Álemdegi basty energııa kózderiniń biri bolyp esepteletin kún energııasy 2050 jylǵa deıin dúnıe júziniń jartysyn elektr qýatymen qamtamasyz etetin elektr qýatynyń negizgi qaınaryna aınalýy tıis. Osy oraıda, shymkenttik ǵalymdar kommýnaldyq qyzmet baǵalaryn tómendetý maqsatynda ǵylymı jobalar ázirleýde. Al shalǵaıdaǵy eldi mekende ornalasqan sharýa qojalyqtaryn elektr energııasy jáne aýyz sýmen, jylýmen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy jobalaryna sheteldikter qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti men Germanııanyń Iýlıh qalasyndaǵy Kún energetıkasy ınstıtýty arasynda tyǵyz qarym-qatynas ornatylyp, energetıka salasynda ınnovasııalyq jańa tehnologııalardy damytý baǵytynda birqatar ǵylymı-zertteý jumystary júrgizilýde. Germanııalyq ǵalymdar ásirese shymkenttik áriptesteriniń kún energııasy arqyly jumys isteıtin jyljymaly qondyrǵy jobasyn birlese óndiriske engizýge múddeli. Nemis ǵalymdaryn qyzyqtyryp otyrǵan qandaı joba? «Keń-baıtaq elimizde ıgerilmegen jer kóp. Infraqurylymmen qamtamasyz etý tıimsiz bolyp sanalatyn shalǵaı ornalasqan shaǵyn aýyldar da az emes. En daladaǵy ken barlaýshylarǵa da, shopandarǵa da jaryq pen sapaly aýyz sý qajet. Mine, biz usynyp otyrǵan mobıldi jyljymaly qondyrǵy osy máselelerdiń sheshimin tabýyna yqpal etedi. Bul qondyrǵy tótenshe jaǵdaı kezinde de, áskerılerdiń oqý-jattyǵýy úshin de kerek tehnıka. Jobanyń negizgi baǵyty kún energııasyn paıdalanyp, elektr qýatyn óndirý. Joba boıynsha qondyrǵy 5 kılovatt elektr qýatyn óndirip, táýligine 200-250 lıtr sý beredi. Iаǵnı, bir otbasyn jaryqpen jáne sýmen qamtamasyz etedi. Jylý da beredi. Bizdiń ońtústikte jyldyń basym bóliginde aýa raıy ystyq jáne ashyq bolyp keledi. Kún energııasyn shamamen 300 kún paıdalanýǵa, elektr qýatyna aınaldyrýǵa múmkindik bar. Sondaı-aq, qondyrǵy aýadaǵy ylǵaldan sý alyp jınaıdy. Jyljymaly qondyrǵynyń jyl on eki aı toqtaýsyz jumys istep turýy da jan-jaqty eseptelip, qaralǵan. О́ndiriletin qýat pen sý mólsherin ulǵaıtýǵa da bolady», deıdi joba avtorlarynyń biri M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ oqytýshysy, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Serik Dosybekov. Ǵalymdardyń ǵylymı eńbeginiń óndiriske engizilýin oblys ákimdigi de qosh kórip otyr. Jýyrda oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń uıytqy bolýymen osy salaǵa jaýapty mamandar germanııalyq professorlarmen kezdesti. Bonn ýnıversıtetiniń professory Shtefan Kýrsman, Kún energetıkasy ınstıtýtynyń dırektory Ýlf German, Kún energetıkasy ınstıtýtynyń jańǵyrmaly energııa kózderi departamentiniń basshysy Krıshtıaný Boýran men M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ professorlary qatysqan kezdesýde jobany júzege asyrý jaıy talqylandy. Professor Sh.Kýrsmannyń aıtýynsha, birlesken jobanyń negizgi maqsaty arnaıy jyljymaly qondyrǵylar ornatý arqyly Qazaqstannyń shalǵaıda turatyn fermerleri men mal sharýashylyǵymen aınalysatyn shaǵyn bıznes ókilderin elektr energııasy jáne aýyz sýmen qamtamasyz etý. Joba naqty zerttelip, qondyrǵylar ornatylǵan jaǵdaıda, qosymsha jumys oryndary ashylady. Sondaı-aq, kezdesý barysynda oblys ákiminiń orynbasary Jaqyp Bókenbaev jobanyń qajettiliginiń óte joǵary ekenin atap ótip, oblys tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetiletindigin jetkizdi. «Bizdiń oblysta elektr qýatyna muqtaj, alaıda elektr jelisin tartý qymbatqa túsetin aýyldar bar. Oblys ákimdigi qondyrǵy osyndaı jerlerge kerek dep otyr. Zertteýlerdi germanııalyq áriptesterimizben birge jasaımyz. Degenmen, olar óndiriske engizetin kompanııanyń qazaqstandyq bolǵanyn qalap otyr. Jergilikti kompanııa qyzyǵýshylyq tanytsa, birge qarjy salyp, Shymkentte óndiristi uıymdastyrýǵa múddeli. Eki el ýnıversıtetine ortaq ınnovasııalyq jobanyń zertteý jumystarynyń basym bóligi Germanııanyń Bilim mınıstrligi jaǵynan qarjylandyrylady. Biz de qarap otyrǵan joqpyz, bul baǵyttaǵy jumystardy jetildire túsý maqsatynda jumys isteýdemiz. Áriptesterimizdi Germanııaǵa shilde aıyna shaqyryp otyr. Baryp kelgen soń jumys ilgerileıdi degen senimdemiz. Árıne, memlekettik qoldaý qajet», deıdi joba avtorlarynyń biri M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ oqytýshysy, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Serik Ismaılov. Sondaı-aq, ǵalymdardyń málimdeýinshe, qondyrǵy baǵasy qymbat emes, qoljetimdi bolmaq.
Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan»