Baýyrmal

– Assalaýmaǵaleıkúm, Ikram aka! – Ýaǵalıkúmassalam, Baktııar aka, hal-jaǵdaıyńyz ıahshy ma? Ekeýmizdiń ózbekshemiz osymen bitedi. Ikram aka dep otyr­ǵa­nymyz, 1999 jyldan beri О́zbek etnomádenı birlestiginiń tó­ra­ǵa­sy, ózi ázildep aıtatyndaı, «qa­zaq­tyń oblystaǵy №1 jıeni» Ik­­ram Hashımjanov. Qudaıdyń qudireti, osy Ik­ram kókemizdiń bireýge qatty ókpelegenin kórmegen ekenbiz. Ras, ol da tiri jan, kóńilin qal­­dy­­ratyndardyń kezdesip qa­la­tyny anyq. Biraq, olar týraly tistenip sóılemeıdi, tilin tó­sep, jum­saq aıtady. Oblys áki­miniń «Baýyrmal» syılyǵyn al­ǵan azamattyń aǵzasynda ók­pe degen dúnıe joq pa ózi dep qal­ǵan­daı­syń. Jaqynda О́zbek etnomádenı birlestigi tóraǵasyn qaıta saılaý ótti. Merzim boıynsha. Qaltaly azamattar kóp qoı. Birlestiktiń tóraǵasy degen ataýǵa qyzyqty ma, kásipkerligimen aty shyǵyp júrgen birneshe jigit osy saı­laý­ǵa túspek bolǵan. Biraq, ózbek dıasporasy qaıtadan I.Hashımjanovty tańdaǵan, daý­ysyn bergen. Ikram akany quttyqtadyq. Áńgi­memiz eldegi jaǵdaıǵa ulasyp ketti. – «Qazaq-ózbek bir týǵan» dep jatady ǵoı, – deıdi Ikram kóke. – Eki ulystyń túbi bir, dini bir ekeni bárimizge aıan. Qazaq pen ózbek halyqtarynyń bólispeıtin eshteńesi joq, bir-birine degen ystyq sezimin, týysqandyq nıetin kórsetetinine kýá bolyp júrmiz. Búginde Qazaqstanda jarty mı­l­lıonǵa jýyq ózbek juraǵaty tu­­r­a­dy. San jaǵynan alǵanda mem­­­leketimizde qazaqtardan keı­in úshin­shi orynda, oblys boıyn­sha ekinshi orynda turmyz. Ob­lys­ta aralas jáne taza ózbek mek­tep­terin qosqanda 150-ge jýyq mek­tepte balalarymyz ana ti­lin­de oqıdy. Jyl saıyn tórt ja­rym myńdaı jetkinshekterimiz mektepten túlep ushyp, ómirden óz ornyn taýyp júr. Bótensiń dep jatqan eshkim joq. «Qazaqstan» dep atalatyn ortaq Otanymyzdyń tútini túzý ushýyna bir kisiniń balasyndaı eńbek etip keledi. Jalpy, ózbekter – as ishken dastarqanyn tilip ketetin ult emes, ımany men berekesi bar, eńbek dese, ózge dúnıeni umytatyn halyq. Osyndaǵy aǵaıyndar qazaq halqynyń jerinde tynyshtyqpen aırandaı uıyp otyrǵanyn jaqsy biledi, dostyqty qadirleıdi. «Otany birdiń júregi bir» degen­di jaqsy túsinemiz, joǵary baǵalaımyz. Ortaq Otanyńdy jaqsy kórýdi tátti sózben emes, naqty isińmen kórsetýiń kerek. Biz Otanǵa kerek qundylyqtardan tartynyp qalǵan emespiz, elmen, Elbasymen birge ekendigimizdi maqtan tutamyz. – Islam kóke, osy Avstrııanyń astanasy – Venada sóz sóıle­ge­nińizdi estigen edik. Qandaı maq­sat­pen shaqyryldyńyzdar? – Bizdiń qoǵamdyq birlestigimiz respýblıkamyzda birinshi bolyp Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Az ulttar isteri jónindegi Joǵary komıssarlary Van de Stýl jáne Knýt Vollebek myrzalarmen kelisimshart arqyly jumys júrgizýdi bastaǵan mádenı bir­les­tik bolyp tabylady. Osy­nyń arqasynda EQYU tarapynan da bizdiń oblystaǵy ózbek til­di mektepterde birneshe tildi oqytý sapasyn arttyrýǵa qamqorlyq jasalýda. О́zbek mektepterinde qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin meńgerýdi zamanaýı talaptar bıigine kóterý Elbasymyzdyń úsh tuǵyrly til saıasatyna sáıkes keledi. Osy atalǵan baǵdarlama aıasynda 2009 jyly Vena qalasyndaǵy ha­lyqaralyq konferensııaǵa shaqy­ryl­dyq. Knýt Vollebek myrza moderatorlyq jasaǵanda tórtinshi kezekte maǵan sóz berdi. Kóptegen qatysýshylardyń arasynan osylaısha bizge úlken qurmet kórsetildi. Knýt Vollebek – halyqaralyq uıym­dar arasynda asa abyroıly kisi. Men, árıne, Ońtústik Qazaqstandaǵy, elimizdegi erekshe jetistikterdi bilim salasymen, ózbek mektepterimen baı­lanystyra otyryp baıandama jasadym. Sózimdi barlyq qatysýshylar qyzyǵa tyńdady. Moderator Vollebek myrza: «Qazaqstan Res­pýblıka­synyń Pre­z­ıdenti – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev mem­leket aýmaǵyndaǵy 130-dan astam ult pen ulys ókilderine jan-jaqty jaǵdaılar jasap otyr. Qazaq mektepterimen qatar orys, ózbek, tájik mektepteri bilim beredi. О́zge ulttar tilderi de jeksenbilik mektepterde oqytylady. Barlyq ulttar ókilderiniń mádenıetin, rýhanııatyn, salt-dástúrin damy­tý­ǵa basa nazar aýdarylady», – dep málimdedi. Konferensııaǵa 60-qa jýyq memlekettiń ókilderi qatysyp otyr­ǵan. Eki jyl kóleminde Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymynan 100 myń eýro kóleminde kómek berildi. Bul qarjy mektep dırek­tor­lary men olardyń oqý isi jó­nin­degi orynbasarlarynyń, muǵalimderdiń bilimderi men bilik­tilikterin arttyrýǵa, ádis­te­melik jumysty jetildirýge, oqý-ádistemelik quraldar shyǵa­rý­ǵa, se­mı­narlar, basqa da oqytý sharalaryn uıymdastyrýǵa jumsaldy. Qorytyndy retinde halyq­aralyq konferensııa ót­kizdik. Oǵan О́zbekstan, Tá­jik­stan jáne Qyrǵyzstan ókil­deri qatysty. Son­daı-aq, Par­la­ment depýtattary, oblys ákimdiginiń ókilderi, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókil­­deri shaqyryldy. Aıta ketken jón shyǵar, EQYU bóletin aqshanyń 1 sentin de basqa maqsat-múddege jumsaı almaısyz. Talap ta, esep alý jaǵy da, qarjynyń jumsalýyn qadaǵalaý da asa kúshti. Bizdiń Prezıdentimiz: «Qazaqstan­nyń bolashaǵy – ıntegra­sııada», dedi ǵoı. Sonymen birge, Elbasy bilim arqyly ıntegrasııalanýǵa da aıryqsha mán berip keledi. EQYU-men tyǵyz baılanysymyz bilim salasyn ıntegrasııalaýǵa jol ashady. Daryndy jastar kóbeıedi. Talapty, talantty órenderimiz úshin álemdegi eń bedeldi oqý oryndaryna jol ashylady. – Ikram Akramuly, sizdiń bir qyzmetińiz – О́zbek drama teatrynyń dırektorlyǵy. Elbasynyń ózi kelip arnaıy ashqan teatrdyń búgingi jaǵdaıy qandaı? – Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev sansyz babtar mekeni –Saıramǵa kelip, oblystyq О́zbek drama teatryn ashqan. El-jurt ta erekshe rıza bolǵan edi. Bul – teńdessiz tartý. Elbasymyz sonda: «Bizdiń kóp ulttylyǵymyz – maqtanyshymyz. Ár alýan etnostar mádenıeti – gúl shoǵyndaı. Men ózbek halqynyń ózgeshe eńbekqorlyǵyn joǵary baǵalaımyn. Qazaq pen ózbek – túbi bir baýyrlar, etjaqyn aǵaıyndar. Teatr da tyń tabys­tar­ǵa jetetin bolady», – degen edi. On jyldan asty, kóptegen je­tis­­tikterge ıe boldyq. О́zbek teatry kórermenin tapty, keń tanyldy. Gastrolge shyǵa bastadyq. Jambylda, Qyzylordada, Túrkistan­da, oblystyń basqa da aýdandary men qalalarynda boldyq. Teatr festıvaldarynda, baıqaýlarda ozyp, júldeler alyp júrmiz. Dýlat Isabekovtiń «Eskertkish», Iozef Ladanyń «Sıqyrly alma», Sharaf Bashbekovtiń «Temir qatyn», Ber­told Brehttiń «Kýraj ana já­ne onyń balalary», Saılaýbaı Juma­ǵulovtyń «Kúıeýińdi bere tur» deıtin dúnıelerin, taǵy basqa da kóptegen týyndylardy sahnaladyq. Tashkent saparynda Qazaq­stan­­­nyń О́zbekstandaǵy el­shisi Bóribaı Jeksenbınniń, О́zbekstan ultaralyq mádenıet ortalyǵynyń tóraǵasy Nasred­dın Muhammadıevtiń jáne res­pýblıkalyq Qazaq etnomádenı orta­lyǵynyń bastamasymen uıym­dastyrylǵan Áıteke bıdiń 370 jyldyǵyna arnalǵan «Biz – bir halyqpyz» dostyq festıvaline qatysyp qaıttyq. О́zbek teatrynyń ujymy jańasha izdenis ústin­de. Re­jıs­se­rimiz Hamıd Kula­bdý­l­la­ev, aıtýly akterlerimiz Saı­dı­­karım Mahmýdov, Adyljan To­ganbaev, Ýlýgbek Nasırov, Rýstam Saıdhodjaev, Sabrınısa Rozmetova, Venera Nıshanbaeva, Dılfýza Ibragımjanova, Dılora Halmetova, Zarına Kadırmetova, Zýlkaram Toganbaeva, Bahrom Iskandarov, Sherzod Hadjımetov, Abrar Askarov, Akbar Erha­nov, Ahmadbaı Ergeshov, Jav­lan Saıtov, taǵy basqalar kó­rer­mender kózaıymdaryna aınalǵan. Elbasynyń ózi kelip ashqan О́zbek drama teatry, árıne, ózgeshe eńbektenýge tıis. Biz qazaqstandyq ózbek bolǵandyǵymyzdy maqtan etemiz. Men Tashkenttegi jıyndar­da da qazaqsha sóıledim. «Qazaq elindegi ózbekter ózgeshemiz, – dedim. – Mentalıtetimiz, qazaqy peıilimiz, darhandyǵymyz, ashyq kóńil, aq­júrek­tigimiz arqyly aıryqshamyz. Qasıetterimiz qazaq pen ózbektiń berik quımasyndaı. Sol sebepten ózgeshe ózbektermiz». Sóıtip, Tashkenttiń ózbekterine aıshyqty alty qazaqy shapan japtyq. Bıylǵy teatr maýsymyn Atyraý­dyń arda perzenti, belgili jazýshy Rahymjan Otarbaevtyń «Aıaýlym Anfısa» komedııalyq týyndysymen ashtyq. Kóp kóńilinen shyqqan spektakl ári teatr ujymynyń el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaǵan tamasha tartýy boldy. Teatr kóktemi festıvalinde Rahymjan Otarbaev ózi kelip, «Aıaýlym Anfısa» spektaklin kór­gen soń, «men búkil Qazaqstannan basqa teatrlarda ózbek teatrynyń akterlerindeı dárejesin jetkizip oınaǵandardy kórmedim», – dep joǵary baǵasyn berdi. Qazaqtyń klassık jazýshysynyń bul pikiri teatrymyzdyń akterlerin erekshe qanattandyrdy. Bir qyzyǵy, Ikram Akramulynyń alǵashqy mamandyǵynyń avıasııaǵa qatysy bar. 1975 jyly Tashkent qalasyndaǵy №2 Avıasııa-tehnı­kalyq ýchılıshesin «ushaqtardy qu­ras­tyrýshy» mamandyǵy boıynsha úzdik bitirgen. Keshegi avıator, búginde О́zbek etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy retinde ol elimizdegi ulttar dostyǵyna qaltqysyz eńbek etip keledi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy