Sot júıesin jetildirý – kún tártibinde turǵan másele

Keshe Májilis basshysy Nurlan Nyǵmatýlınniń tó­ra­ǵaly­ǵy­men palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onda bes má­sele qaraldy. Otyrysty ashqan palata Tó­r­a­­ǵa­sy óziniń sózin Elbasynyń «Qazaqstan­nyń úshinshi jań­ǵy­­rýy: ja­handyq básekege qa­bi­lettilik» atty Qazaqstan hal­- q­y­na arnaǵan Jol­daýynan bas­tady. Onyń ma­ńyzy týraly aıtyp berdi. Kún tártibi boıynsha qara­l­ǵan má­selelerdiń arasynda «Jaıy­lym­dar týraly» jáne oǵan ilespe zań jobalaryna Senat engizgen óz­­gerister men tolyqtyrýlar aldy­men qaraldy. Bular týraly zań jobasy avtorlarynyń biri, Agrar­lyq máseleler komıtetiniń hat­shysy Jeksenbaı Dúısebaev baıan­­dady. Senattyń engizgen ózge­ris­teri jáne olardyń qajettiligi tý­raly biz aldaǵy kúnderdiń birin­de jarııalanatyn senator Qýanysh Aıtahanovtan alǵan suh­batymyzda tolyǵyraq aıtatyn bolamyz. Al Jeksenbaı Dúısebaev ózi­niń baıandamasynda eki zań joba­sy­na da engizilgen ózgerister tu­jy­rymdamalyq jaǵdaıdy buz­baı­tyndyqtan, onymen kelisýdi usy­ndy. Sóıtip, kelisim komıs­sııasyn qurmaı-aq, Májilis depýtat­tary bul usynysty bir­aýyz­­dan maquldady. Endi zań joba­lary «arıdtik jaıylymdar», «jaıylymdardy sýlandyrý», «jaıylymdardyń jemazyq qo­ry» jáne t.b. túsiniktermen to­­lyqtyrylatyn boldy. «Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń keı­bir konstıtýsııalyq zań­­daryna ózgerister engizý tý­ra­­ly» zań jobasy jóninde baıan­da­many Joǵarǵy Sottyń sý­dıa­s­y Aqyltaı Qasymov jasady. Ol zań jobasy Ult josparyn odan ári iske asyrý boıynsha 2016 jylǵy 14 maýsymda bol­ǵan keńeste Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń bergen tapsyrma­syn oryndaý maqsatynda ázir­len­genin atap ótti. О́zgerister «Qazaqstandaǵy sot júıesi jáne sý­dıa­lardyń mártebesi týraly» Kon­stıtýsııalyq zańǵa engizilip, sýdıalardyń kásibı is-áreketin baǵalaýdyń qorytyndysy bo­ıynsha jasalatyn sharalardy jetildirýge baǵyttalǵan. Qolda­nys­taǵy zańnama boıynsha sý­dıa­lardyń kásibı daıyndyǵyn ba­ǵalaý bes jylda bir ret ótki­zi­ledi. О́mir tájirıbesi bul istiń du­rys­tyǵyna kóz jetkizgen. Alaı­da, osy tártipti qaıta qaraý qa­jettiligi týyndap otyr. Qazir sý­dıa bolyp júrgen adam kásibı daıyn­dyǵyn baǵalaý kezinde qa­naǵattanbaıtyn baǵa alǵan bol­sa, ol biliktiligin arttyrýǵa ji­be­rilip, qaıta attestattaý bir jyl­dan keıin bolatyn. Eger ekin­shi attestattaý kezinde de qana­ǵat­tan­baıtyn baǵa alsa ǵana ondaı adam­nyń kásibı biliktiligi sýdıa qyzmetine sáıkes emes degen she­shim shyǵarylatyn. Endi, baıandamashynyń aıtýynsha, usynylyp otyrǵan zań jobasy boıynsha, alǵashqy baǵa­laýdan súringen adam ekinshi ret attestattalýǵa jiberilmeı, sý­d­ıa­lyqtan shettetiledi. Usy­nylǵan ózgeristerdiń qata­ryn­da sýdıalardyń bir sottan ekinshi sotqa aýystyry­lýy eshqandaı konkýrssyz bo­la­tyndyǵy da aıtylǵan. Sony­men qatar, «Saılaý týraly» Zań­ǵa jalpylyq deklarasııa be­rý­di engizý merziminiń 2017 jyl­dyń 1 qańtarynan 2020 jyl­dyń 1 qańtaryna aýystyrylýy­na baılanysty ózgerister engi­zý usynylǵan. Sonymen qa­tar, usynylǵan ózgeristerde otstav­ka­ǵa shyqqan sýdıalardyń ómir boı­ǵy tólemaqysyn bere otyryp, bıýdjettik uıymdarda oqy­tý­shylyqpen nemese ǵylymmen aına­lysýyna ruqsat etý máselesi de qamtylǵan. Osy jáne basqa da usy­nylǵan ózgerister sýdıalar kor­pýsynyń jumysyn odan ári je­tildirýge jáne olard yń baı tá­ji­rıbesin tıimdi paıdalanýǵa múm­kindik beredi, dedi sóziniń so­ńynda A.Qasymov. Baıandama aıaqtalǵan soń depýtattar suraqtar qoıdy. Sonyń ishinde depýtat Sáken Qanybekov sýdıalardyń attestattaýdan ótý kezinde teris baǵa alyp qalýyna sýbektıvti faktorlar da áser etip qalary sózsiz. Sondyqtan, obektıvti baǵalaý júrgizý úshin qandaı sharalar jasaý kerek dep surady. Oǵan A.Qasymov attestattaýshy sot jıýrıiniń quramy 16 músheden turatynyn aıta otyryp, olardyń sýbektıvızmge jol bermesine senimdi ekenin jet­k­izdi. Onyń ústine, shyqqan she­shim Joǵary Sot Keńesinde de jan-jaqty qaralatynyn aıtty. Depýtat Qanat Mýsın attes­tat­taýdan teris baǵa alǵan sýdıa­nyń eshqandaı shaǵym bere almaı­tyn­dyǵyna narazylyǵyn jetkize ke­lip, ádiletsiz sheshim shyqqan bol­sa, ol qalaı qorǵalady degen suraq berdi. Baıandamashy sot jıýrıiniń ádiletti sheshim shyǵararyna senim bildire otyryp, qanaǵattanǵysyz baǵa alǵan adam­nyń Joǵary Sot Keńesine sha­ǵymdanýǵa quqy bar ekenin jet­kizdi. Al onda bilikti adamdar, so­nyń ishinde zeınette júrgen zań­ger­ler de bar, dedi baıandamashy. Osyndaı suraqtardan keıin zań jobasy tolyqtaı maquldandy. Jalpy otyrysta qaralǵan ke­lesi másele – «Joǵary Sot Ke­ńe­si týraly» Zańǵa ózgerister en­gizý týraly zań jobasy boldy. Basqa da ózgeristermen qatar, bul zań jobasy sýdıalardyń bas­qa jerge aýystyrýǵa kelis­pe­­gen jaǵdaıynda Joǵary Sot Ke­ńesiniń ony jumystan shyǵa­rý­­ǵa ókilettigi baryn kór­set­ken. Son­d­aı-aq, zań jobasy sý­dıa­lyq­qa úmit­kerlerdiń Jo­­ǵar­­­ǵy sot pen ob­lystyq sot­tar­­­­dyń jalpy otyry­synan qo­ry­­tyn­dy alý tártibin jáne t.b. reg­­­la­ment­te­gen. Bul zań jobasy da bir­shama tal­­qylaýdan keıin to­lyq­taı ma­qul­­dandy. Conymen qatar, jalpy oty­rys­ta halyqaralyq jeke quqyq jó­­nin­degi Gaaga konfe­ren­sııa­sy­­nyń jarǵysyn ratıfıkasııa­laý boıynsha zań jobasyn ju­mys­­qa qabyldady. Jalpy otyrys sońynda Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Májilis ju­mysynyń ashyqtyǵy men tıim­diligin odan ári kúsheıtý maq­sa­tyn­da endi Úkimet saǵattary da onlaın-rejimde kórsetiletinin atap ótti. Kún tártibindegi máseleler qa­ralyp bolǵan soń, birneshe de­­pýtat ortalyq atqarýshy or­gan­­darǵa ózderiniń saýaldaryn ja­rııalady. Al búginnen bas­tap olar birneshe toptarǵa bó­linip, eli­­mizdiń aımaqtaryna ba­r­yp, Pre­z­ıdenttiń kezekti Jol­daýy­nyń máni men mańyzyn tú­sin­di­retin bolady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»