«О́rleý» – otbasyn qoldaýdyń tıimdi tetigi

 Respýblıkamyzda júrgizilip jatqan reformalarda turǵyndardy áleýmettik jaǵynan qorǵaý mańyzdy mindetterdiń qatarynan sanalady. Bul rette áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan turǵyndarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetetin «О́rleý» jobasynyń júzege asyrylýy da sondyqtan. Ol árbir azamattyń, tipti qoǵam múddesin qozǵaıdy.   

Jalpy alǵanda, búgingi tańda Qazaqstan turǵyndardy áleý­met­tik qorǵaýdyń joǵary deń­geıi­ne jetýge talpynǵan elder­diń qa­taryn­da. El Prezıdenti N.Nazarbaev­t­yń 2017 jylǵy 31 qań­­tar­daǵy «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaq­stan hal­qyna Joldaýynda halyq­tyń ju­mys­pen qamtylýy men tabysy ma­ńyzdy maqsattardyń biri retinde qarastyrylǵan. Osy turǵydan kelgende qarjylaı kómek kórsetýdi endirý jónin­degi «О́rleý» joba­sy osyndaı mindet­terdi sheshý­den týyndaǵany anyq. Memleket qashanda turǵyn­dar­­dyń áleýmet­tik máselelerin sheshý­ge aıryqsha mańyz berip keledi. Aqmola obly­syn­da da áleý­mettik qoldaýǵa muq­taj jan­dar­ǵa baǵyt­talǵan «О́rleý» qanatqaqty joba­sy osy­men tórtinshi jyl qatary­nan júzege asyrylýda. Atalǵan baǵ­dar­lamanyń basty maq­saty – ot­ba­syn­daǵy naqty kiristi arttyrý.   Negizinen «О́rleý» jobasy – eńbekke jaramdy otbasy mú­she­leriniń jumyspen qamtý jónin­degi is-sharalarǵa jáne qajetti jaǵ­daıda otbasy músheleriniń áleýmettik beıimdelýge belsendi aralasýyna qajetti qarjylaı kómek kórsetý baǵdarlamasy. Al týyn­daǵan aqshalaı kómek – mem­lekettiń jeke tulǵalarǵa nemese ár adamǵa shaqqandaǵy aılyq kiris­teri kúnkóris deńgeıinen 60 pa­ıyzǵa tómen bolǵan jaǵdaıda taǵa­ıyndalady. Bul óz kezeginde otbasy músheleriniń belsendiligin arttyrýǵa tıis. Osylaısha otba­sy belsendiligin arttyratyn keli­simshart boıynsha týyndaǵan aqshalaı kómek aı saıyn tólenip otyrady. Jumyspen qamtýǵa yq­pal etýdiń belsendi sharalary ot­basynyń eńbekke jaramdy mú­shelerin ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyqty, aýyl kásipkerligin damy­tý, sondaı-aq, oqytý jáne erik­­ti túrde basqa jaqqa kóshirýdi qaras­­t­yrady. Aı saıynǵy aqsha­laı kómek túrindegi qarjylyq qol­daý­dan ózge «О́rleý» jobasy oǵan qa­ty­sýshylarǵa birqatar múm­­kin­dik­ter beredi. Birinshiden, ol ju­mysqa ornalasýǵa kómek kór­se­tedi. Ekinshiden, tańdap alǵan mamandyǵy boıynsha oqy­tý nemese qaıta oqytýdy qaras­ty­rady. Úshinshiden, qajet­ti jaǵ­daıda az qamtylǵan ot­basy múshe­lerine áleýmettik beıim­delý jónindegi is-sharalarǵa qatysýǵa múmkindik týǵyzý. Atap kórsetkende, memleket óz aza­mat­taryn qoldaýǵa erekshe ma­ńyz berýde: eger jumyssyz qal­sa jumyspen qamtıdy, maman­dyǵy bolmasa oqytady, al aq­sha­syz bolsa bastapqy kezde jár­dem­aqymen qamtamasyz etedi. Eń bas­tysy, otbasy músheleriniń shıraq qımyldap, jumys istep, damýǵa degen yntasy bolsa bolǵany. Bul óz kezeginde keıbir qatysýshylardyń óz kásibin órbitýine serpin berýi de ǵajap emes, al otbasynyń jaǵdaıyn qalaı túzeımin deıtin ózge bireý úshin ol barlyq áleý­met­tik múmkindikterdi qaras­tyra­tyn tolyqqandy ómir ekeni­ne esh kúmán joq. Otbasy múshe­leri­niń áleýmettik beıimdelýi qolda­nys­taǵy arnaıy áleýmettik qyzmetter týraly zańnamaǵa sáıkes olardyń jeke qajettilikterin, sondaı-aq, ózge de jergilikti bıýdjetten tóle­netin qarjy men ózge de áleýmettik qoldaý sharalaryn qarastyrady.  Jalpy, týyndaǵan aqshalaı kómek otbasyna onyń eńbekke jaram­dy músheleriniń jumys qam­­ty­lymyna jáne qajet bol­ǵan­da otbasy músheleriniń áleý­met­tik beıimdeýden ótýine bel­sen­­di aralasqanynda ǵana tóle­ne­di. Otbasy belsendiliginiń áleý­met­tik kelisimsharty jáne týyn­d­a­ǵan aqshalaı kómek kórsetý kezin­­de adresti áleýmettik kómek toq­ta­­ty­la­tyndyǵyn aıta ketken jón. Týyndaǵan aqshalaı kómekti taǵa­ıyn­daý týraly ótinish berý úsh aıda alynǵan ortaq kiris­ti jan basyna shaqqandaǵy orta­sha tabysqa bólýmen esepte­­lip, ot­­ba­sy belsendiligi áleýmet­tik ke­li­­sim­sharty merziminiń aıaq­­tal­­ǵa­nyna deıin qaıta qaral­maı­­dy. Týyndaǵan aqshalaı kómek­ti tóleý alty aı boıynda júzege asy­­­ry­lady. Osylaısha otbasy kiris­­­terin arttyryp, qıyndyqtan shy­­ǵyp, eńbek naryǵynda ózin kór­se­te alady. Tarqatyp aıtqanda, 2014 jyldan bastap quramynda 6865 adam bar 1748 otbasy jobaǵa qa­tys­ty. Otbasynyń bir múshesine tóle­­netin ortasha aqshalaı kómek 3376 teńgeni quraǵandyǵyn aıta ketý kerek. Osy kezeń ishinde ju­mys­pen qamtýdyń belsendi for­masy­na yqpal etý úshin 1767 adam nemese «О́rleý» jobasyna jalpy qatysýshynyń (2058 adam­nyń) 85,9 paıyzy baǵyttaldy. So­nyń ishinde 1227-si turaqty ju­mys oryn­darymen qamtamasyz etil­se, qo­ǵamdyq jumystarǵa jáne áleý­met­tik jumys oryndaryna – 401 adam, al 120 adam «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy-2020» ba­ǵdar­lamasynyń qatysýshysy atan­sa, sonyń ishinde 19-y qaıta daıar­lanyp, biliktiligi arttyryldy jáne mamandyqtar boıynsha oqy­ty­lyp, kásibi boıynsha ju­mys­qa orna­lastyryldy. Turaq­ty tabys, ju­mysy men balalarǵa tólene­tin jár­demaqy jáne týyndaǵan aqsha­laı kómek otbasynyń aıaqtan nyq tu­ryp ketýine ózindik septigin tıgizetini anyq.  Tórt jyldan beri júzege asy­ry­lyp kele jatqan «О́rleý» qanat­­qaqty jobasy óziniń nátı­jeli ekendigin jáne áleýmettik ma­ńyz­dylyǵyn dáleldedi. Oǵan qatys­qan otbasylar ózderiniń materıal­dyq jaǵdaıyn jaqsar­typ aldy. Qazirgi tańda «О́rleý» jobasyna qatysýǵa ynta bildir­gen­derdi tirkeý jalǵasyn tabýda. 

Asqar Turapbaıuly, «Egemen Qazaqstan»    

Aqmola oblysy