Eginniń sapasy – ónimniń kepili

Jıyndy ashqan óńir basshysy Qumar Aqsaqalov Joldaý talaptarynan týyndaıtyn aýyl sharýashylyǵyn aý­qymdy jańǵyrtýdyń keleli máse­le­­­lerin keshendi túrde sheshýdiń pi­sip-jetilgenin atap kórsetti. Aýyl­sha­­rýashylyq óndirisin arttyrý, jańa teh­nologııalardy engizý esebinen gektar shyǵymdylyǵyn molaıtý kezek kú­t­tirmeıdi. Soltústik Qazaqstannyń je­ri óte qunarly, qarashirindige baı, to­pyraqtyń ortasha bonıteti 54,8 bal­dy quraıdy. Sondyqtan elimizde ón­dir­i­le­tin astyqtyń 30 paıyzy óńir áleý­etiniń sh­e­gi emes. Qumar Irgebaıuly sonymen qatar ob­lys azyq-túlik taǵamdarynyń keıbir túr­lerimen ózin-ózi qamtamasyz ete almaı otyrǵanyna nazar aýdardy. Mem­leket basshysy belgilep bergen strategııalyq mindetterge qol jet­ki­­zýdiń ishki múmkindikterin tıimdi paı­­dalanyp júrgen joqpyz. О́ńirde aý­­yl sharýashylyǵy – eń basym ba­ǵyt­­tardyń biri. Bul oraıda, jer-ana­nyń qaıtarymyn kóterý úshin bar­lyq aýylsharýashylyq taýarlaryn ón­di­rý­shilermen tyǵyz jumys isteýdiń ma­ńy­z­y zor. Aýyl sharýashylyǵy sala­syn qol­daý maqsatymen bıyl 43,9 mı­l­lı­ard teńge kóleminde demeýqarjy qarastyrylǵan. Bul – aýyz toltyryp aıtarlyqtaı qarjy. Al, ósim – 39 paıyz ǵana.  Jasyratyny joq, keı agro­qu­rylymdar topyraqtyń qunar­ly­lyǵyn art­tyrý, aýyspaly egis júıesin qatań saq­taý, aýylsharýashylyq daqyldaryn ártaraptandyrý jumystaryn óz deń­geı­in- ­de atqara almaı keledi. Jermen jumys is­teý­diń ekonomıkalyq tıimdiligin kó­te­­rýde dástúrli ádistermen birge qor saq­taýdyń nóldik jáne jerdi eń az óń­deý tehnologııalary keńinen paıda­la­nylmaıdy. Dástúrli tehnologııa­men ósiriletin aýylsharýashylyq da­qyl­dary 42, nóldigi 11 paıyzdy qu­raı­dy. Egistiktik alqaptardy par­ǵa qaldyrý, súdiger jyrtý jaıyna az kóńil bólinedi. Jıynda 4 jáne 5 su­ryp­ty dándi jáne burshaq tuqymdas da­qyld­ardy erte pisetin, joǵary ónimdi túr­lerimen aýystyrý basa aıtyldy. Kóktemgi dala jumystaryna qajetti 65 myń tonna dızel otynynyń 39 myń tonnasyna ǵana shart jasalǵan. Mı­neraldy tyńaıtqyshtar alýda sha­rýashylyqtardyń 9 paıyzy ǵana ke­li­sim­ge qol jetkizgen. Úkimet qatty otyn­nyń ár lıtrin 126 teńgeden bosa­typ otyrǵanyn eskersek, osynaý múm­kin­dikti múlt jiberýge bolmaıdy.  Baraev atyndaǵy Astyq sharýa­shy­ly­ǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń dı­rektory Jeksenbaı Qasqyrbaev septorıoz, sabaqtyń tattanýy, taǵy bas­qa ósimdik aýrýlarynyń órshýi sal­darynan ónimdilik 30-70 paıyzǵa deıin kemıtinine naqty mysaldar kel­tirdi. Onyń bir ushyǵy bilikti ma­man­dar­dyń jetkiliksizdigine, kásibı da­ıar­lanbaýyna, ǵylymı jetistikter men jańalyqtardyń engizilmeıtinine ke­lip tireledi. Soltústik Qazaqstan mal já­ne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zert­teý ınstıtýty dırektorynyń min­de­tin atqarýshy Áıip Ysqaqov sapaly jem­azyq bazasyn qurýdyń áleýetin qa­lyptastyrý joldaryna toqtaldy. «Taıynsha-Astyq» JShS dırektory Ana­tolıı Rafalskıı astyq óndirisin ár­taraptandyrý tájirıbesimen bólisti. Mun­da 2008 jyly egistik alqaptyń 68,6 paıyzyna bıdaı ósirilse, byltyr ja­symyq 40,9, bıdaı 21,3 paıyzdy q­uraǵan.   Sońǵy jyldary aýylsharýashylyq qurylymdaryn qoldaýǵa «Agro­óner­kásip keshenderin damytý» baǵ­dar­lamasy aıasynda 240 mıllıard teń­ge bó­lingen. Alaıda, ótken jyly eń­bek­a- qy tóleý qory 13,5 mıllıard teńge ǵa­­na bolǵan. Is júzinde, memleket de­meý­qarjy esebinen jalaqy tólep otyr­­­­ǵanyna qaramastan onyń mólsheri jó­­ni­nen oblys sońǵy oryndarda eken. Laı­yq­ty eńbekaqy almaǵandyqtan, kadr tu­raqtamaıdy.  Semınarda oblystyń ishki naryǵy bu­rynǵysynsha ımportqa táýeldi eke­ni, kóptegen ónimder syrttan áke­li­netini, sondyqtan eksport áleýetin art­tyrýdyń, básekege qabiletti sapaly ónim shyǵarýdyń múmkindikteri de áń­gi­melendi.

О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy