EKSPO kórmesin energııamen qamtıdy
Aýdan ortalyǵyna jaqyndaǵanda, Taıbaı, Maltabar aýyldary tusynda álgi ereıgen taýlardyń ara-arasynan alyp jelbaǵandar menmundalaıdy. Ár qondyrǵynyń bıiktigi 85 metrge sozylǵan. Ebelektiń uzyndyǵy 45 metr bolsa, baǵannyń dıametri – 9,3 metr. Jany bar ataýlynyń yǵyryn shyǵarǵan jel baǵandar basyndaǵy ebelekterdi tynymsyz aınaldyryp tur. Stansaǵa jaqyndaǵan saıyn elordadaǵy jıyndardan málim bolǵan málimetter oıǵa orala berdi. О́tken jyly «Samuryq-Energo» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Qanysh Moldabaev Indýstrııalandyrý jónindegi jáne «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamalaryn iske asyrýdyń kezekti qorytyndy jıynynda qýaty 45 MVt bolatyn Ereımentaý JES-in óndiristik paıdalanýǵa berýdiń bastalǵany týraly baıandaǵan. Kóp uzamaı mundaǵy «jasyl» energııa kózi EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń qajettilikterin qamtıtyny belgili boldy. Qonaqtardy stansa aldynan tosyp alǵan JES dırektory Nurlan Saq á degennen alyp mekemeniń tynys-tirshiligimen tanystyra bastady. «Kompanııa negizi 2011 jyly irge qalaǵanymen, qurylys jumystary 2013 jyly bastaldy. Araǵa taǵy eki jyl salyp, tamyz aıynan jel baǵandarymyz iske qosyldy», degen Ereımentaý JES basshysy qondyrǵylardyń negizi Germanııanyń «FWT» óndirisinde jasalǵanyn aıtty. «Jabdyqtarymyzdyń birsypyrasy Ýkraına zaýyttarynda qurastyrylsa, ebelekter Qytaıda óndirildi», dedi N.Saq.Bes qalany jaryqtandyrýǵa qaýqarly
Alpys gektar aýmaqqa taramdala tartylǵan, segiz shaqyrymǵa deıin tizbektele sozylyp jatqan jelbaǵandardyń jumysy stansanyń shaǵyn ǵana ákimshilik ǵımaratynda basqarylady eken. Keń monıtorly kompıýterge úńilip, áldebir sandarǵa nazar salyp otyrǵan operator Dýlat Kárimovpen áńgimemiz birden «jasyl» energııa taqyrybynda órbidi. «Ǵalymdar osy JES-tiń qurylysyn salý úshin bizdiń óńirdi beker tańdamaǵan ǵoı. Jumysymyzdyń barysynda jel qaı baǵyttan soqsa da halyqqa paıda ákeletinin túsinetin boldyq. Tek sekýndyna úsh metrden kem nemese jıyrma bes metrden artyq turmasa boldy, sharýamyz qyza beredi. Ár kún saıyn 45 MVt-ǵa deıin elektr qýatyn óndiremiz», deıdi operator. Kóp jaımen qanyqtyrǵan JES dırektorynyń óndiris isteri jónindegi orynbasary Erlan Jaqypov. Mekeme jumysyn búge-shúgesine deıin biletin maman aldymen sandarǵa júgindi. «Qondyrǵylardyń iske qosylǵanyna bir jyldan asyp barady. Qazan aıyndaǵy kórsetkishterge súıensek, kompanııa on bes aıǵa jýyq ýaqyttyń ishinde 193 mıllıon kVt elektr energııasyn óndirdi. Negizi, jyldyq qýatymyz – 172 mıllıon kVt. Iаǵnı, júz paıyz qýatynda jumys istep tur», dedi E.Jaqypov. Ereımentaý JES ókiliniń aıtýynsha, munda jıyrma eki dana jelbaǵan bar. Árqaısysy 2050 kVt qýattylyqta jumys isteıdi. О́ndiriletin elektr energııasynyń barlyǵy derlik ulttyq elektr jelisine túsedi. «Bizdiń operatorymyz – «KEGOC» AQ. 4000 kVt qýatpen jumys isteıtin Ekibastuz GRES-i men Astananyń arasyndaǵy jelini jalǵap turmyz. Negizgi tutynýshylarymyz da bas shaharda», deıdi E.Jaqypov. Mamandardyń sózine sensek, kúnine 45 myń MVt elektr energııasyn óndiretin Ereımentaý JES shaǵyn-shaǵyn bes qalany jaryqpen qamtýǵa qaýqarly kórinedi. О́ıtkeni, irgedegi aýdan ortalyǵynyń on myńǵa tarta halqy bir kúnde 9 myń MVt elektr qýatyn tutynady.Taǵy bir stansa salynbaq
Qoldanysymyzǵa engen jańa tehnologııa ǵoı, kadr máselesi qalaı sheshildi? «Bir qýantatyny, kompanııamyzda qyzmet etetin toǵyz dıspecher-operatorymyz da osy aýdannyń turǵyndary. Jáne otyzshaqty tehnıkalyq qyzmetkerlerimizdiń barlyǵy osy óńirdiń azamattary», degen stansa dırektory Nurlan Saq jumyskerlerdi Astana qalasynda Ýkraınadan kelgen bilikti mamandar oqytyp, úıretkenin jetkizdi. «Osynda qondyrǵylardy ornatyp, qoıyp bergen de ýkraınalyq áriptesterimiz bolatyn. Olarmen áli kúnge tájirıbe almasyp, bilimimizdi tolyqtyrýdamyz», deıdi JES basshysy. Alyp jobanyń shyǵyny 19 mıllıard 200 mıllıon teńgeni quraǵan eken. Munyń 80 paıyzyn Eýrazııalyq damý banki quısa, 20 paıyzy óz elimizdiń qazynasynan qaralǵan. Al qurylǵylardyń kepildendirilgen jumys isteý ýaqyty jıyrma jyldan asady. «Stansamyzda óndirilgen jyldyq elektr energııasyn GRES-te óndiretin bolsaq, júz myń tonna kómir jaǵýǵa týra keledi. Iаǵnı, biz bir jylda osynsha shıkizatty únemdesek, ekinshiden, tabıǵatymyzǵa keletin orasan zalaldyń aldyn aldyq», deıdi mamandar. Dese de, jelbaǵandardan óndiriletin energııanyń belgilengen tarıfy – 22 teńge. Al GRES-te óndirilgen energııanyń quny shamamen 11-13 teńge. Munyń sebebin kompanııa basshylyǵy bylaı túsindirdi: «Qondyrǵylardyń quny qazirgi tańda óte qymbatqa soǵyp tur. Oǵan qosa, qosalqy bólshekterdiń, qyzmetterdiń, mamandardy oqytyp, toqytýdyń shyǵyndary taǵy bar. Árıne, osyndaı stansalardy kóbeıtkende jáne bastapqy shyǵyndardy ótegende tarıftik jospar arzandaıdy degen oıdamyz. Qazaqstanda kómirdiń baǵasy arzan ekenin eskersek, ázirge qarajat únemdeı almaıtynymyz anyq». Aıta keteıik, JES jobasyna jumsalǵan qarjy tolyq qýatynda segiz jyl jumys istegende ǵana qaıtarylady. Aıtpaqshy, JES dırektorynyń óndiris isteri jónindegi orynbasary Erlan Jaqypov «Samuryq-Energo» AQ Ereımentaý jel parkiniń qýatyn 95 MVt-ǵa deıin ulǵaıtýdy josparlap jatqanyn súıinshiledi. «Bul bastama qolǵa alynatyn bolsa, «jasyl» energııa elimizge dendep enetinine kúmán kem. О́ıtkeni, osy stansanyń jyldyq túsimi 3,8 mıllıard teńgeni qurasa, aýdan bıýdjeti múlik salyǵynan jylyna 300 mıllıon teńgege tolyǵyp otyr», dedi stansa ókili. Ereımentaýdyń «qaq ortasyn qonys qylǵan el» endi qaıdan kedeı bolsyn, yrysy arta beredi de!.. Ashat Raıqul, «Egemen Qazaqstan»