Qazaqstandyq sement - keleshektiń irgetasy

Shymkentke Almatydan Saıram arqyly túnge salym mashı­nasymen kirip kele jatqan jo­laý­shy Tassaı aýyly tusynan ǵarysh zymyrany sekildi kókke um­synǵan qondyrǵylardy kórer. Áni-mine basqarý apparatynan start alatyndaı keıipte. Jar­qyl­­­daǵan ár túrli jaryqtar. “Apyr-aý, bul ne keremet?” der. Alǵashqyda Shymkenttikter de súıtken. Bir kórmege ǵarysh aı­la­ǵy Baıqońyrdyń osynda kó­ship kelgenindeı áser qaldyrar edi. Kishigirim shaǵyn aýyldyń ornyn alyp jatqan qon­dyr­ǵy­lar-ǵarysh aılaǵyna túk te qatysy joq, Qazaqstandaǵy biregeı sement óndiretin alyp “Standart-Sement” zaýyty. Búginde myńnan asa adamǵa jumys taýyp berip otyrǵan zaýyt jylyna 1 mln. tonna sement daıyndaıdy. Saıram aýdanynyń bıýdjetine jylyna 2 mlrd. teńge shamasynda qarjy quıylady. Bir otbasynda orta eseppen bes adam bar dep esepteseńiz bes myń adamdy qara sý men qara nanǵa qaratpaı el qatarly tur­mys keshýine jaǵdaı jasap otyr­ǵan zaýyt qaıdan nashar bolsyn?! Zaýyttyń dırektory Baýyr­jan Serikjanuly Seıitjanov bol­ǵanymen kásiporynnyń ıesi retinde jurt belgili kásipker, ǵy­lym doktory, “Saýts-Oıl” JShS-iniń prezıdenti Serikjan Seıitjanov dep biledi. Serikjan Seıitjanov – osy zaýyttyń qu­ryl­taıshysy. Shymkentte sement zaýyty joq emes. Keńes ókimeti kezinde salyn­ǵan zaýyttyń sońǵy on­shaq­ty jyl­darda ınvestorlary aýysqanymen eskini ildalaǵan jyrtyqqa jamaý salǵanmen birdeı ǵoı. Energııanyń kóbirek qajet etetin ylǵaldy sement daıyndaıtyn zaýyttan ma­ńaıdaǵy turǵyndarǵa aspannan sement jaýǵan kúnder de bolǵan. Osydan attaı úsh jyl buryn búgingi Ekologııa jáne tabıǵatty qorǵaý mınıstri, ol kezde Oń­tús­tik Qazaqstan oblysynyń ákimi, ashýǵa kóp erik bermeıtin Nur­ǵalı Áshimov kúrt qataıyp “Shym­kenttegi bir mıllıonǵa jýyq ha­lyqtyń densaýlyǵyn aýa­ny las­taı­tyn sement zaýy­tyna aıyr­bastaı almaımyn” dep sheteldik ınvestorlardyń eki aıaǵyn bir etik­ke tyqqan. Aıdan astam ýa­qyt­qa japtyryp tastaǵan. At­mo­s­­feraǵa jiberetin tútin súzgi­sin aýystyrǵan. Keńes zamanynda halyqara­lyq standart degendi oıǵa almaı­tyn, oılasa da qaýqary jetpeıtin kezeńde salynǵan qorǵasyn zaýyty, sement zaýytynan zııan shegip, zárezap bolyp qalǵan jurt “Standart-Sement” zaýyty sa­lyna bastaǵanda da qorqa­soq­tap edi. Mańaıdaǵy aýyldan aıqaı-shý da estilgen. Osyǵan negiz bar ma?! Bizdiń biletinimiz, ekologııa­lyq jaǵynan zııansyz qurǵaq sementti daıyndaý tehnologııasyn ǵylymı negizde jasaǵan ǵylym doktory Serikjan Seıitjanov zaýyttyń tútini úsh qaıtara tazalaý fıltrinen ótetindigi jaıly aıtqan aqparat. Qondyrǵy – Qytaıdyń Tıanzın qalasyndaǵy sement ónerkásibi ǵylymı-zert­teý ınstıtýtynyń ónimi. Dál osyn­daı zaýyttar osy ıns­tı­týt­tyń jetekshiligimen azýyn aıǵa bilegen Amerıkadan bastap, qor­sha­ǵan ortaǵa zııany bilinse qo­ly­na plakattaryn ustap kóshege shyǵyp ketetin talapshyl tu­r­ǵyndary bar Eýropanyń talaı qalalarynda jumys istep tur. Aýa lastansa ondaǵy aǵaıyndar dabyl qaqsa kerek edi. Árıne, óndiris bolǵan jerde máselesiz bolmaıdy. Alaıda, bes myńdaı adamnyń asyraý­shy­sy bolyp otyrǵan iri óndiris oryndaryn jabýdy talap ete bersek onda Azııada kósh­basshy elge aınalýdy maq­sat etken Qa­zaq­stanǵa, memleketimizdiń bola­sha­ǵy osyndaı halyqaralyq stan­darttarǵa negizdelgen alyp kásiporyndar ekenin aıtyp kásipkerlerge dem berip otyrǵan Elba­sy­myz­dyń strategııasyna qar­sy shyqqandyǵymyz emes pe? Shıkizat Qazaqstandy qa­shanǵy asyraıdy? Ol – túbi joq tuńǵıyq kól emes. Er­te me, kesh pe túge­si­le­di. Sol kezde ónerli jurt­tan úıren degen uly Abaı­dyń, Ahań, Ahmet Baıtur­synov bastaǵan alash ardaqty­larynyń, beıqam jurtyn masa bolyp sha­ǵyp oıatý­dy durys kór­gen Mirja­qyp­tar­dyń janaı­qa­ıyn taǵy da umy­typ, Pýshkın­niń “Altyn ba­lyq” ertegisindeı sy­nyq astaýdy qushaq­tap qalǵan keıýananyń keıpin kıip qal­maımyz ba degen qaýip qoı bizdiki. Sondyqtan aıqaıshyl aǵaıyn­dy sabyrǵa sh­a­qyrar edik. Halqy bir mıllıonǵa jeteqabyl Shym­kenttiń ózine halyqaralyq stan­dart­tarǵa negizdelgen ondaǵan zaýyt­tar kerek. Ár sala boıynsha. Sonda ózgege kiriptarlyqtan qu­ty­lamyz. Táýel­sizdigimizdiń tu­ǵy­ry berik bolady. Memle­keti­mizdiń ekonomıkalyq ál-qýaty ese­lenedi. Al, ol de­genińiz – el baılyǵy, siz ben bizdiń jarqyn ómirimiz, urpaǵy­myzdyń muńsyz keleshegi. Jaqynda zaýytqa arnaıy bar­dyq. Zaýyt dırektory Baýyrjan Seıitjanovpen suhbattastyq. – Elbasymyzdyń 30 korporatıvti kóshbasshy jobalarynyń qataryna osy zaýyt ta engen, – deıdi ol. – Sol kezeńderde álemdi qarjy daǵdarysy qursaýdaı qys­ty da biz daǵdaryńqyrap qaldyq. Osy jobany ári qaraı jalǵas­tyrý qanshalyqty qısyndy, tu­lypqa móńiregen sıyrdaı bolyp qalmaımyz ba degen de qaýip boldy. Osy qaýpimizdi ákem, osy zaýyttyń quryltaıshysy, Serikjan Seıitjanov seıiltti: “Men Elbasyǵa zaýytty iske qosýǵa ýáde bergenmin. Er jigit ýádesin jutpaý kerek. Nur­sultan Ábish­uly memleketimizdi óte aýyr jaǵ­daıda ornynan tik qoıdy, álem sanasatyn elge aınal­dyrdy. Osyn­daı jaǵdaıda bizdiń keri shegingenimiz namysqa syn” dedi. Aıtty bitti. Shetelden ınvestısııa tartýǵa El­basynyń jergilikti bankke tap­syr­masy ózek boldy. 2008 jyly 8 tamyzda ınvestısııa máselesi sheshildi. Qy­taılyq Eksım­bank­ten 100 mln. dollarǵa jýyq qar­jy aldyq. Bul az soma emes. On segiz aıdyń ishinde zaýytty salyp, iske qostyq. – “Standart Sementtiń” jú­re­gi soǵa bastaǵany “Batys Eý­ropa-Batys Qytaı” halyq­aralyq avtomagıstraliniń qar­qyn ala bastaǵanyna dóp keldi. Iskerlik qatynastaryńyz qa­laı? Ońtús­tiktiń jerinen 454 shaqyrym jol qıyp ótedi ǵoı... – Bul ǵasyrlyq qurylystyń qanshalyqty mańyzdylyǵyn El­ba­sy­myz aıtyp keledi. Jol­daýyn­da da naqtylaǵan. Shaǵyn jáne orta bızneske qolaıly jaǵ­daı týǵyzady. Ári bizdiń kásip­oryn sekildi úlken zaýyttardyń da damý strategııasyna múmkindik beredi. Negizgi esep boıynsha jol­ǵa qajetti shıkizattyń 90 pa­ıyzy qazaqstandyq bolýy shart. Bul qazaqstandyq kásipkerlerge jaqsylyq bolyp tur. Bizdiń zaýyt­tyń sement markalary avto­magıstraldiń talaptaryna saı keletindikten eki tarapta da jaqsy túsinistik bar. – Qazir básekelestik zama­ny, eshkim eshkimge renjı al­maı­dy. Sizder jańa tehnolo­gııany iske qostyńyzdar. Qur­ǵaq sement pen ylǵaldy se­menttiń jigin qara­paıym jurt ajyrata qoımaıdy. Qaısysy óndiris úshin tıimdi? – Mynaý keremet dep árip­tes­terimniń baqshasyna tas ata al­maımyn. Biraq, bir aqıqatty aıt­pas­qa bolmaıdy. Keńes Odaǵy kezinde halyqaralyq standart­tar­dy saqtaýǵa jaǵdaıy kelmedi de, qondyrǵylar jóninen ba­tystan kóp qalyp ketti. Ylǵaldy sement energııa­ny kóp qajet etedi ári ekologııaǵa eleýli shy­ǵyn ákeledi. Biz eski ádisti aınalyp ótip, jańa zaýyt óte úlken ınvestısııa talap etetinin bilsek te, qa­zirgi zaman talabyna saı qondyrǵylar men tehnologııa jetistikterin paı­­dalanyp qurǵaq sement óndirýdi qolǵa aldyq. Bul ma­te­rıal­dyq sapasyn kó­terýge jáne baǵasyn tómen­detýge septigin tıgizedi. Biz se­ment­tiń tonnasyn 12 myń teńge­den bo­satamyz. Muny kópshilik bile bermeıdi. Bazardan baryp biz­­diń sementti 13-14 myń teńge­den satyp alyp júr. Shıkizatymyz jetkilikti. Ák, saz balshyq, qum jáne pırıt alý­ǵa seriktesterimiz bar. Dıirmende osy komponentterdi aralastyryp, ábden úgip shıkizat unyna jetkizgennen keıin qyzdyrylyp aına­lyp turatyn pesh qazandy­ǵyna salynady. Selsıı boıynsha 1450 gradýstan ótkennen keıin jarty­laı fabrıkat arnaýly to­ńazyt­qysh­tarda sýytylady. 65 gradýsqa jetkennen keıin saqtaý qoıma­laryna jóneltiledi. Taǵy da túrli prosesterden ótkennen keıin ǵana sementimiz daıyn bo­la­dy. Sýlfat qu­ramdy portlandsement markasy da M500 jáne joǵary bolady. Bul ónim túrleri tehnıkalyq suranys talap­tary­na saı. Bizdiń zaýyt óndirgen ónim­der joǵary sapaly bol­ǵan­dyqtan úlken suranysqa ıe. – Jańa tehnologııany meń­gerý aýyl úıdiń qora aınalyp, baqshasyn baptaıtyn sharýasy emes. Myqty mamandar kerek? – Oıyńyzdy túsindim. Biz kadr­lardy syrttan izdep jatqan joqpyz. Zaýyt-Qazaqstandiki bol­ǵannan keıin onyń ıgiligin, eń al­dymen qazaq jastary kórýge tıis. Irgedegi aýyldyń elý-alpys talapty jastaryn Tıanzın sement ónerkásibi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bazasynda oqy­typ aldyq. Zaýyt aıaǵynan tur­ǵan­sha kómektesip, úıretý úshin ondaǵy ortalyqtan bilikti mamandar keldi. – Jalpy, 1 mln. tonna qur­ǵaq sement daıyndaıtyn zaýyt qalypty jumys jasap tur. Elimiz boıynsha 30 korporatıvti kóshbasshy jobalar­dyń qataryna kirgen zaýyt ju­mysymen Elbasymyz ja­qyn tanysa aldy ma? – Tanysty. Zaýyt salynyp jatqanda Elbasymyz Ońtústikke arnaıy saparmen kelgen. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov bıznes jobalardy tanystyryp kele ja­typ, bizdiń zaýytqa aıryqsha toq­taldy. Men jalpy sıpattamasyn baıandadym. Mundaı zaýyttyń TMD elderinde balamasy joq desem ótirik bolar. Fransýzdar da Tarazda sement zaýytyn salyp jat­qan. Nursultan Ábishuly jaı-japsarymyzdy surady. Qosh­tasarda “bizdiń jigitterdiń iskerligi sheteldikterden kem bolmaý kerek. Namysqa tyrysyńdar” dedi. Elbasymyzdyń túpki oıyn tú­sin­dim. Qazaqstanǵa ınvestısııa sa­lyp jatqan shetelderdiń oıy – paı­daǵa shyǵý. Biz de qomaqty qa­rajat nesıe alǵannan keıin ony qaıtaryp, tabysymyzdy eseleýge umtylamyz. Biraq, eldiń azamatymyz, jaǵ­daıǵa qaraımyz. Kómegimiz kóp bolady. Elbasymyzdyń olardan asyńdar degenin “eldiń baı­ly­ǵy­na ózderiń ıe bolyńdar, sonda halyqqa jaqsy bolady” dep tú­sin­dim. Sol sezim úlken qanat ber­­di, namysymyzdy janydy. Qıyn kezderde sheteldikterge Qa­zaq­stan­ǵa ınvestısııa salýǵa múm­kin­dikter berildi. Odan jaman bol­ǵan joqpyz. Endi olardyń or­nyn óz azamattarymyz basyp jat­sa el­diń órkeni óskeni, áleýetiniń art­qany ǵoı. Baýyrjan Serikjanulynyń aıt­qandaryn ózge áriptesteri de maquldaǵan. Zaýyt basshysynyń qurylys jónindegi orynbasary Vıktor Chernyshev kásiporynnyń artyqshylyqtary týraly aıta kelip, negizgi úsh faktorǵa toq­taldy. Birinshiden, joǵary sapaly ónim, ekinshiden, ekologııalyq qaýip­sizdik talaptary saqtalǵan, úshinshiden, jumysshylarǵa bú­gingi zaman talabyna saı jaǵdaı týǵyzylǵan. Tıanzın sement ónerkásibi ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń óki­li, joba jetekshisi Shý Sýn Lın álemniń 20 memleketinde zaýyttarynyń jumys istep tur­ǵanyn aıtady. “Biz eń aldyńǵy qatarly tehnologııany Eýropa men Azııaǵa ǵana emes Reseı men Amerıkaǵa da daıyndap berip otyrmyz. Al Qazaqstandaǵy bul joba ındýstrıalızasııalaý baǵ­dar­lamasynda jetekshi salaǵa aınalaryna senemin” deıdi. Qazaqta “Elde bolsa eringe tıedi” degen naqyl bar. Sol elge bolsyn deıtin azamattardyń bi­re­geıi – osy zaýyttyń qurylt­aı­shysy, belgili kásipker, oblys­tyq máslıhattyń depýtaty Serikjan Seıitjanov. Sekeńniń saqylyǵy, Atymtaı Jomart­ty­ǵy jóninde el ishinde áńgime kóp. Memleket tarapynan “Qurmet” ordenimen marapattalǵan azamat­tyń esimi syrtqy elderge de málim. Reseıdiń “Zvezda sod­rýjes­tva” ordenine ıe bolǵan Serikjan Seıitjanovtyń mesenat­ty­ǵy “Altyn júrek”, “Paryz” qa­ıyrymdylyq qorlary tarapy­nan laıyqty baǵalandy. Ǵylym doktory, Halyqaralyq aqparat­tan­dyrý akademııasynyń, Kalıfornııa Ǵylym akademııasynyń múshesi osy azamattyń ataq-dańqtaryn aıta bastasań birer paraq jetpeıdi-aý. Ádette, ataq, qurmetti bılik oryndarynan ózi surap júretin adamdar bolady da, abyroıdyń ózi izdep júretin azamattar bolady. Shetel marapattaryn aıtpa­ǵanda Qazaqstanda Serikjan Seıit­janovtyń el ıgiligi úshin atqarǵan jumystary kóp. О́zi týyp ósken Shilik aýylynda meshit saldy. Keıinnen balabaqsha kóterdi. Memleketke, elimizge járdemim bolsyn dep atty kisi túsip qaraıtyndaı mektep salyp berdi. Zaýyt salynǵan Tassaı aýy­ly­nyń aımaǵy da qamqorlyqsyz qalǵan joq. Sıyrdyń búıregin­deı taram-taram bolyp ketken aýylda ortalyqtaǵy mektepke jetý balalar úshin óte qıynǵa soǵyp júr edi. Sol mańaıǵa búkil ınfrastrýktýrasy qamtylǵan, sportzaly da bar 240 oryndyq mektep salyp berdi. Aqshasy qaltasyna syımaı jatqan adam sheteldik bankten 100 mln. dollar nesıe ala ma?! Sýdyń da suraýy bar. Merzimi shekteýli. Biraq, “Saýts-Oıl” JShS prezıdenti, “Standart-Sement” zaýyttyń quryltaıshysy aldymen elge bolsyn deıtin táýe­keline basyp, osyndaı qa­dam­darǵa bardy. Endi otbasyn qosqanda bes myńdaı adamnyń nesibesin aıyryp otyrǵan zaýyt mańynda da balabaqshadan mektepke deıingi nysandar boı kó­teredi. Taǵy da adamdar ıgiligi úshin. О́z aldyna shaǵyn qala. Ylǵaldy sement óndiretin zaýyt­tarda shıkizat taý-taý bo­lyp ashyq dalada úıilip jata­tyn. Úp etip jel tursa shańy kó­teriledi. “Standart-Sement” bul máseleni sheshken. Ekologııalyq qaýipsizdik úshin shıkizat arnaýly oryndarda saqtalady. Búgingi óndiris oryndaryna qoıylatyn talap osy. Qumyrsqanyń ıleýindeı adamdary qujynap jatqan Qytaıdyń alyp qalalarynda jumys istep turǵan zaýyttarǵa jurttyń jaq ashpaýy osydan. Zaýyttyń baspasóz hatshysy bolyp belgili jýrnalıst Ábdi­málik Belgibaev taǵaıyndalǵan eken. Jumysshylaryna jaǵdaı jasaıtyn osyndaı myqty ká­siporyndy men buryn-sońdy kórmedim deıdi áriptesimiz. Jaqsy áke-shesheden tálim al­ǵan Seıitjanovtar áýleti osy­laı­sha-otandyq óndiristiń myń she­gedeı myqtysyn aıaǵynan qoı­dy. – Serikjan osy zaýytty sa­lamyn dep oıyn bóliskende ishim­nen qalaı bolar eken dep oı­lap edim, – deıdi senator Qýa­nysh Aıtahanov. – Keńes ókimeti kezinde mundaı zaýyt bes jyl­dyq josparǵa kirgizilip, mem­lekettiń úlken kúshi jumyl­dy­rylatyn. Osyndaı zaýytty bir azamat jyl jarymǵa jetkizbeı salyp, iske qosty. Jylyna 1 mln. tonna sement óndiretin, aýdan bıýdjetine 2 mlrd. teńge kóleminde qar­jy sa­la­tyn “Standart-Sement” zaýy­ty­ńyzdan memleket osyn­daı ıgilikter kórip otyr. Qazaq­stannyń keleshegi-ın­dýstrııa­lyq-ınnova­sııa­lyq óndiris oryn­darynda. Osyndaı zaýyttar ár sala bo­ıynsha qadaý-qadaý bo­lyp, qazy­ǵyn qaǵyp, iske qosy­lyp jatsa Qazaqstannyń báse­kege qabiletti elý eldiń orta­synda júrmeı­tin­deı qaı kemdigi bar. Osyndaı óndiris oryn­dary ǵana elimizdi shıkizatty óndirýshi elden bar kerek-jara­ǵy saı qýatty memleketke aınaldyrady. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.