Bul sóz kózi ashyq, kókiregi oıaý oqyrman qaýym úshin túsinikti bolar.
Bilmeıtinder bolsa, taǵy bir eske salyp óteıik, ertedegi grek ańyzdarynda teńiz qudaıy Fetıd pen jumyr basty Peleıanyń ortasynan týǵan Ahılleske de, anasy adamzat bolǵandyqtan, oǵan tán osaldyqtar men qaýip-qaterler juǵysty bolady. Balasynyń bolashaq taǵdyryna alańdaǵan anasy ony adamǵa tán osaldyqtardan aryltý úshin qasıetti Stıks ózeniniń sýyna malyp alady. Sóıtip ol, ańyzdarda aıtylatyndaı, atsa oq ótpeıtin, shapsa qylysh kespeıtin naǵyz batyr bolyp shyǵady. Biraq, bir ókinishtisi, anasy ózenge malǵan kezde ony ókshesinen ustap turady da ókshesine qasıetti sý tımeı qalǵan eken. Ahıllestiń osy osal tusyn biletin troıalyq batyr Parıs ony ańdyp júrip, aqyry ókshesinen atyp óltiredi. Bul ańyz kez kelgen qubylys pen jan ıesiniń bir osal tusy bolady, eger sol osal tusyna abaı bolmasa, túbi sonyń sebebinen qaterge tap bolady degen maǵynada álem halyqtarynyń arasynda keńinen taraǵan. Sol sekildi qazirgi adamzat qaýymynyń osal tustary az emes. Sonyń eń qaterlileriniń biri retinde sý tapshylyǵynyń problemasy jyldan-jylǵa aldyńǵy qatarǵa qaraı shyǵyp keledi. Sý Jer sharynyń 70 paıyzdan astamyn alyp jatsa, sonyń 3 paıyzy ǵana ishýge jaramdy taza sý dep esepteledi. Bul taza sýdyń basym kópshiligi muz kúıinde Antarktıda sekildi halyq qoly jete bermeıtin jerlerde saqtalǵan jáne negizinen jaýyn-shashyn kúıinde muhıttarǵa jaýady. Tek 1 paıyzyna ǵana adam qoly jetimdi. Búkil álemde 1,4 mıllıardtan astam adam taza sýǵa zar bolyp, qolyna túsken sýdy ishýde. 2025 jylǵa taman mundaı adamdardyń úlesi álem halqynyń 40 paıyzyn quraıdy degen boljam bar. Al endi bir sarapshylar 2025 jyly qoljetimdi taza sý taýsylady dep baıbalam salýda. Sóıtip, jyldan-jylǵa asqyna túsken sý problemasyn «Ahıllestiń ókshesine» balasaq munyń túk artyqshylyǵy joq. Adamzatqa ortaq osy problemadan bizdiń Qazaqstan da tys turǵan joq. Biz qurlyqtyń ortasynda ornalasqan elmiz. Ylǵal, jaýyn-shashyn týdyrýshy álemdik muhıttardan tym jyraqta jatyrmyz. Sondyqtan da bizde atam zamandardan beri qurǵaqshylyq jıi oryn alyp keledi. Mine, osy bir jaǵdaı bizdiń taǵdyrymyzdy, halyqtyq bolmysymyzdy, turmys-saltymyz ben kásibimizdi aıqyndaýǵa úlken yqpal etti. Máselen, ata-babalarymyz nelikten mal sharýashylyǵyn tańdap alǵan? Sebebi, dalamyz keń bolǵanymen bizde sý kózderi tapshy. Kól men ózendi bylaı qoıǵanda, kólshikter men baıaý aqqan bulaqtardyń ózi ondaǵan, júzdegen shaqyrymdardy kesip ótkende baryp bir kezdesedi. Jazdyń aptap ystyqtarynda bulardyń keıbireýi sarqylyp qalady. Sondyqtan, malyna sý izdegen qazaq jaz shyǵa taý saıasyndaǵy salqyn jaılaýǵa kóshedi. Onda bir bulaqtyń basynda birneshe úı otyrady. Jan-jaqpen habar alysý úshin basty kóligi retinde jylqyny tańdaǵan. Kelgen qonaqty aqparat kózine balap, asa qurmettegen. Jalpy sýdyń tapshylyǵynan bizdiń jer ataýlarymyzdyń ózi jaqsy habar beredi. Keń-baıtaq dalamyzdyń úshten ekisin alyp jatqan shetsiz-sheksiz úlken keńistik Saryarqa dep atalady. Malǵa jaıly qut mekenniń ózin ata-babalarymyz Betpaqdala dep atasa, onyń úlken bir bóligin Moıynqum dep belgilegen. Ázirge klımattyń jahandyq jylynýy bizdiń oń jambasymyzǵa dóp kelip tur. Kúnniń qyzýymen muhıttar, teńizder betinen kóterilgen ylǵaldy qutyrynǵan boran men jel bizge qar, jaýyn-shashyn kúıinde jetkizýde. Asan qaıǵy babamyz «Ereımenniń jeri emes, jeli qut eken» dep tegin aıtpaǵan. Bizdiń baıtaq dalamyz úshin jel paıdasy úlken. Jazyq dalalarda ornalasqan qalalardyń ekologııalyq jaǵdaıyn saýyqtyrýǵa jel ólsheýsiz qyzmet etýde. Sý tapshylyǵynyń aldyn alý máselesinde Qazaqstan qımylsyz emes. Halyqty aýyz sýmen qamtýǵa erte bastan kiristi. Jer asty sýlaryna júıeli zertteýler júrgizilýde. Aýyl sharýashylyǵyna ylǵal únemdegish tehnologııalar engizilýde. Biraq sý qoımalaryn retteý máselesine asyǵar emespiz. Qazaqstan úshin «Ahıllestiń ókshesi» sý qoımalarynyń problemasynan bastalýy múmkin. Osyny Sý resýrstary komıtetiniń qaperine salamyz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»