Baspana máselesi – elimizdegi eń ózekti taqyryptardyń biri. Sońǵy jyldary memleket tarapynan halyqtyń turǵyn úıge qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda jeńildetilgen baǵdarlamalar iske qosylyp jatyr. Ipotekalyq baǵdarlamalar sany kóbeıgenimen, olardyń árqaısynyń ózindik ereksheligi bar. Memlekettik baǵdarlamalar men jeńildetilgen nesıelerdiń qaısy tıimdi ekenin Egemen.kz tilshisine turǵyn úı sarapshysy, «Kvartal» jyljymaıtyn múlikter agenttiginiń dırektory Anna Taıanovıch aıtyp berdi.
Sarapshynyń aıtýynsha Qazaqstanda turǵyn úı satyp alýǵa arnalǵan birneshe negizgi memlekettik baǵdarlama jumys isteıdi: «7-20-25», óńirlik baǵdarlamalar (mysaly, «Almaty jastary»), sondaı-aq «Otbasy bank» ónimderi.
«Olardyń negizgi aıyrmashylyǵy – paıyzdyq mólsherlemede (jeńildetilgen baǵdarlamalarda 5%-dan 9%-ǵa deıin), bastapqy jarna kóleminde (10%-dan 20%-ǵa deıin), nesıe somasynyń shekti mólsherinde jáne qaryz alýshylarǵa qoıylatyn talaptarynda (jasy, turǵyn úıiniń bolýy, áleýmettik sanaty). Sonymen qatar keıbir baǵdarlamalar tek bastapqy naryqqa baǵyttalsa, basqalary qaıtalama turǵyn úıdi satyp alýǵa múmkindik beredi», dedi sarapshy.
Endi bankter ıpoteka berýde qaryz alýshynyń tólem qabiletin qatań tekseredi
Búginde kópshilik úı alý úshin negizinen «Otbasy bankke» júginedi. Sarapshy bul banktiń baǵdarlamalary qanshalyqty tıimdi ekenin jáne negizgi talaptary men sharttaryn aıtyp berdi.
«Otbasy bank» baǵdarlamalary – Qazaqstanda turǵyn úı alýdyń eń turaqty ári tıimdi quraldarynyń biri sanalady. Olardyń basty ereksheligi – jınaqtaý júıesi: tutynýshy aldymen belgili bir mólsherde qarajat jınaıdy, sodan keıin jeńildetilgen mólsherlememen nesıe ala alady.
Negizgi qoıylatyn talaptar: bankte depozıttiń bolýy, turaqty túrde qarajat jınaý, tabysty rastaý jáne qajetti baǵalaý kórsetkishine jetý. Bul model ásirese turaqty, biraq joǵary emes tabysy bar azamattarǵa, turǵyn úıdi aldyn ala josparlap alǵysy keletinderge, artyq tólemdi azaıtýdy kózdeıtin otbasylarǵa qolaıly», deıdi sarapshy.
Memlekettik baǵdarlamamen turǵyn úı alý úshin mindetti túrde bastapqy jarna bolýy kerek. Sarapshy bastapqy jarna kólemi baǵdarlamaǵa baılanysty ártúrli bolatynyn aıtady.
«7-20-25» baǵdarlamasyna 20%-dan, «Naýryz» baǵdarlamasyna 10-20%-dan, óńirlik baǵdarlamalarǵa kóbine 10%-dan alǵashqy jarna salýǵa týra keledi. Al «Otbasy banktiń» jınaqtaý baǵdarlamalary is júzinde 30-50% (jınaq arqyly) aralyǵy. Osylaısha, memlekettik baǵdarlamalarǵa kirýdiń eń tómengi shegi shamamen 10%-dy quraıdy, alaıda eń tıimdi mólsherlemeler joǵary bastapqy jarna kezinde qoljetimdi bolady», dedi Anna Taıanovıch.
Kóptiń kókeıinde júrgen suraqtyń biri: «Memlekettik baǵdarlamalar tıimdi me álde kommersııalyq ıpoteka qolaıly ma?». Sarapshy kóp jaǵdaıda memlekettik baǵdarlamalar kommersııalyq ıpotekaǵa qaraǵanda áldeqaıda tıimdi ekenin aıtty.
«Memlekettik baǵdarlamada paıyz mólsheri kommersııalyq ıpotekaǵa qaraǵanda áldeqaıda az. Buǵan qosa nesıe boıynsha artyq tólemniń azdyǵymen erekshelenedi. Bstapqy sharttardyń jeńildigi taǵy bar. Biraq kommersııalyq ıpotekanyń artyqshylyǵy – rásimdeý jyldamdyǵy men kezektiń bolmaýy. Alaıda uzaq merzimde ol áldeqaıda qymbatqa túsedi», dedi sarapshy.
«Umaı» men «Jasyl ıpoteka» baǵdarlamalary iske qosylady: Bastapqy jarna qansha?
Memlekettik baǵdarlamalar aıasynda jastarǵa, kópbalaly otbasylarǵa jáne múmkindigi shekteýli balalary bar otbasylarǵa arnaıy jeńildikter qarastyrylǵan.
«Jastarǵa arnalǵan arnaıy óńirlik baǵdarlamalar bar. Úı berý kezinde kópbalaly otbasylar men múmkindigi shekteýli balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa qoldaý retinde paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý jáne bastapqy jarnany tómendetý qarastyrylǵan. Bul sanattar úshin paıyzdyq mólsherleme tómen (5%-dan bastap) jáne sharttary jeńildetilgen bolady», dedi ol.
Sarapshynyń aıtýynsha, paıyzdyq mólsherlemelerdegi aıyrmashyq turǵyn úıdiń qoljetimdiligine tikeleı áser etedi.
«Mólsherlemeniń 5-7%-ǵa tómendeýi aı saıynǵy tólemdi 30-50%-ǵa azaıtady. Jalpy artyq tólemdi 2-3 ese qysqartady. Ipotekany keńirek aýdıtorııa úshin qoljetimdi etedi. Sondyqtan mólsherleme – turǵyn úı satyp alý týraly sheshim qabyldaýdaǵy negizgi faktorlardyń biri», dedi sarapshy.
Ol sondaı-aq turǵyn úı baǵdarlamalaryna qatysýshylar tap bolatyn qıyndyqtar men olardy sheshýdiń joldaryna toqtaldy.
«Negizgi kezdesetin máseleler – qarjylandyrýdyń shekteýliligi jáne kezektiń kóptigi. Buǵan qosa tabysqa qatań talaptar qoıylady. Turǵyn úı tańdaýdyń shekteýi taǵy bar. Keı jaǵdaıda naryqtaǵy baǵa belgilengen shekteýlerge sáıkes kelmeı jatady. Osy qıyndyqtardy boldyrmaý úshin memlekettik baǵdarlamalardy qarjylandyrýdy keńeıtý qajet. Turǵyn úı baǵasynyń shegin arttyrý jáne qaıtalama naryqty damytý, ótinim berý prosesterin sıfrlandyrýdyń da mańyzy zor», dedi Anna Taıanovıch.
2 jáne 5%-dyq ıpoteka: Jeńildetilgen nesıe kimderge beriledi jáne ony qalaı alýǵa bolady?
Qazir aýyldyq jerden de memlekettik baǵdarlama arqyly úı alýǵa bolady. Qala men aýyl arasyndaǵy turǵyn úı baǵdarlamalary sharttarynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq bar.
«Almaty, Astana sııaqty iri qalalarda nesıe somasynyń shekteýi joǵary bolady. Ári turǵyn úı baǵasy qymbat, básekelestik pen kezek kóp. Al óńirlerde turǵyn úı arzanyraq, baǵdarlamaǵa qatysý jeńilirek, biraq sapaly turǵyn úı tańdaýy shekteýli bolady», dedi sarapshy.
Anna Taıanovıch bolashaqta turǵyn úı baǵdarlamalarynyń tıimdiligin arttyrý úshin qandaı ózgerister qajet ekenin de atap ótti.
«Baǵdarlamalardyń tıimdiligin arttyrý úshin qarjylandyrýdy ulǵaıtyp, qamtýdy keńeıtý qajet. Shekteýlerdi naryqtaǵy naqty baǵalarǵa sáıkes beıimdeý jáne qaıtalama turǵyn úıge qoljetimdilikti arttyrý kerek. О́zin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar úshin ıkemdi sharttar engizip, maquldaý rásimderin jeńildetý qajet. Sondaı-aq uzaq merzimdi jınaqtaý mehanızmderin damytý jáne halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý da mańyzdy», dedi ol.