Turǵyndar tilegi sheshimin tapsa

Túrkistan qalasynyń 1500 jyldyq mereıtoıyna oraı El­ba­synyń tapsyrmasymen Túrkis­­tan-Shymkent baǵytynda júre­tin qa­laaralyq poıyz qatynasy jolǵa qoıylǵan bolatyn. Shalǵaıda jatqan (Túrki­s­tan-Shymkent arasy) eldi me­ken­degilerdiń sol kezde qýa­nysh­tarynda shek bolǵan joq. Biraq, bul qýanyshtary uzaqqa barma­dy. Sebebi, alǵashqy jyldary bul poıyz kúnde júrip turdy, keıinnen kúnara júretin boldy. Sóıtip, jyldan-jylǵa júrý kes­tesi kemı berdi. Qazir endi apta­syna úsh-aq ret  qatynaıdy. Túrkistan-Shymkent araly­ǵyn­­daǵy  beketterde (razezd) bir­neshe eldi meken bar. Onda tu­ratyn halyqtyń birazy sol temir jolda jol jóndeýshiler bo­lyp isteıdi. Basqalary qolda­ryndaǵy bes-alty malyn baǵyp, sonyń arqasynda kúnderin kórip otyr­ǵan qarapaıym halyq. Adam bol­ǵan soń bas aýyryp, baltyr syz­damaı turmaıtyny belgili. Eger de bir jaǵdaı bola qalsa (jaman aıtpaı jaqsy joq), jan-jaqpen qarym-qatynas jasaý­dyń bizdiń eldegi jalǵyz múm­kin­digi –  jańa­ǵy poıyz. Bul eldi mekenderge avtobýs nemese tak­sı júr­meıdi. Alda-jalda tak­sı shyqsa, ákesiniń qunyn suraıdy. Bala-shaǵalaryna nemese óz­de­rine bir anyqtama (spravka) alý úshin alystaǵy Túrkistanǵa nemese Shymkentke barýǵa týra keledi. Al baratyn kólik joq. Sondyqtan jas balalary aýy­ryp qalsa, kelinderi bosanatyn bolsa, ne isterin bilmeı tuıyqqa tirelip otyrǵandary. Qazaqtyń sanyn kóbeıtýge úl­ken úles qosyp jatqan osy shal­ǵaıdaǵy aýyldardyń adam­da­ry emes pe? Bul beketterde turyp, ómir súrip jatqan tek qana óz qandastarymyz. Olardan basqa munda birde-bir basqa ult ókil­deri turmaıdy. Osyndaı qıyn­shy­lyq­tarǵa qaramaı jaz­dyń aptap ys­ty­ǵyna kúıip, qys­tyń qa­qaǵan aıa­zy­na tońyp ju­mys istep, temirjoldan aqaý shyǵarmaı, po­ıyz­dardyń toqtap qalýyna jol bermeı, kún demeı, tún demeı óz jumystaryna úl­ken jaýapkershilikpen qarap, ár­kim óz mindetin atqarýda. Osyndaǵy halyq birneshe jyl­­dan beri osy másele jó­nin­de tıisti oryndarǵa dabyl qaǵyp keledi, biraq eshqandaı nátıje joq. Temirjol basshylaryna aıt­­sa, olar jergilikti basshy­lar­ǵa silteıdi. Jergilikti bas­shy­­larǵa aıtsa, te­mir­jolǵa silteıdi. Máseleni sheshý týraly eshqaı­sysynyń qulqy joq. Eki ortada turǵyndar ózde­rin aralda qalǵan adamdaı sezinip, azappen kún keshýde. Osy aı­tyl­ǵan jaǵ­daı­lar­ǵa baılanysty «Ege­men Qaza­q­stan» gazeti arqy­ly Úki­metke ótinerimiz, qalaara­lyq Túr­kistan-Shymkent-Túrkistan po­ıy­zyn kún saıyn qatynaı­tyn­daı, eń bol­maǵanda aptasyna bes kún jú­re­tindeı etip kómek jasasa. Ekinshi másele – osy dızel-poıyzdyń tehnıkalyq jaǵdaıy jaıynda. Munyń paıdalaný mer­zimi bitken. Áıteýir jamap-jas­qap, ózderinde qosalqy ból­shek­ter bolmasa, jan-jaqtap  izdestirip taýyp ákelip, júrgizýde. Túr­kistan lokomotıv deposy – bir ǵasyrdan (1904) astam ta­rıhy bar baıyrǵy depo. Munda ju­mys qoly da, bilikti mamandar da jetkilikti. Bári osy jerde tý­yp-ósken Túrkistan­nyń tú­lek­te­ri, syrttan kelgender joq. Son­dy­q­tan Qazaqstan temirjol bas­shylaryna bizge jańadan shy­­ǵyp jatqan dızel-poıyzdyń bi­reýin bólgizse degen tilegimiz bar. Munan buryn «QTJ» UK» AQ eki qalaaralyq poıyzdy jol­ǵa shyǵarǵan edi. Onyń biri «As­tana-Kókshetaý», ekinshisi «As­tana-Pav­lodar» baǵyttarynda jú­­­­rip jatyr. Sondaı poıyzdyń (dı­zel-poıyz nemese relstik avtobýs) bireýin Túrkistanǵa nege bermeske. Bul eli­mizdiń jı­yrma jyl­dyq mereı­toıy qarsa­ńynda bizder úshin úlken syı­lyq bolar edi. Túrkistan – ejelgi tarıhı qala, rýhanı astana. Túrkistanda qazaq handary túrli elderden elshilikter qabyldaǵan. Qazaq bı­leý­shileriniń han kóterý sal­ta­nat­tary osynda ótken, qazaq­tyń betke tutarlary májilis ót­kizgen. Búgingi tańda alys-ja­qyn shetelderden, ásirese, mu­sylman elderinen kelip jat­qan qonaqtar-týrıs­ter qanshama. Astanadan, Almaty­dan kelip jat­qan laýazymdy aǵa­larymyz, zııa­ly qaýym Túrkis­tan­dy úlken maqtanysh tutady. Úshinshi másele, Túrkistan stan­sasyndaǵy temirjol vokza­ly tarıhı arhıtektýralyq eskertkish retinde tanylyp, mem­lekettiń qaraýynda bolyp kelgen edi. 2004 jylǵy jekeshelendirý bastalǵan kezde temirjol mekemelerin de aksıonerlik qo­ǵamǵa aınaldyrý sharasy bas­taldy da, sol tizimniń ishinde tarıhı mańyzy, mádenı qun­dy­lyǵy zor Túrkistan vokza­ly da engizilip, «Temirjol­qyz­met» aksıonerlik qoǵamynyń ıeligine ótti de ketti. Alaıda «Temirjolqyzmet» AQ bul vokzalǵa tarıhı eskertkish túgili halyqqa qyzmet etip turǵan mekeme qatarynda da mán bermedi. Sol ýaqyttan beri vok­zalǵa kúr­deli jóndeý turmaq, aǵ­ym­­daǵy jóndeý de jasa­lyn­bady. Sý, jylý júıeleri ábden toz­ǵan. Túnde janyp turatyn ártúrli shamdarǵa jetkilikti ja­ryq berilmeıdi. Vokzal qyzmet­kerleri qys­ta syrt kıimderimen otyryp qyz­met kórsetedi. Ju­mysshylardy jónsiz qysqartý­larynan vokzal aýmaǵy sanı­tar­lyq talaptarǵa saı emes dep ta­nylyp otyr. Jolaý­shylar po­ıy­zyn qabyldaıtyn 1 jáne 2 joldar aralyǵy ýaqytyly ta­za­lanbaıdy. Vokzaldyń qala betindegi kireberis esiginiń al­dyn­daǵy tekpishekterge tóselgen kafelder byt-shyty shyǵyp syn­ǵan. Syrttan kelgen qonaqtar turmaq, jergilikti turǵyndar­dyń ózi os­yn­daı keleńsiz jaǵ­daılardy kórip, yńǵaısyz kúıge túsedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri K. Má­si­mov­tiń tapsyrmasy boıynsha (2010 j. 01.12 №17/36. 007-816.07-3) Qa­zaq­stan temirjol vokzalda­ryn mem­leket menshigine ót­kizý týra­ly sheshim basqa vokzaldarda iske asty da Túrkistan vok­zaly sol kúı­inde AQ menshiginde qalyp qoıdy. Úkimetten gazet arqyly os­yn­daı keleńsiz jaǵdaıdan ha­lyq­ty qutqaryp, máseleniń oń she­shimin tabýǵa kómektesýin suraımyz. Túrkistan temirjol toraby jumysshylary, ınjener-tehnık qyzmetkerleri atynan – Asetýlla KARIMOV, Túrkistan qalasynyń qurmetti azamaty.