Tilshige tyǵyz tapsyrma

Tipti keıbirimiz qystyń sýyq bolǵany jón ǵoı desip, tabıǵattyń aldamshy oıynyna ilese jónelgendeı boldyq qoı. Qazaqtyń “kári qudasy” sonymyzdy sezgen bolýy kerek, ońtústik oblystarda qar jaýyp, eptep kún de sýytty. Al shyǵys jáne soltústik oblystarda aıazdyń bet qaratpaı turǵanyna ekinshi aptaǵa ketip barady.

Mundaı jaǵdaıda bárimiz aldymen aýyldarǵa jol qatynasy bar ma eken, maldy aýyldar jem-shópten qysylyp qalmap pa, qalalardaǵy kóp qabatty úılerdiń jylýy qalaı eken deıtin suraqtarǵa jaýap izdeı bastaımyz. Tilshilerge berilgen tapsyrma da osy suraqtarǵa baılanysty edi.

Pavlodardan – Farıda BYQAI: – Qystyń aty – qys qoı. Osylaı bolýy kerek te. Qaqaǵan sýyq pen aıazǵa baıaǵydan etimiz úı­rengen. Erte kúzden-aq saqa­daı-saı daıyndala bastaımyz, – deıdi pavlodarlyqtar. Sońǵy úsh-tórt kúnde qaqaǵan aıazdyń beti qaıta qoımady. Kúndizdiń ózinde 30-32 gradýstan, túnde 40 gra­dýsqa deıin aıaz bolyp tur. Qar da qalyń tústi. Alystaǵy eldi me­ken­der, aýyldar turmaq, oblys ortalyǵynyń ózinde de júrip-turý qıyndaı bastaǵandaı. Birdi-ekili bolmasa, aıazdyń yzǵarynan yqqan ba, ánsheıinde arly-berli aǵylyp kep jatatyn qymbat je­ńil kólikterdiń de qarasy azaı­yp­ty. Osyndaı aıazdy kúnderdiń aldyn alyp, jalpy oblys boı­yn­sha tótenshe jaǵdaılar basqar­ma­sy arqyly arnaıy shtabtar qury­lyp, kezekshilikter uıymdas­ty­rylyp, kúni-túni jumys ja­saýda. Qalaishilik jolaýshylar tasy­maldaıtyn avtobýs baǵyttary, tram­vaı joldary, syrt jaqqa shyǵatyn baılanystar bolsyn barlyǵy túgeldeı baqylaýǵa alyndy. Oblys ortalyǵynyń kóshelerin qalyń qardan tazalaýǵa 134 tehnıka jumyl­dy­rylypty. Qalalyq kommýnaldyq sharýashylyq bóliminiń osy salaǵa qarasty jumysshylary kúni-túni, ıaǵnı 24 saǵat boıy kezekpen jumys jasaýda. Alystaǵy Ertis, Jelezınka, Sharbaqty, Lebıaji aýdandarynan bizge kelip túsken málimetterge qaraǵanda, qalyń qar búrkenip jatqan aýyl-aýyldarda da jaǵdaı ornyqty, qystyń yzǵary qatty bolsa da mal-jan aman, qora-qopsy jaıly, úı jyly ekenin bildik. Qamdanǵan qapy qalmaıdy degen osy. Eń shalǵaı bolyp tabylatyn Jelezınka aýdanynyń ákimi Janat Shuǵaev aıazdy kúnderge qa­ra­maı, aýyl-aýyldardy aralap, bir kórip qaıtqanyn, demalys ýa­qy­ty bolsa da barlyq aýyl ákim­de­ri, aýdan ákimdiginiń qyzmet­ker­leri kezekshilik jasap, qar qalyń jaýǵan, aýa raıynyń qytymyr kúnderi oqys bir jaǵdaıdyń oryn alyp qalmaýyna basa nazar aýda­rý­da ekenderin, sondyqtan barlyq jaǵdaıdy qatty baqylaýda ustap otyrǵandaryn aıtty. Alystaǵy Er­tis aýdanynda da qatty aıaz kún­derine oraı aýdan ákimi appa­ra­ty­nyń basshysy Baıshota Shyń­ǵys­tyń aıtýynsha, jalpy aýdan boıynsha táýlik boıy kezekshilik uıymdastyrylypty. Túske qaraı aıazdyń beti qaıtqanymen, keshke qaraı kúshine enetin ádeti. Aýyl­dyqtar da qyr-syryn jaqsy bi­ledi. Aýdandyq azamattyq qorǵa­nys jáne tótenshe jaǵdaılar qyz­met qurylymdary birlesip jumys atqarýda. Qazir “Nural” jaýapker­shiligi shekteýli kásiporny barlyq tehnıka kúshteri arqyly joldardy qardan tazartýda. Ertis ózeni ma­ńaıynda otyrǵan aýyldarǵa da eskertý jasalypty. Qystyń yzǵary qansha qatal bolsa da, bárinen buryn eldiń ishi aman-esen ekenin aıtqan aýdandardan kelip túsken habarlarǵa kóńilimiz toldy. Kún jamany keter deıdi qazaq. Al dalada áli de sary aıaz adamdardy synaıyn degendeı áne, odan saıyn saqyldap kúshine enip barady.

Petropavldan – О́mir ESQALI: Soltústiktiń saqyldaǵan sary aıazy jurtshylyqty biraz alań­datqanymen, tabıǵattyń tosyn minezine daıyndyq jumystary al­dyn-ala jasalǵandyqtan, kútpegen oqıǵalar oryn ala qoıǵan joq. Jańa jyldyń alǵashqy kúnderi temperatýra kúrt tómendep, oǵan sýyq jel, syrǵyma boran qosy­lyp, saqtyq sharalary tipti ny­ǵaıtyla tústi. Erekshe mańyzdaǵy nysandar, emhanalar, mektepter baqylaýǵa alynyp, jylýmen, jaryqpen júıeli qamtamasyz etilýi qatań qadaǵalandy. Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý maqsa­tymen 581 adam, 356 tehnıka kez kelgen jaǵdaıǵa saqadaı-saı ázir turdy. Barlyq baǵyttar boıynsha 153 jylý qosyndary ázirlendi. Memlekettik avtoınspeksııa qyz­metkerleri kúni-túni kezekshilik uıymdastyryp, kúsheıtilgen qu­ram­da jumys istedi. Jol boı­la­ryn­da janarmaıy qatyp qalǵan 4 kóliktiń ıelerine der kezinde kó­mek berildi. Bul kúnderi órt sóndirýshiler de tynym tapqan joq. Olar 18 órtti der kezinde óshire bilip, birneshe adamdy ajal tyrnaǵynan qutqardy. Máselen, Jumysshy kentinde bolǵan tilsiz jaýdy aýyzdyqtaý barysynda 5 aılyq sábıdiń ómirin saqtap qaldy. О́kinishke qaraı, jańa jylda qaıǵyly oqıǵalar da oryn aldy. “Saqtansań saqtaımyn” degen qarapaıym támsildi qaperine almaǵan adamdar túrli jazymdarǵa dýshar boldy. 3 qańtar kúni Ǵ.Músirepov aýdanyna qarasty Býdennoe aýylynda sýyqqa tońyp ólgen 30 jastaǵy er adam tabyl­ǵan. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi departamenttiń aqparat­taryna qaraǵanda, jolǵa shyqqan, kóshe kezgen 9 adam úsikke shaly­nyp, 6-ýy kóz jumǵan. Rýzaev kentinde órtke oranǵan úıden er adamnyń múrdesi shyqqan. Petro­pavl qalasyndaǵy Benzostroı ken­tinde órt jalmaǵan úıdiń ishin­de qalǵan er adam ashy tútinge ýla­nyp ólgen. Shaǵyn aýdandardyń birinde jylytý júıelerin jóndep jatqan 49 jastaǵy turǵyn qaı­ǵy­ly jaǵdaıǵa ushyraǵan. Mereke kúnderi oblys ortalyǵyndaǵy me­dısınalyq aıyqtyrǵyshqa kúnine 25-40 mas adam jetkizilgen. Birqa­tary týǵan-týystaryna tabys etilgen. Tótenshe jaǵdaılar men túrli oqıǵalardyń aldyn alý jumystaryn tıimdi atqarýdyń arqasynda bul kúnderi birde-bir óte aýyr qylmys tirkelgen joq. Al aýa raıyn boljaýshylar bol­sa aıazdyń birneshe kúnge sozy­la­tynyn, soǵan oraı saqtyq sha­ralaryn báseńdetpeýdi aıtyp otyr.

Qostanaıdan – Názıra JÁRIMBETOVA: Qostanaıda kesh túsken qys qaharyna minip tur. О́tken jyldyń aıaǵynda bastalǵan aıaz áli synǵan joq. Bórideı ulyǵan boran da aýyq-aýyq qaıtalap soǵady. Keshe kúni boıy aq tútekten qarǵa adym jer kórinbedi. Biraq “kári qudań” qys qalaı qatýlansa da qostanaılyqtar esh nárseden qınalyp otyrǵan joq. Táýelsizdik kúni, Jańa jyl, Rojdestvo merekelerinde oblys qalalary men aýyldyq eldi mekenderde elektr energııasy jelileri men jylý qubyrlarynyń apatsyz, toqtaýsyz jumys isteýi qamtamasyz etildi. – Munyń barlyǵy da qysqa jazdaı-kúzdeı júrgizilgen uqypty daıyndyq jumystarynyń arqa­syn­da múmkin boldy. Qystan qy­syl­maýdyń kommýnaldyq sharýa­shy­lyqqa qatysty eki sebebi bar. Aldymen jylý júretin qubyrlar men elektr jelilerin sapaly jón­deý kerek. Sosyn qaryzyń bol­masa qys qıyndyǵyn sezbeısiń. Biz osynyń ekeýin de qamtamasyz etkenbiz, – deıdi oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sha­rýashylyq basqarmasy tóraǵa­sy­nyń orynbasary Olga Pe­chatkına. Sonymen qatar oblysta kómir men mazýttyń jetkilikti qory jasalǵan. Al elektr energııasy men kógildir otynnyń aqysy aldyn ala tólengen. Sondyqtan úıi uıadaı jyly qostanaılyqtarǵa qystyń aıaz ben qary kedergi emes. Al qys aılaryndaǵy qaýiptiń biri joldarda kezdesetini aıan. Biraq boran qalaı uıtqyp soqsa da Qostanaı óńirindegi joldarda jolaýshylar tasıtyn avtobýstar men basqa da kólikter toqtaǵan joq. – Biz jeltoqsan aıynyń 25-nen bastap aýdanaralyq, oblys­ara­lyq joldarda kezekshilik uıym­dastyrdyq. Tótenshe jaǵ­daı­lar jónindegi departamentiniń aýa raıy qubylysy týraly aldyn ala eskertýin eskerip otyramyz. Boran kúsheıgen kezde jolaýshylar kóli­gin úlken joldarǵa shyǵarmaýǵa keńes beremiz, – deıdi oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avto­mobıl joldary basqarmasynyń tóraǵasy Bolat Naqanov. Keshe kún-túni soqqan boran kezinde aýdan jáne oblysaralyq úlken joldardyń qaryn 17 teh­nı­ka tynymsyz tazalady. Alys reıs­terge júretin avtobýstar men basqa da kólikter saparyn toq­tat­qan joq, jolaýshylar jol aza­bynan ada.

Shyǵys Qazaqstan oblysynan – Ońdasyn ELÝBAI: Altaıdyń alty aıǵa sozylatyn arqyraǵan aqshunaq aıazdy qysy naǵyz kúshine engen syńaıly. “Bir apamnan bir apam soraqy” degen­deı, munyń aldynda da aıaz qatty qysyp, túnge qaraı aýa raıy 38-39 gradýsty kórsetse, mine, búgin tórtinshi kún О́skemende synap baǵanasy túnde 40 gradýstan asyp tústi. О́tken senbi kúni joǵary oqý oryndarynyń úshinshi kýrs stý­dentterine deıin sabaqtaryna bara almady. Iá, bıylǵy qystyń beti ja­man. Jyl basynda aýa raıyn zertteýshi sınoptıkterdiń basshy­lary “qys jyly, qar juqa bo­la­dy” dep sáýegeılik tanytqan. Ja­qynda ǵana Zaısan aýdanyndaǵy dos-jarandarǵa telefon shalyp, aman-saýlyqty suraǵanda, eń birinshi estigenimiz: “Mine, eki ap­tadan asty, qalyń jaýǵan qar úıdiń tóbesiniń shatyryna deıin jetti, qar tazalaýmen alysyp júr­miz” dep alańdaýshylyq bildirgen edi. Qar qalyń jaýǵan soń oblys ortalyǵyn aýdan, qalalarmen jal­ǵastyryp jatatyn kúre joldyń da tynysy tarylyp, qatty boran-shashynnan tirshilik nysanynyń jabylyp qalatyny belgili. Iá, Kendi Altaıda qys qatty... Oblystyq ákimdik janynan qurylǵan tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıssııanyń sońǵy otyrysy segizinshi qańtarda ótti. Ony oblys ákiminiń orynbasary Serik Táýkebaev júrgizdi. “Aýa raıy qatty sýytpaq, oǵan ázirmiz be, shalǵaıdaǵy aýyldarǵa azyq-túlik jetkizý jaǵy kún talabyna saı ma?” degen saýaldarǵa jaýap qaı­taryldy. Sońǵy eki-úsh kúnde tótenshe jaǵdaılar jónindegi departamenttiń sheshimimen solıar­ka­men júretin kólikterge keshki 16.00-den tańǵy 9-ǵa deıin tos­qaýyl qoıyldy. Ol keshe alynyp tas­taldy. Zaısan, Tarbaǵataı, Katonqaraǵaı, Úrjar, Aıagóz aýdan­darynyń túkpirde jatqan aýyldaryna azyq-túliktiń mol qory aıaz túspesten buryn jet­kizilgen. Búgin Kúrshim-Qaljyrǵa jol jabyq. Biraq bul aýylda azyq-túliktiń qory jetkilikti. Jalpy, aıazdy kúnderi QR Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrli­gi­niń oblystyq departamenti men “Qazaqavtodordyń” basshylary óz jumystaryna jaýapkershilikpen qaraǵan. Departamentke qarasty 74 túrli markaly qar tazalaǵysh, qar kúreıtin tehnıka demalyssyz jumys istep turdy. Qazir barlyq aýdandarǵa jol ashyq degen habar aıtyldy májiliste. Biz keshe shalǵaıdaǵy eki aýdan­nyń basshylarymen tildes­ken edik. – Katonqaraǵaı aýdanyna qar qalyń tústi. Taýly aımaqtarda qar qalyń jaýǵandyqtan, qar kóshkini qaýpi seıilmeı tur. Biz, ásirese, Pechı aýyly mańynan ótetin Buqtyrma ózenindegi muzdyń qatpaýy saldarynan sý deńgeıiniń kóterilýine alańdap otyrmyz. Oblys ákimi B.Saparbaev qaýipti jerdi aralap kórgen, tıisti qarjy bólingen. Demek, apattyń aldyn alamyz. Al azyq-túlik shalǵaıdaǵy aýyldarda jetkilikti, sebebi jol ashyq, – dedi bizben tildesken Katonqaraǵaı aýdanynyń ákimi, jaqynda ǵana eńbekte qol jetken joǵary tabystary úshin “Qurmet” ordenimen marapattalǵan Serik Zaınýldın. – Zaısan aýdanyna qatty aıaz kelip jetti. Bıyl aýdanǵa qardyń jyldyq mólsherinen artyq ylǵal tústi. Barlyq aýyldarǵa avto­kólikter qatynaýda, gazet-jýr­naldar jetkizilip jatyr. Qystan qysylmaı shyǵamyz degen oı bar, – deıdi Zaısan aýdany ákiminiń orynbasary Qazbek Bıqadamov.