– biliktilikti arttyrý júıesiniń ózekti máselesi
Jańartylǵan orta bilim berý mazmunyn sapaly jáne tıimdi túrde júzege asyrý muǵalimniń kásibı sheberligine tikeleı baılanysty. Osy oraıda ustazdyń óz pánin jetik bilýi oqýshylardyń boıynda komandada jumys isteı bilý, tehnologııalardy qoldaný, basqa adamdardyń pikirimen sanasa otyryp, yntymaqtastyq qurý sııaqty bolashaq maman bolýǵa qajetti daǵdylardy damytýǵa múmkindik beretin pedagogıkalyq qabiletimen nyǵaıa túsedi. Muǵalimniń kásibı sheberligi oqýshynyń mektepte ǵana emes, ómirde de tabysty bolýyna yqpal etedi.
Bilim berý saıasaty salasynda halyqaralyq jetekshi mamandardyń biri bolyp tabylatyn Maıkl Barber óziniń bir baıandamasynda bylaı dep atap kórsetken edi: «Eń bastysy – muǵalim, qandaı muǵalimge kezdesetini turǵysynan balanyń joly bolýy kerek, áıtpese bala áleýetiniń bosqa ketkeni». Álemdegi ozyq mektepterdiń bilim berý júıelerin taldaı kele, ol tipti bilim berý júıesi jaqsy bolsa da, oqýdyń alǵashqy jyldary biliktiligi sáıkes kelmeıtin muǵalimderge tap bolǵan oqýshylar jetistikke qol jetkize almaǵan, sodan keıingi jyldary da olardyń sol olqylyqty joıýǵa múmkindigi jetpeı jatatynyn atap kersetken.
Sondyqtan mektep muǵaliminiń oqytý sapasyn arttyrýdy basty orynǵa qoıýy óte mańyzdy. Osy turǵydan alǵanda muǵalimderdiń kásibı biliktiligin arttyrý eki aspektige shoǵyrlanǵan: oqytý ádistemesi men tehnologııalary, pánniń mazmuny men baǵalaý júıesi.
Bul rette kásibı damý formaldy biliktilikti arttyrý aıasynan (bes jylda bir ret) shyǵyp, úzdiksiz oqýdy kózdeıtin, tájirıbemen jáne tálimgerlikpen birge júretin áldeqaıda keń jáne ıkemdi bolǵany abzal.
Jalpy orta bilim beretin mektep muǵalimderimen jumys 2012 jyly «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» DBBU Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynda (budan ári – «NZM» DBBU PShO) alǵashqy pedagogter deńgeıli baǵdarlama boıynsha oqýdan ótkende bastaldy. Baǵdarlama mazmuny metapándik sıpatta jáne de pán mazmuny men ony oqytýdy uıymdastyrýdyń ádisnamalyq jáne tujyrymdamalyq tásilderin eskere otyryp qurylǵan. Bul tásilder orta bilim berýdiń jańa standarttaryna jáne pán boıynsha jańartylǵan bilim berý baǵdarlamalaryna negiz bolǵan.
Sol kezden bastap kýrs barysynda muǵalimder jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń negizgi kilti bolyp tabylatyn oqý men oqytý úderisin uıymdastyrýdaǵy qundylyqtarǵa baǵdarlanǵan, is-árekettik, jeke tulǵaǵa baǵdarlanǵan, saralanǵan oqytý ádisterimen tanysa bastady.
EYDU sarapshylary Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq bilim berý saıasatyna jasaǵan bir sholýynda pedagogıkalyq tájirıbege engizilgen ózgerister kózge kórine bastaýy úshin aldymen júıeniń barlyq deńgeıinde jáne barlyq mektepterde osy ózgeristerdi nasıhattaıtyn muǵalimder toby qurylý qajettigin atap kórsetken.
Mine, osy deńgeıli baǵdarlama boıynsha kýrstan ótken qazaqstandyq mekteptiń 59 myń pedagogi – ózgeris engizýge jáne jańartylǵan bilim berý mazmunyn engizý úderisine daıyn muǵalimder toby.
Alaıda ózgeristerdi basqarý júıesi turǵysynan alǵanda, elimizdiń jeti myń mektebindegi júzdegen myń muǵalimderdiń tájirıbesin jetildirý úshin olarǵa qajetti bilim men daǵdyny qalaı meńgertýge bolady? – degen suraq mańyzdy bolyp tabylady. Osy maqsatta 2016 jyly «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» DBBU Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy pedagogterdiń kásibı biliktiligin arttyrýdyń jańa túrin quryp, mektepterge engize bastady. Ol úzdiksiz úderis sıpatynda júrip, tómendegi máselelerdi qamtydy:
1) Mektepten tys oqý (pán mazmuny jáne baǵalaý júıesi boıynsha). Bul oqý jańartylǵan bilim berý mazmuny boıynsha jumys isteý úshin muǵalimderge qajetti kásibı daǵdy men quzyrettilikterdi damytýǵa baǵyttalǵan. Biliktilikti arttyrý baǵdarlamasynyń mazmuny tyńdaýshylardyń jańartylǵan oqý baǵdarlamasymen jáne josparlarmen, baǵalaý krıterıılerimen jáne ádisterimen, oqytý men oqýdaǵy jańa ádistermen tanysýyn qamtıdy. 2016 jyly bul baǵdarlama boıynsha 72 myń pedagog kýrstan ótti. Tyńdaýshylar qatarynda pán muǵalimderi, mektep basshylary jáne olardyń orynbasarlary, qalalyq, aýdandyq bilim berý bólimderiniń mamandary men ádiskerleri boldy. Bul kýrstardy «NZM» DBBU PShO jáne «О́rleý» BAUO trenerleri oblys jáne aýdan ortalyqtarynda kanıkýl kezderi ótkizdi.
2) Mektepishilik oqý (oqytý ádistemesi men tehnologııalary boıynsha). Bul mekteptiń barlyq muǵalimderiniń kásibı biliktiligin jetildirýdiń eń tıimdi jáne qoljetimdi ádisi bolyp tabylady. Jańartylǵan bilim berý mazmunyn engizý kezeńinde kásibı biliktilikti arttyrý júıesi mektepke meılinshe jaqyn bolýy kerek. Bul pedagogterdiń úzdiksiz kásibı damýyna qol jetkizýge múmkindik beredi. Osy maqsatta Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy mektepishilik kásibı biliktilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan 100 saǵattyq «Tájirıbedegi refleksııa» atty kýrs ázirlep, ony mektepterge tabystady. Sonymen qatar osy kýrsty júrgizý úshin 17,5 myń mektep trenerin daıyndady. Mektepishilik kýrs baǵdarlamasyn meńgerý barysynda muǵalimder kúndelikti sabaqta ony synaı alady.
Mektep trenerlerinen basqa, 2016 jyly Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy krıterıaldy baǵalaýdy engizý boıynsha 7 myń óńirlik jáne mektepishilik úılestirýshilerdi daıyndady. Elimizdiń árbir aýdany men qalasynda Bilim basqarmasymen birlese otyryp jańartylǵan bilim berý mazmunyn júzege asyrýda qoldaý kórsetýge arnalǵan tirek alańdary (jetekshi mektepter) belgilendi. Osy mektepterdiń bazasynda muǵalimder keńes alyp, oqý semınarlary men sheberlik sabaqtaryna qatysady.
Mektepishilik oqýdyń taǵy bir tıimdi túri – tálimgerlik. Tájirıbeli ustazdar áriptesterine tirek bola alady: olar tájirıbesi azdaý muǵalimdermen tájirıbe almasady, sabaqty baqylaǵannan keıin óz oılarymen bólisedi, áriptesterine óz tájirıbesin uǵynyp, ony jaqsartýǵa jáne jeke kásibı damý baǵytyn qurýǵa kómektesedi. Osy oraıda aıta ketetin másele – tálimger áriptesiniń jumysyn baǵalamaıdy, olarǵa qoldaý kórsetedi.
Álemdegi eń úzdik bilim berý júıelerinde áriptesterine tálimgerlik etýge kóbirek ýaqyt bólý úshin oqytý tájirıbesinde jaqsy nátıjege qol jetkizgen muǵalimderdiń oqý júktemesi azaıtylady (eńbekaqysyn azaıtpastan). Belgili bir ýaqyt ótken soń osy muǵalim-tálimgerlerden mektep basshysy tańdalady.
3) Onlaın oqý. Bul óz betinshe bilim alýdyń anaǵurlym yńǵaıly túri. Bul – pán jáne baǵalaý júıesi boıynsha tegin vebınarlar men onlaın-semınarlar (jańartylǵan bilim berý baǵdarlamalaryn aprobasııalaýǵa qatysqan Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri men 30 qanatqaqty mekteptiń úzdik muǵalimderiniń jumys tájirıbesi), sol sııaqty «NZM» DBBU-nyń sk.nis.edu.kz tuǵyrnamasyndaǵy júıelik-ádistemelik keshenniń (JÁK) jáne PShO-nyń www.cpm.kz. ádistemelik kitaphanasynyń tegin resýrstary.
JÁK «Sabaq josparlaý» (ár sabaq boıynsha qysqa merzimdi jospar, tanystyrylym, oqylatyn taqyryp boıynsha dybystyq jáne beınejazbalar, oqýshylarǵa arnalǵan úlestirme materıaldar, ózin-ózi baǵalaý jáne ózara baǵalaý paraqtary usynylǵan), «Oqý-ádistemelik keshen» (oqýlyqtardyń elektrondy nusqalary, muǵalimge arnalǵan nusqaýlyq, oqýshylarǵa arnalǵan jumys dápteri engizilgen), «Pikirtalas alańy» (onlaın forým aıasynda tájirıbe almasýǵa jáne ıdeıalardy talqylaýǵa múmkindik beredi) jáne taǵy sol sııaqty bólimderden turady.
Osylaısha, pedagogterdiń kásibı biliktiligin arttyrý júıesi bir arnaǵa toǵysady – muǵalim jańartylǵan bilim berý mazmunyn júzege asyrýǵa qajetti barlyq bilimmen jáne daǵdylarmen, túsinikti resýrstarmen qamtamasyz etilip, oǵan únemi ádistemelik qoldaý kórsetilýi qajet.
Jańartylǵan bilim mazmunyn engizý úderisinde tabysqa jetýdiń jalǵyz joly – muǵalimderdiń kúndelikti jumysyn turaqty túrde jaqsartyp otyrýǵa qol jetkizý. Bul úshin pedagogterdiń kásibı damýyna ýaqyt arnap, kúsh-qýat, ádistemelik resýrs jumsaý qajettigi túsinikti. Osy rette sıngapýrlyq reformatorlardyń: «eger sizderde óz isin súıetin, ári jetildirýge talpynatyn muǵalim bolmasa, bilim alǵysy keletin ári damýǵa talpynatyn oqýshy qaıdan kelsin?» degen sózderin árdaıym este ustaǵan abzal demekpiz.
Janbota KABDYKARIMOVA,
«Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» DBBU
Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy dırektorynyń orynbasary