Jan jylýynyń energııasy

Bıylǵy jazdyń favorıti, árıne, «Bolashaq energııasy» taqyryby aıasyndaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesiniń ıesi retinde Astana bo­latyny daýsyz. Amerıkalyq «The New York Times» basylymy Qa­zaqstan men EKSPO-2017 kór­­mesin osy jyly barýǵa usy­nyl­­ǵan 50-top oryndardyń ishine engizgenin atap ótken jón. Biz­diń elimiz sheteldik qonaqtarǵa yń­ǵaıly bolýy úshin 45 memleketke vızasyz rejim engizdi. EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesi Astana qalasynda óte­tinine qaramastan, oń­tús­tik megapolıs – Shymkent qa­la­syna da týrıster keledi dep kútilýde. Aıtpaqshy, EKSPO-2017 qonaqtary úshin Shymkent qalasyna, bas­qa da tarıhı qalalarǵa, ta­bı­ǵaty kórikti aımaqtar men ta­bıǵı qoryqtarǵa, sonymen bir­ge, qasıetti jerlerge barýǵa qam­tylǵan arnaıy marshrýttar ázir­lengen. Jalpy, týrısterdi ta­bıǵat rýhynyń mıksi, ejelgi dás­t­úrler men zamanaýı trendter kútip tur.  Biz sizderdi eń dámdi, kún shý­aǵy tógilgen jáne rýhanı qa­la – Shymkentpen tany­sý­ǵa sha­qy­ramyz. Ertede bul jer saýda, má­denıet pen ór­ke­nı­­­et­tiń or­ta­­ly­ǵy bolǵan jáne Uly Jibek jo­­­ly osy jermen ót­­ken­di­giniń ar­­qasynda qar­qyn­dy da­mı bas­tady. Bul, árı­ne, jer­gi­lik­ti sa­lt-dástúrge já­ne tur­ǵy­lyq­­ty ha­lyqtyń mi­nez-qulqyna ózin­­dik izin qal­dyrdy. Búginde Shymkent – Shyǵystyń dám­di ta­ǵamymen áıgili meımandos qa­la­lar­dyń biri, munda eń qo­naq­jaı adam­dar turady. Shy­m­­kent halqy ár­bir qonaqty jy­lyushyraı jáne qu­shaq jaıa qar­sy alady.  Shymkent – erekshe, qaı­ta­lan­­­­bas energetıkasy bar qa­la. Da­­mýdyń zamanaýı úderisi, bo­la­­­shaq ambısııa­sy men salt-dás­túr­­di qur­met­teýdiń rý­hy tama­sha úı­­les­ken qala. Shym­ke­nt – iri me­gopolısterdiń bi­ri, ma­­ńyz­dy­ly­ǵy boıynsha Qaz­aq­stan­daǵy úshin­shi qa­la, tur­ǵyndarynyń sany mı­l­­lıonǵa ja­qyn. Qalanyń ın­fra­­­­q­urylymy da­myǵan, oǵan ha­ly­qaralyq áýejaı, te­mir jol vok­zaly jáne bir­ne­she avtovokzalda­r engen. Shymkentte avtomobıl jol­­­dary men kósheler júı­esi – Qa­­zaqstandaǵy eń uzaq tar­tyl­ǵan jol­­dar. Qoz­ǵa­lys­tyń eko­lo­gııa­lyq tú­rin una­týshylar men salamat­ty ómir saltyn ustanýshylar úshin astanalyq ve­loprokattyń Shymkent Bike ba­la­maly júıesi qyz­met etedi. Al asyq­paıtyndar men jaıaý júr­gin­shiler úshin qala óziniń barlyq kó­rikti jerlerin ǵana emes, sony­men birge, qalalyq saıa­­baq­­tyń qu­pııa oryndaryn, ta­rı­hı ǵı­ma­rat­tardyń erek­she kó­ri­ni­­sin já­ne bas­qa da tań­ǵa­lar­lyq qu­pııa­lardy kór­­se­týge daıyn.  Shymkent – ádemi, qaı­ta­lan­bas tabıǵı landshafy­men áı­gili saıa­baqtary, kóp­te­gen sý­bur­qaq­ta­ry men es­kertkishteri bar qa­la. Shym­kent­te kóktemde bol­ǵan­dar osy qalanyń sımvoly bol­ǵan, túr­­li-tústi gúldengen san myń­­­da­ǵan qyz­­ǵaldaqtardy umyt­­­paıdy. Al keı­­bir de­rek­­ter boıynsha, Oń­­tús­tik Qazaqstannyń jeri – qyz­­ǵal­­daq­­tardyń otany sanalady, ony al­ǵashqyda Túrkııa, al so­nan soń Gollandııaǵa jetkizgen deı­­di. Jyl saıyn osy tamasha gúl­der­di otyr­ǵyzýdyń naý­qanyna atsal­ys­ý­ǵa da bolady.  Shymkentte quramyna eli­miz­degi jalǵyz jasandy kól, haı­ýa­nat­tar baǵy jáne ıppodrom en­gen dendrobaq bar, bul – erekshe demalys orny. Megapolıs maq­­tanyshynyń biri – qala tur­ǵyn­da­ry­nyń súıikti jeri, Tulpar ózeni ja­­nynda ornalasqan, jańar­tyl­ǵan ınfraqurylymy bar, Or­talyq Azııa­daǵy eń iri Altyn Eye qalany sho­lý dóńgelegi.  Taǵy bir áıgili oryn Qosh­qar ata bolyp tabylady. Shym­ke­nt – sýdyń kúre joly­nyń bas­­taý­yn qaladan alatyn kóp­te­­gen sha­harlardyń biri já­ne bi­re­­geıi. Kóp­ten beri ózen ja­ǵa­­synda taza shym­kenttik «Saıl Qosh­qar ata» me­rekesi ata­lyp óte­di. Mereke asyl tu­qymdy qosh­qar­dyń atasy­na ar­nalǵan já­ne Naý­ryz me­re­kesi al­dynda uı­ym­das­ty­ry­lady.  Shymkent pen onyń aına­la­syn­daǵy kórikti, tamasha jer­ler tý­­raly aıta berýge bolady. Bi­­raq bir ret kózben kórgenge ne jet­­­sin! Bul jer tek alys shet­­el­­dik­ter úshin ǵana emes, kó­r­­­­shi­les TMD elderi, so­ny­men qa­­tar, bas­qa óńirlerde tu­­ra­­tyn qa­zaq­stan­dyq­­tar úshin de qy­zyq­­­ty bo­lady. Olar, árıne, jan jy­­­­­lýynyń ener­­gııa­syn sezinip, ba­­­­ǵa­nyń qol­­je­timdiligi men de­ma­lý­dyń san alý­an túrliligin laı­­yq­ty ba­ǵa­laı­dy degen se­nim­demiz. 

Dıana BATIShEVA