń ha­lyq­aralyq deńgeıdegi bıik bedelin be­kitýge de kúsh salyp keledi. 1996 jyly eki júzden astam jaýyngerlerden turatyn úlken top Malaızııaǵa baryp, birneshe qalasynda áskerı óner úlgi­lerin kórsetti. Bizdiń Qurmet qaraýy­lymyz Máskeýdegi Qyzyl alańda óte­tin «Spassk munarasy» halyqara­lyq áskerı-mýzykalyq festıvaline bir­neshe ret qatysyp, sherý tartý, qarýdy meńgerý sheberligimen tańǵaldyrdy. Respýblıkalyq Ulan quramyn­daǵy Prezıdent orkestri de memleket­tiń aı­bynyn asyryp, sán-saltanatyn pash etken úlken óner ujymy. Qury­lýy men qalyptasýyna belgili tulǵa­lar úles qosqan orkestrde qazir de da­ryndy ónerpazdar toby eńbektenýde. Barlyq janrlardyń, túrli ulttar men ulystardyń mýzyka úlgilerin joǵary sapada oryndaıtyn ujym álemdik sahnalarda Qazaqstan atynan óner kórsetip júr. Respýblıkalyq Ulan qurylǵannan bergi 19 jyl ishinde onyń qatarynda on myńnan astam sarbaz áskerı daıar­lyqtan ótti. Olardyń kópshiligi res­pýblıkamyzdyń túrli kúsh qurylym­darynda qyzmette. Qandaı qyzmet at­qarsa da, olar bizdiń qurylym qata­ryn­da boılaryna sińirgen jaýynger­lik qasıetterimen, patrıottyq sezimimen erekshelenip turady. Búginde Ulan sarbazdary negizgi jaýyngerlik mindetterin abyroımen atqarǵanyna qosa, otandastarymyzǵa patrıottyq tárbıe berý isine de belsene qatysady. Ulandyqtar Astana qalasynyń eń úlken alańdarynda beretin plas-konsertterimen, memlekettik tildiń mártebesin arttyrýǵa kúsh salýymen, túrli shyǵarmashylyq baı­qaý­lardan top jaryp shyǵýymen, sport­taǵy respýblıkalyq jáne ha­lyqaralyq deńgeıdegi jetistikterimen, úlkenge qurmetimen, kishige izetimen belgili. Táýelsizdikpen qatar jasap kele jatqan respýblıkalyq Ulannyń sar­baz­dary men sardarlary el egemen­diginiń 20 jyldyǵyn bıik meje dep biledi. Olar osy ýaqyt ishinde jas memleket qol jetkizgen jetistik­ter­diń qadirin tereń túısinedi. Qarqyndy damý ústindegi zaıyrly memlekettiń bir bólshegi retinde respýblıkalyq Ulan aldaǵy kúnderge tolaǵaı maq­sattar qoıyp otyr. Jaýyngerler El­basy men halyqtyń qaýipsizdigi jo­lyn­da aıanbaı ter tógip, joǵary ázirlikte bolýdy kózdeıdi. Abaı TASBOLATOV, respýblıkalyq Ulan qolbasshysy, general-leıtenant.