«Álemniń logıstıkalyq kartasy» degen uǵymnyń qoldanysqa engenine kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Bul qazirgi ýaqyttyń strategııalyq qujaty ispetti dúnıe. О́ıtkeni, ekonomıkalyq ıntegrasııa dáýirinde el men el, qurlyq pen qurlyq arasyndaǵy taýar almasý men saýda-sattyq baılanystarynyń mańyzy artyp otyr.
Qulaqqa sińisti bolǵan jahandaný uǵymyn bylaı qoıǵanda, memleketter arasyndaǵy iskerlik, óndiristik baılanystarsyz qazirgi álemdi elestetý qıyn. Al osy logıstıkalyq kartanyń mańyzdylyǵy nede? Máselen, ǵalamshardyń eki bóligine ornalasqan damyǵan memleketter arasyndaǵy qandaı da bir tıimdi kelisimderdiń tolyqqandy júzege asýy úshin olarǵa úshinshi memlekettiń kómegine júginýge týra keletindigi anyq. Bul jaǵdaıda úshinshi el úshin múmkindik kózi ashylmaq. Aýmaqtyq erekshelikterge saı ishki qyzmet kórsetý tetikterin iske qosýdyń tıimdi joldaryn tańdaǵan elder úshin bul ekonomıkalyq tabysqa jetýdiń de joly bolmaq. Álemdik tájirıbede qurlyq pen qurlyqtyń arasyn jalǵap, aınalymdaǵy júk pen jolaýshylardy tasymaldaý men ótkizý arqyly ǵana ekonomıkasyna qomaqty tabys túsirip otyrǵan memleketter bar eken. Dálel izdegender úshin Vengrııa men Shveısarııanyń tarıhyn oqýdy usynamyz. Iаǵnı, «Álemniń logıstıkalyq kartasy» degen túsiniktiń aıasyna, osy úshinshi eldiń tranzıttik, logıstıkalyq áleýeti, tipti kólik joldary men temir jolynyń sapasy men qyzmet kórsetýdiń barlyq túrine qatysty uǵymdar syıyp jatyr.
Biz osy álemdik mańyzǵa ıe qujat týraly sóz bola qalǵan jaǵdaıda, alpaýyt memleketter tarapynan Qazaqstannyń tranzıttik tasymaldaý áleýetine degen qyzyǵýshylyq artyp otyrǵandyǵyna mańyz berýimiz kerek. О́ıtkeni, elimizdiń qolaıly jaǵyrapııalyq ornalasýy dúnıejúzi elderi arasyndaǵy saýda-sattyq aınalymyna da yqpal etýge jol ashyp otyr. Bul talaptar Memleket Basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy negizgi baǵyttyń biri retinde aıtyldy. Joldaýdyń 5-baǵyty bolyp tabylatyn logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý elimizdiń mańyzdy basymdyǵy bolyp belgilendi. «Oǵan qazirdiń ózinde qomaqty ınvestısııa jumsaldy. Endi odan ekonomıkalyq qaıtarym ala bastaý qajet» dep atap ótken Elbasy qurylymdy damytýdyń negizi joldaryn da kórsetip berdi. Úkimetke júktelgen mindetterdiń negizgileri retinde konteınerlermen tasymaldanatyn júkterdiń kólemin 7 esege, ıaǵnı 2 mıllıon konteınerge deıin, al jolaýshylardy áýe kóligimen tasymaldaýdy 4 esege, naqtylaǵanda 1,6 mıllıon tranzıttik jolaýshyǵa deıin arttyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, elimiz tranzıttik tasymaldaýdan túsetin tabysty 5,5 esege kóbeıtip, jylyna 4 mıllıard dollarǵa deıin tabys tabý múmkindigin qarastyryp otyr.
Joldaý júktegen mindetter taban astynan tabyla ketken talaptar emes, buǵan deıin jobalanyp, ıi qanǵan, ıgiligine kóz jetken jobalardan bastaý alǵandyǵy anyq. Elbasy atap ótken jańa eýrazııalyq logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý tájirıbesi «Nurly jol» baǵdarlamasymen ushtasyp jatyr. Elbasy osy Joldaýda: «2015 jyly men «Nurly jol» ınfraqurylymdyq damý baǵdarlamasyn usyndym. О́tken 2 jyl ishinde baǵdarlama ózin tolyq aqtady» dedi.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Joldaýda «Elimizdiń kólik jáne tranzıt áleýetin tolyq ashý úshin kórshi eldermen úılesimdi is-qımyl qajet. Júkterdiń erkin tranzıtin, kólik dálizderin qurý men olardy jańǵyrtý isin qamtamasyz etý kerek. Kólik ınfraqurylymyn basqarýǵa, qyzmet kórsetý deńgeıin arttyrýǵa jáne ákimshilik kedergilerdi joıýǵa erekshe kóńil aýdarý qajet» degen mindet júktedi. Bul rette Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótetin «Jańa jibek joly» arnaıy jobasynyń jemisin kórip otyrǵanymyzdy tilge tıek etýimiz kerek sııaqty. Máselen, kórshi Qytaıdyń ekonomıkalyq qýaty men óndiristik lıderligi arqasynda qurlyqtardyń nazary Qazaqstanǵa da aýyp turǵany anyq. Iаǵnı, «Álemniń logıstıkalyq kartasy» aıasynda Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin paıdalanýǵa Eýropa elderi múddeli bolyp otyr. Naqty mysal úshin aıtalyq, bıylǵy jyldyń basynda Qytaıdan Ulybrıtanııany betke alǵan júk poıyzy jolǵa shyqqan bolatyn. Kórshi eldiń Chjeszıan provınsııasyndaǵy Iý qalasynan Londonnyń Barkıng aýdanyna deıingi 11 999 shaqyrym qashyqty eńsergen júk poıyzy Qazaqstan tarapynyń logıstıkalyq qyzmet talaptaryna tolyqtaı saı ekendiginiń bir dáleli boldy. Reseı, Germanııa, Belarýs, Polsha, Belgııa, Fransııa sııaqty memleketterdiń shekarasyn basyp ótken poıyzǵa alǵashqy qyzmet kórsetiletin aýmaq Qazaqstan bolǵan edi. Júkterdi kedendik tekserý kezindegi túsirip, tıeý, býyp-túıý sııaqty jumystardyń syrtynda temir jol boıyndaǵy tehnıkalyq qoldaýdyń ózi elimizdegi laıyqty qyzmet kórsetýdiń bir izge túskendigin kórsetti. Endigi jerde Elbasy joldaýynda júktelgen mindet retinde bul salanyń damýyna naqty kóńil bólinýi tıis.
Jalpy, bizdiń tranzıttik áleýetimizdiń artýy Eýropa elderi men Qytaı arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanysty da jańa deńgeıge kótergeni anyq. Mysalǵa, Qytaıdyń batys qaqpasynan attanǵan júk sý joly arqyly Eýropanyń ortalyǵyna jetkenshe 40 táýlikke deıin ýaqyt joǵaltady eken. Nemese dál osy júkti ushaq arqyly tasymaldaý sý jolyna qaraǵanda 10 esege qymbatqa túsetin kórinedi. Al Qorǵastaǵy qurǵaq porttyń iske qosylýy kári qurlyqqa baǵyttalǵan júk kerýenin 15 kún ishinde jetkizýge múmkindik beredi. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Londonǵa jetken júk poıyzy aıshylyq alys joldy 18 kún ishinde júrip ótken bolatyn. Demek, Qazaqstannyń «Álemniń logıstıkalyq kartasyndaǵy» oryny salmaqty degen sóz. Dittep kelgende, elimiz jańa eýrazııalyq logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytýdy basty mindetke ala otyryp, ekonomıkalyq tıimdilik pen taza paıda úlesine qol jetkizetini anyq. Bul bizdiń elimizdegi kólik habynyń qalyptasýynyń kepili. Al Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna joldaýy osy joldaǵy strategııalyq baǵyty aıqyndaýshy qujat bolyp qala beredi.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»