Byltyrǵy bıýdjettiń oryndalýynda kemshin tustar bar

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen joǵarǵy palatanyń kezekti otyrysy boldy. Onda depýtattar elimizdiń Joǵary Sot Keńesiniń usy­nymyna negizdelgen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń usynysyn qaraı kelip, Joǵarǵy Sottyń sýdıasy qyzmetine E.N.Ábdiqadyrovty saılady. Odan keıin 2010 jylǵy res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń atqary­lýy týraly Úkimet pen Respýb­lı­kalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komı­te­ti­niń esepteri tyńdalyp, depýtattar el qarjysynyń ıgerilýin jan-jaqty saralady. Kún tár­ti­bi­ne sáıkes 2010 jylǵy respýb­lı­kalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet pen Respýb­lı­ka­lyq bıýdjettiń atqarylýyn ba­qy­laý jónindegi esep komıtetiniń esepteri talqylandy. Esep qujattary týraly de­pý­tattardyń kóptegen saýaldaryna Qarjy mınıstri B.Jámishev pen Esep komıtetiniń tóraǵasy O.О́k­sikbaev jáne Ulttyq bank tór­aǵa­synyń orynbasary B.Táji­ıaqov jaýap berdi. Esepti talqylaý barysynda Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń hatshysy B.Dosmanbetov qosymsha baıandama ja­sady. Byltyrǵy jyl bıýdjetiniń kiris jáne shyǵys bólikteriniń atqarylýyna taldaý jasalyp, bıýd­jet jáne salyq zańna­ma­lary tolyq saqtalmaǵany ata­lyp ótil­di. О́tken jylǵy bıýd­jettiń atqa­rylýy el ekono­mı­kasynyń daǵ­da­rystan keıingi damýy kezeńine tap kelgeni, son­dyqtan bıýdjet eki ret naq­ty­lanyp, 16 ret tú­zetýler engizilip, parametrleri bas­tapqy bekitilgennen aıtar­lyq­taı ózgergeni aıtyldy. Otyrysta atalyp ótilgendeı, respýblıkalyq bıýdjettiń kiris bóligin josparlaý áli de jetildirýdi qajet etedi. О́tken jyly bıýdjet túsimderiniń 106 paıyzy oryndalǵanyna qaramastan, korporatıvtik tabys salyǵynan, ım­port­talatyn taýarlarǵa salyna­tyn aksızderden, negizgi kapı­tal­dy satýdan túsetin túsimderden 21,4 mıllıard teńge bıýdjetke túspepti. Salyq boıynsha bereshek ótken jylmen salystyr­ǵan­da 2 ese ósip, 199 mıllıard teń­gege jetken, onyń ishinde jalǵan kásiporyndardyń «problemalyq bereshegi» 89,5 mıllıard teńgeni qurap otyr. Bıýdjettiń shyǵystary onyń eki ret naqtylanýyna, kóp ret túzetilýine qaramastan, 37,6 mıllıard teńge ıgerilmeı qalǵan. О́ki­nishke qaraı, Úkimet ıgerilmeıtindigin bile tura baǵdar­la­ma­lar ákimshilerine jeltoqsan aıy­nyń aıaǵynda 39 mıllıard teńge aýdarǵan, ári bul bıýdjet toly­ǵy­men ıgerilgen bolyp esepteledi. Sondyqtan da, bıýdjettiń paı­da­lanylmaǵan qaldyqtary jyl basyna 93,3 mıllıard teńge bo­lyp qalyptasqan. Senatorlar bıýdjettiń oryn­dalý barysynda zań buzý­shy­lyq­tar bar ekenine nazar aýdardy. Igerilmeýdiń basty sebepteri – sapaly josparlanbaýy, iske asy­rý tetiginiń jetildirilmeýi, baǵ­dar­lama ákimshileriniń jaýapsyz­dy­ǵy atap ótildi. Memlekettik sa­raptamasyz, tehnıkalyq-ekono­mıkalyq negizdemesiz jáne joba-smetalyq qujattary ázirlenbeı qarjylandyrylýy, qurylystyń bastalýy, qarajat maqsatynyń buzylýy, merdigerlerdiń mindettemelerin ýaqtyly oryndamaýy máselelerine nazar aýdaryldy. Keıbir jaǵdaılarda qarajat bólinip, ol depozıtke salynyp, qurylysy bastalmaı oǵan tıisti memlekettik organdar tarapynan baqylaýdyń júrgizilmegeni de aıtyldy. Otyrysta paıdalanyl­maı jatqan qarajatty qaıta qaı­tarýdyń tetigin zań júzinde retteýdi Úkimet qolǵa alýy qajettigi atap kórsetildi. Jan-jaqty talqylaýdyń ná­tı­jesinde esepti bekitý jóninde Parlament palatalarynyń bir­les­ken otyrysyna qosymsha baıandama ázirleý Senattyń Qar­jy jáne bıýdjet komıtetine tapsy­ryldy. Senat otyrysyna talqylaýǵa usynylǵan halyqaralyq kelisimder boıynsha zań jobalary – «Mem­lekettik (mýnısıpaldyq) satyp alý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly», «Tabıǵı mo­nopolııalar sýbektileriniń qyz­metin retteýdiń biryńǵaı qa­ǵı­dattary men qaǵıdalary týra­ly kelisimdi ratıfıkasııalaý tý­ra­ly» jáne «Básekelestiktiń bir­yń­ǵaı qaǵıdattary men qaǵıda­la­ry týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobalary qa­byldandy. Ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty tereńdetýge baǵyt­tal­ǵan bul zań jobalary boı­yn­sha senatorlar aldynda Tabıǵı monopolııalardy retteý agentti­gi­niń tóraǵasy N.Aldabergenov pen Básekelestikti qorǵaý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary B.Parsegov túsinikteme berdi. Sonymen birge, senatorlar Parlamenttiń Reglamentine óz­ge­rister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi birlesken komıssııa­sy­nyń quramyna óz áriptesterin saılady. Otyrys aıaǵynda senatorlar Q.Aıtahanov, S.Eńsege­nov, R.Ahmetov, Ǵ.Esim, S.Plotnıkov, A.Savchenko el ómirindegi kókeıkesti máseleler boıynsha depýtattyq saýaldar joldady. Láıla EDILQYZY.