Topyraq qunarlylyǵy kemip barady. Nege?

Siz ne deısiz? Tabıǵat baılyǵy sheksiz emes. Odan alǵanyńnyń or­nyn toltyryp otyrmasań, keler urpaqty nesibesinen qaǵýyń bek múmkin. Qazir elimizde egistik alqaptyń to­py­raq qunarlylyǵynyń kemip bara jatqany alań­daý­shylyq týǵyzýda. Jalpy ob­lys óńirindegi topyraqtyń qunarlylyǵy qaı deńgeıde? Topyraq qunarlylyǵyn qal­py­na keltirý úshin qandaı jumystar jasalýda?   «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshisi Satybaldy SÁÝIRBAI    Jer resýrstaryn basqarý agenttiginiń «Agrohımııa qyzmeti» respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik ortalyǵy» memlekettik mekemesiniń ókili Tilekqabyl ERMEKBAEVQA: – Siz buǵan ne deısiz? – Búgingi tańda bolyp jat­qan ǵalamdyq qubylystar, ta­bıǵı re­sýrstardyń shekteýliligi, aýa ra­ıy­nyń ózgerýi aýyl sharýashy­ly­ǵy salasynda yl­ǵal jáne resýrs únemdeý teh­nologııasyn paı­dala­nýdy alǵa tartyp otyr. Bizdiń orta­lyq­tyń mamandary oblys­tyń egistik alqabyna agrohı­mııa­lyq zert­teý jumystaryn júr­giz­di. Nátıjesinde Áıteke bı aýda­nyn­da – 198,25 myń, Qarǵaly aý­danynda -116,44 myń jáne Hromtaý aý­da­nynda – 119,02 myń gektar jer ma­mandardyń baqylaý­y­na alyn­dy. Bul al­qap­tar topyraq qunar­ly­lyǵyn qalpyna keltirý jumys­taryn júrgizýdi qajet etedi. Oblys aýmaǵyndaǵy egistik alqaptyń 87,9 paıyzynda qara­shirik kólemi óte tómengi deń­geı­de ekendigi anyqtaldy. 776,44 myń gektar jerde topyraq qu­ramynda qorektik zattar azaıyp ketkeni belgili boldy.Osy al­qaptardyń 23,9 paıy­zyn­da jyl­jymaly fosfor kemigen. Mu­nyń ózi egistik alqap­ta­ryn­da mıneraldy tyńaıt­qysh­tardy paı­dalanýdyń kemshin soǵyp jatqanyn kórsetedi. Kóp jaǵ­daıda eginniń bitik óspeýi to­pyraq quramynda fosfor, azot jáne basqa mıne­ral­dy tyńaıt­qyshtardyń jetispeýshiliginen bo­latyny ǵylymı tur­ǵyda dá­leldengen. Ylǵal jınaý já­ne saqtaý, topyraqtyń qunarly­ly­ǵyn saqtaý men qal­pyna keltirý sharalaryn júıe­li júrgizý ón­imdilikti turaq­tan­dyrady jáne arttyrady. Jyl­dyq ortasha jaý­yn-shashyn kó­lemi 250-300 mıllımetr túse­tin ­qyzyl qo­ńyr topyraqty bi­z­diń óńirde jańa tehnologııa­lar­dy qoldaný 25 paıyzdan 50 paı­yzǵa deıin ar­týy ábden múmkin. Otandyq taýar óndirýshi­ler­di qoldaý maqsatynda oblysqa bıyl 61 tonna ammofos, 209 ton­na ammıak selıtrasyn alýǵa arnaıy kvota bólindi. Degenmen, mamandar topyraqty yl­ǵal­­dan­dyratyn, qorekten­dire­tin tyń­aıtqyshtardyń áli de azdyq etetinin alǵa tartýda. Su­ranysty tolyq qamtamasyz etý úshin ­qo­symsha 10040,0 tonna azot, 18627 tonna fosfor qajet. Biz eginshilikten jóndi ónim ala almasaq, ony biryńǵaı aýa ra­ıy­nyń qýańshylyǵyna jaba salmaı, topyraq qunarlylyǵyn arttyrý sharalaryn da qolǵa alýymyz qajettigin túsinýimiz kerek. Bizdiń oblystyń egistik alqaptarynda kalıı kóp bol­ǵanmen, fosfor tapshylyǵy bel­gili. Al elimiz fosfor qory jaǵynan álemde besinshi or­yn­da. Oblysta Shılisaı ken or­nyndaǵy fosfordy Mamyttyń qońyr kómirimen aralastyrý arqyly tyńaıtqysh alyp, ony egistikke qoldansaq, utpasaq utylmaımyz. Sondaı-aq, qunar­lylyǵy kemigen jerlerge kóp­jyldyq ekpe shópter egý ony bıologııalyq tyńaıtýǵa múm­kin­dik beredi. Ázirge mundaı ıgilikti iske kóptegen sharýa­shylyq qurylymdary basy ar­tyq sharýa, qarjy ketedi dep qaraıdy. Bul durys emes. Jal­py, topyraq qunarlylyǵyn qal­pyna keltirýge túbegeıli kirisetin kez jetti. Aqtóbe oblysy.