О́negeli ómir

О́zen ken ornyn ıgerýge sol kezdegi odaqtyń ár jerinen kóptegen mamandar kelip, tuńǵysh skvajınalardy qazyp, toptyq qondyrǵylardy turǵyzdy, mu­naı, sý qubyrlaryn tartty. Solar­dyń ishinde, kórshiles Atyraý oblysy men Túrikmen­stannan kelgenderdiń qyzmeti qurmetpen atalady. Sonyń biri – «Nebıttaý» munaı bir­lestiginde jeti jyl sheber bolyp ju­mys jasaǵan Qýa­nysh­nııaz Toqbanov edi. Toqbanovtar áýleti atajurt, Kıeli ólkege 1964 jyldyń qarasha aıynda oraldy. Mańǵystaýdan «munaı shyqty» degen habardy estigen boıda Qýanysh­nııaz qazynaly túbekke jol tartty. Jal­ǵyz emes, qasyna ózi qatarly Násir Áji­baev, Nurjaý Amanov jáne Túgel Belibaev syndy týǵan jerdi ańsaǵan jigitterdi erte kelip, О́zenge atbasyn tiredi. Jańadan ashylyp jatqan ken or­nyn­da qandaı jaǵdaı bolsyn, úı joq, adam­dardyń kóbi qoldan qazǵan jertó­le­lerde turady. Vagon úıler de joq­tyń qa­sy. Aýyz sý 130-150 shaqyrym­nan tasy­la­dy. Kólik te tapshy, ju­mys­qa traktor súı­ret­ken shanamen qaty­na­ǵan kezder de bol­dy. Bul qıyndyqtar jigitterdiń jigerin jasytqan joq, qaıta babalar mekenine tabandary tıgen soń, boılaryna kúsh-qýat paıda bol­dy. Munyń barlyǵy ýaqytsha qıyn­dyq ekendigin ishteı sezinip, bolashaqqa zor senimmen qarady. Olar jalǵyz emes edi. Osynyń al­dyn­da bir top órimdeı qyz-jigit­ter­diń kó­shin bastap, Atyraýdan baıyrǵy munaı­shy urpaǵy Rahmet О́tesinov kelgen bo­latyn. Qazaq eliniń «qara altyn» qazy­nasyn Otan qajetine jaratqan ataqty Bal­ǵymbaevtar, Baljanovtar isin jal­ǵas­tyrýshy Rahmet aǵa kelisimen basshy­lyq tizginin qolǵa alyp, jańa munaı alańyn «qalaı, qaıtyp ıgeremiz, kelý­shilerdiń eńbegi men áleý­met­tik máse­le­lerin qalaı sheshemiz» degen saýal tóńi­re­ginde tol­ǵandy. Tabıǵatynda zııa­ly, isine zor jaýapkershilikpen qa­raı­tyn azamat jan-jaqtan kelip jat­qan azamat­tar­dyń kóbi­men aýyzba-aýyz sóılesip, aqy­ly­men bólisip, pikirlerin tyńdady. So­lar­dyń biri biz sóz etip otyrǵan Q.Toqbanov edi. R.О́tesinovpen áńgimeden alǵan áse­rin Qýekeń búgin bylaısha baıan­daıdy. – «Baraq úıdiń bir bólmesin kabınet etip otyrǵan aqsary kisiniń araıly júzin alǵash kórgende, júregim jylyp sala ber­di. Aman-saýlyqtan keıin qu­jat­ta­rymdy muqııat qarap, munaıshy ekensiń ǵoı, ózderińizdeı azamattar bizge aýadaı qajet, kelgeniń qandaı jaqsy bolǵan, erteńnen bastap iske kiris» degeni. – Basshynyń aldynan qanattanyp shyq­qannan keıin jigitterimniń basyn biriktirip, №5 skvajınany qabyldap al­dym – dedi sózin odan ári jalǵas­ty­ryp, – osy arada aıta keter bir jáıt, bas­tapqy kezde ken ornynda bar bol­ǵany úsh-aq skvajına bolǵan. № 1,3 uń­ǵylardy basqa brıgada al­dy da, bizge sońǵysy tıdi. Jańa tapsy­rylǵan skva­jı­nanyń jumy­sy kóp bola­ty­ny belgili, barlyǵyn ózimiz jasap abat­tan­­dy­ryp, azǵana kún ishinde retke keltirdik. Kelgen tehnıkany tıimdi paıdalanyp, jalǵanǵan bas qu­byrlar men aralyq qu­byrlardy munaı ólshegish qondyr­ǵy­lar­dy­ tolyqtaı, jab­dyqtap, iske qos­tyq. Keıinnen toptyq qon­dyrǵylar turǵyzy­lyp, skvajına sa­ny kóbeıdi. Eń bastysy ujymda birlik pen bereke jáne jumysqa de­gen ynta joǵary bol­dy. Sol sebepten de, aı saıynǵy tap­syr­ma asyra oryn­daldy. Keıinnen ja­ńa adamdar alyndy. Bar­ly­ǵy birdeı mu­naıshy emes, árıne. Oqy­­typ, maman­dyq­qa baýlyp, qamqorlyq kórsetý ar­qa­­synda sol azamattardyń kó­bi she­ber, ınjener, seh bastyǵy sııaqty jaýap­­ty jumystardy atqardy. Máselen, brıgada sheberi bolǵan Maqsat Boranbaev áýeli kásipshilikke jetekshilik etip, biraz jyl О́zen munaı, gaz óndirý basqar­masyn basqardy. Sodan keıin Jambyl oblysy­nyń aýmaǵyndaǵy elimizdegi iri «Amankeldi» gaz ken ornyn ıgerýge basshylyq etti. Brıgadanyń qarapaıym operatory Man­sur Omarov óndiriste alǵan tájirı­besin ǵylymmen ushtasty­ryp, tehnıka ǵylym­dary­nyń doktory atandy. Osy­nyń bar­ly­ǵy ujymda isker de, izdenimpaz azama­t­tar­dyń bol­ǵan­dyǵyn aıqyn­daı­dy, – deıdi ardager. Rasynda da solaı. Saıdyń tasyn­daı iriktelgen jigitterden quralǵan brıgada aty bútin elge jaıyldy. Q.Toqbanovtyń ózi delegasııa quramynda birneshe shet elderde bolyp, tájirıbe­simen bólisti. Sol kezdegi qazaq eliniń basshysy D.Qonaev Jańaózen qalasyna kelgen sapary kezinde osy brıgadada boldy. Ken ornynan ár jyl­dary óndi­ril­gen 100, 200 jáne 300 mln. tonna «qara altynǵa» bular da qo­maq­ty úles qosty. Sosıalıstik Eńbek Eri Smaǵul Jalǵasbaev, QR Memlekettik syı­ly­ǵy­nyń laýreaty Sábıt Ábenov, Qar­jaý­­baı Seńgiralın sııaqty belgili munaı­shy­larmen bir brıgadada jumys jasady. Kásipshiliktegi qyzmetten keıin «О́zen­munaıgazdyń» birqatar bólimshe­le­rinde tehnologııalyq bólimderdi bas­qa­ryp, SNIPR-da basshy boldy. Ǵy­ly­mı-teh­nologııalyq ortalyqta bas ın­jenerlikti at­qaryp, sol jerden eń­bek demalysyna ket­ti. Osyndaı qyz­met­terde júrgende О́zen ken ornyn ıgerý tıimdiligin arttyrý men maman­daryn tárbıeleý isinde qalyp­tas­­tyr­ǵan óziniń ádistemelik mektebi bar. Ári, munaı óndirýdi molaıtý maqsatynda óndiriske ońǵa tarta ónertapqyshtyq ja­ńa­lyq engizdi. Kóbi qazir óndiriste qol­da­nylyp, jemisin berýde. Qalanyń qoǵam­dyq ómirine de belsendi aralas­ty. Álde­ne­she ret Jańaózen qalalyq máslıhattyń de­pýtattyǵyna saılanyp, turǵyn­dardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıynyń jaq­­sarýyna, densaýlyq pen bilim salasynyń damýyna eleýli úles qosty. Osyndaı eren eńbegi arqa­synda munaı óndirisi sala­syn­daǵy marapattaryn aıtpaǵan­d­a, táýelsiz elimizdiń kóptegen orden, medaldaryn omyraýyna taqty. О́zendegi alǵashqy komsomol-jastar brıgadasynyń brıgadıri retinde de el esinde júr. Jetpistiń belesine kóterilgen ardager: – «Qazirgi munaı salasyna memleket tarapynan kórsetilip jatqan qam­qor­lyq­tarǵa kóńil súısinedi. Jańa tehnıkamen, bilikti mamandarmen tolyǵý­da. Munaı­shy­lardyń áleýmettik jaǵ­daıy da jaqsardy, eńbekaqylary ósti. Qysqasy, jumys ja­saý­ǵa ne qajet­ter­diń barlyǵy bar. Bul biz­derge sonaý ótken ǵasyrdyń 60-jyl­darynda arman bolǵan. Biraq, keleshekte osyndaı bo­la­ryna, ómirdiń ózgererine sendik. Sol senimdi demeý etip jumys jasadyq. Jastar endi aýyzbirlikti saqtaı oty­ryp, táýelsiz elimizdiń qýatyn artty­ra berse degen tilegim bar» – deıtin edi. Asyl azamat, ardager munaıshy ót­ken ap­tada ómirden ozdy. О́kinishti. Degenmen, kó­ńilge demeý bolatyny segiz bala­sy eseıip, er­jetti, barlyǵy jo­ǵary bilim aldy. Áke jo­lyn jalǵas­tyryp júr­genderi de az emes. Zakarııa ISAǴULOV, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. Jańaózen qalasy.