Dári-dármek salasyna reforma qajet

Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaeva je­tek­­shilik etken otyrysta Densaý­lyq saqtaý mınıstri Eljan Bir­tanovtyń baıandaýymen, turǵyn­dardy dárimen qamtýdyń jaǵdaıy men perspektıvalary jáne farma­sevtıkalyq salanyń damý máseleleri qaralǵan edi. Al odan bu­ryn birlesken otyrysqa qatysý­shylar qaýymyna arnaıy qut­tyqtaý sóz sóılegen Tóraǵa Nurlan Nyǵmatýlın Qazaqstan­daǵy farmasevtıka salasynda qol­dan jasalǵan kedergiler kóp eken­digin á degende alǵa tartty. «Son­dyqtan da dári-dármek baǵa­syn sapaly zań arqyly retteýimiz qajet», dep pikir bildirgen palata basshysy 2001-2016 jyldar aralyǵynda dári-dármek satyp alýǵa bólinetin qarjy kólemi 165 mlrd teńgege jetkenin atap ótti.  «Biraq, osyndaı úlken qarjy bólinip jatqanymen farmasevtıka salasyndaǵy kóptegen másele qordalanyp qalyp otyr. Máselen, búgingi tańda elimizde 100-den astam farmasevtıkalyq ónim óndirýshi kásiporyn bolsa, osyǵan sáıkes, sońǵy 10 jyl ishinde ónim kólemi 7 esege artypty. Alaıda, biz halyqty qoljetimdi dárilermen áli de bolsa qamtamasyz ete almaı keledi ekenbiz. О́zimiz shyǵaratyn dári jetkiliksiz bolǵandyqtan, olardyń ornyn shetelden satyp alyp toltyryp otyrǵan kórinemiz. Al olardyń baǵasy 4-5 ese qymbat. Bul jerde qoldan jasalǵan kedergiler de az emes sekildi. Osynyń bárin eskere kele, Elbasynyń bıylǵy Joldaýda aıtqan tapsyrmasyna sáıkes, dári-dármek baǵasyn sapaly zań arqyly retteýimiz qajet», – dedi Májilis Tóraǵasy. Sodan keıin sóz alǵan Den­saý­lyq saqtaý mınıstri E.Birtanov Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda densaýlyq saqtaý júıe­si aldynda barlyq dárilik zat­tardyń baǵalaryn zańdy túrde retteý boıynsha tapsyrma berge­nine, sondaı-aq, 2016-2019 jyl­darǵa arnalǵan «Densaýlyq» baǵdar­lamasyna sáıkes, ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdi kezeń-kezeńmen keńeıtý ári jetildirý boıynsha pármendi sharalar qabyldaý qarastyrylǵanyna toqtaldy. «Osy turǵydan, biz Avstrııa, Belgııa, Fınlıandııa, Ispanııa, Shvesııa, Danııa, Italııa, Grekııa, Ir­landııa, Gollandııa, Norvegııa sııaq­ty elderdiń baǵa belgileý júıesin taldap, 4 negizgi júıeni naq­tyladyq. Ár elde bir pre­parattyń baǵasyn salystyrýǵa negizdelgen syrtqy referenttik baǵa belgileý keń taralǵan júıe bolyp tabylady. Osynyń aıasynda basty maqsatymyz – dári-dármektiń ekonomıkalyq qoljetimdiligin arttyrý men olardyń sapasyn, qaýipsizdigin jáne tıimdi qol­danylýyn qamtamasyz etý, jos­parlaý, satyp alý júıesi, logıstıkany jetildirý máseleleri júzege asyrylatyn bolady», – dedi mınıstr. Onyń túsindirýinshe, dári-dármekpen qamtamasyz etý sala­syndaǵy barlyq problemaly máseleler 5 negizgi topqa bólingen. Olar – dárilerdiń qymbattylyǵyna baılanysty ekonomıkalyq qol­je­timdilik; dárilerdiń sapasy, naryqta kontrabandanyń jáne jasandy dárilerdiń bolýy; tıimdi qoldaný, farmasevtıkalyq kompanııalardyń dárilerdi etıkaǵa jat ádistermen satýy; dári-dármekpen qamtamasyz etýde olardy bosatý jáne saqtaýǵa qatysty memlekettik júıe, sondaı-aq, otandyq óndirýshini qoldaý bolyp kete beredi. Birlesken otyrystaǵy negizgi baıan­damashy E.Birtanov ár maq­satqa jeke-jeke toqtaı kele, mınıstrlik dári óndirýshilerdiń baǵasyn tirkeý júıesin iske qosqanyn da jetkizdi. Biraq, barlyq dárilik zattarǵa shekti baǵa belgileý úshin qoldanystaǵy zańnamaǵa Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń baǵany retteý quzyretin belgileý bóliginde ózgerister engizý talap etetindigin, ol úshin mınıstrlikke depýtattardyń qoldaýy kerektigin aıtty. «Keleshekte jumys istep turǵan zerthanalardyń sapasyn arttyryp, óndirýshiden pasıentke deıin dárilerdiń qozǵalysyn baqylaıtyn avtomattandyrylǵan júıe engiziledi. Búginde dárilerdiń aınalymyn jáne naryqqa kontra­faktilik ónim túspeýin baqylaý úshin Eýropa elderinde óndiriletin ónimniń árbir oraýyna 2D kody júıesin mindetti qondyrý boıynsha qarar qabyldandy. Bul júıeniń elimizde engizilýi barlyq dárilik taýar aınalymyn esepke alýǵa jáne baqylaýǵa zor múmkindikter beredi. Al júıeniń jumys prınsıpi – dárilik zattyń árbir oraýyna biregeı kod qondyrý jáne Qazaqstanǵa jetkizilgen preparattardyń reestrin júrgizý», – dedi E.Birtanov. Sonymen qatar, ol otandyq dári­lerdi damytý jolymen eli­mizdiń ulttyq qaýipsizdigin saq­taý jaıyna basymdyq berilgenin de aıtyp ótti. Únemdeý arqyly bıýdjet aýyrtpalyǵyn (20%-dan kem emes) tómendetý jáne logıstı­ka men josparlaý úderisin jetil­dirý, medısınalyq mekemeler men turǵyndar úshin dárilik zattarǵa ekonomıkalyq qoljetimdilikti qamtamasyz etý, dári-dármekpen qamtamasyz etý tizbesi men kólemin (10%-dan kem emes) keńeıtý jáne dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesin ári qaraı jetildirý qajettigi josparlanyp jatqanyn jetkizdi.  Aıta keteıik, búgingi tańda elimizde keıbir aýrýlarǵa shal­dyq­qan jeke azamattardyń (48 nozologııa boıynsha) sanaty tegin medısınalyq kómektiń kepil­dik berilgen kólemi aıasynda res­pýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen (420 ataý boıynsha) tegin dárilik zattarmen qamtamasyz etilgen. Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev «Turǵyndardy dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń óńirlik aspektisi» taqyrybynda arnaıy sóz sóılep, aımaqtaǵy ahýaldy ortaǵa saldy. Onyń sózine qaraǵanda, búgingi tańda Qazaqstanda dári-dármek baǵasy Reseımen salystyrǵanda eki ese qymbat kórinedi. «Qazirgi kezde Aqtóbe oblysynda 300-ge jýyq dárihana jumys isteıdi. Olar halyqty 4 myńǵa jýyq dári túrimen qamtamasyz etip otyr. Al qoldanystaǵy zańdarǵa sáıkes, jergilikti bıliktiń qolynda farmasevtıka salasyna qatysty eshqandaı bılik, eshqandaı basqarý tetigi joq», – dedi B.Saparbaev.  Parlamenttik tyńdaý barysynda atalǵan salanyń máseleleri búge-shigesine deıin ashyq aıtylyp, jan-jaqty talqylandy. Olaı deıtin sebebimiz, alqaly jıynǵa tıisti vedomstvolardyń tikeleı basshylarymen qatar, preparat óndirýshi óndiris oryndarynyń ókilderi, tasymaldap-taratýshy kompanııalardyń, dárihanalardyń basshylary, dárilik saıasat salasyndaǵy halyqaralyq sarapshylar qaýymy da qatysqan bolatyn. Birshama ýaqytta sozylǵan otyrysty qorytyndylaǵan palata Tóraǵasynyń orynbasary G.Isımbaeva birqatar usynymdar qabyldap, aldaǵy eki aptanyń ishinde el Úkimetine joldaý qa­jet­tigin daýysqa saldy. Qorytyndy usynys jınalǵandar tarapynan qoldaýǵa ıe boldy.

Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»