Mádenı muralarymyzdyń mártebesi bıikteı tústi

Keshe Premer-Mınıstrdiń orynbasary Imanǵalı Tasmaǵambetov Ulttyq mýzeıge qazaqtyń mádenı qundylyqtaryn adamzattyń materıaldyq emes mádenı muralarynyń reprezentatıvtik tizimine qosý jónindegi IýNESKO sertıfıkatyn tapsyrdy. «Bizdiń baı tarıhymyzdyń materıaldyq emes murasy tereń rýhanı maǵynaǵa ıe jáne ol ulttyń mádenı qundylyqtarynyń negizi sanalady. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev mádenı eskertkishterdi saqtaýǵa ǵana emes, sonymen qatar, el aýmaǵynda turatyn halyqtardyń salt-dástúri men ádet-ǵurpynyń qaıta jańǵyrýyna úlken kóńil bólip keledi. 2003 jyly Prezıdenttiń tapsyrmasymen «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy qabyldandy. Qazaqstan TMD elderiniń ishinde alǵashqylardyń biri bolyp osyndaı aýqymdy jobany júzege asyrdy. Baǵdarlama oryndalǵan 8 jyldyń ishinde 78 tarıhı jáne mádenı eskertkish qaıta qalpyna keltirilip, orta ǵasyrlardaǵy kúı, tarıhı áýen-saryndardy arqaý etken qazaq mýzykasy tereń zertteldi. «Máńgilik saryn: qazaqtyń 1000 kúıi, 1000 áni» atty qazaq dástúrli ánderiniń antologııasy shyqty. Qazirgi ýaqytta elimizdiń materıaldyq emes mádenı murasyn saqtaýǵa jáne damytýǵa baǵyttalǵan «Rýhanı mura» memlekettik baǵdarlamasyn ázirleý máselesi qarastyrylýda. Táýelsizdik jyldaryndaǵy Qazaqstannyń bir jetistigi IýNESKO-men yntymaqtastyq qarym-qatynasty ornatý jáne nyǵaıtý bolyp sanalady. Halyqaralyq uıymmen yntymaqtastyq aıasynda materıaldyq emes mádenı muralardy qorǵaý salasynda birshama jumystar atqaryldy. Atap aıtqanda, materıaldyq emes mádenı muralardy qorǵaý jónindegi Ulttyq komıtet quryldy, adamzattyń reprezentatıvtik tizimine alǵashqy qazaqstandyq usynymdar ázirlenip, ulttyq tizim bekitildi. Sonyń nátıjesinde 2014-2015 jyldary adamzattyń búkilálemdik materıaldyq emes mádenı muralar tizimine qazaqtyń kıiz úıi, aıtys jáne kúı óneri engizildi. Sondaı-aq, IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı muralar tizimine Qazaqstannyń «Naýryz» kópultty nomınasııasy, «Saıat qustarymen ań aýlaý» kópultty nomınasııasy, «Juqa nandy daıyndaý dástúri: lavash, qatyrma, jupqa, ıýfka» jáne «Qazaq kúresi» ulttyq atalymdary endi. «Qazaqtyń qasıetti kıiz úıi», «Sýyrypsalma aıtysy» men «Kúmbirlegen kıeli kúıi» endigi jerde qazaqtyń ǵana emes, búkil adamzattyń rýhanı murasy sanalady. Oǵan kýá – búgin murajaıǵa tapsyrylyp otyrǵan IýNESKO-nyń arnaıy sertıfıkattary. Sóz joq, bul endi birneshe kúnnen soń búkil el bolyp atap ótetin Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna tamasha tartý ári laıyqty úles dep bilemin», – dep atap ótti Imanǵalı Tasmaǵambetov. Osydan keıin vıse-premer Imanǵalı Tasmaǵambetov IýNESKO sertıfıkattaryn etno­gra­fııalyq zalǵa turaqty túrde qoıý úshin Ulttyq mýzeı dırektory D.Myń­baıǵa saltanatty túrde tap­syrdy. Ekspozısııanyń ashy­lýyn­da Qazaqstannyń eńbek sińir­gen ár­tisteri, kúıshiler Aıgúl Úlken­­baeva, Seken Turysbekov, sony­men qatar, aıtysker aqyn­dar Sara Toqtamysova, Serikzat Dúısenǵazy sóz sóıledi. Sony­men birge, elimiz 2017 jyly IýNESKO-nyń atalǵan tizimine «Asyq ulttyq oıyny» nomınasııa­syn engizýdi jáne «Qorqyt mura­lary» kópulttyq nomınasııasyn úılestirýdi josparlap otyr. IýNESKO-nyń tizimine mu­ra­lardy tirkeý Qazaqstannyń ma­terıaldyq emes mádenı mu­ra­­laryn elimizde jáne halyq­aralyq deńgeıde keńinen nası­hattaýǵa, sondaı-aq, olardy qorǵaý boıynsha ulttyq deńgeıde júıeli sharalar qabyldaýǵa yqpal etedi. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan Omarov