Zaman talabyna laıyqty bolaıyq

Ár dáýirdiń óz ereksheligi men óz talaby bar. Búgingi dúnıeniń damý qarqynynyń shapshańdyǵy men sanalýandyǵy sol erekshelik pen talaptyń jańa mindetterin de alǵa tartyp otyr. Osy oraıda, Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq jańa reforma da qazirgi jahan­dyq jańǵyrýdyń qazirgi jáne bolashaqtaǵy jańa talaptary turǵysynan júrgizilgendigin aıtýymyz kerek. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: «Qazir zamannyń dıdary ózgerdi. Biz de ózgerýge tıispiz. Sol sebepti, memlekettiń basqarý júıesin de jań­ǵyrta­tyn kez keldi», degen tarıhı sózi bizdiń qoǵamnyń demo­kra­tııalyq jolmen damýyn odan ári tereńdete túsýge jol ashty. 

Elbasynyń bılik tar­maq­tary arasyndaǵy óki­let­tikterdi qaıta bólý másele­lerin búkilhalyqtyq, odan soń Parlamenttiń qos pala­tasy depýtattarynyń talqy­laýy­nan ótkizip baryp jáne de Konstıtýsııalyq Keńes­tiń tujyrymynan keıin «Kons­tıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa jarııa túrde qol qoıýy álem saıasatshylarynyń naza­ryn aýdaryp, Qazaq­stan­nyń demokratııalyq jáne quqyq­tyq jolmen damýyn odan ári tereńdete túskendigi taǵy da qýattaldy. Rasynda da, bul táýelsiz memleket bolyp qural­ǵanyna shırek ǵasyrdan as­tam ýaqyt endi bolyp otyr­ǵan jas memlekettiń tara­py­nan demokratııalyq qoǵam qurý jolyndaǵy taǵy bir il­geri qadam basqandyǵy edi.  Biz áýelden quqyqtyq jáne demo­kratııalyq memle­ket qurýdy murat tutqan el bolatynbyz. Bul másele Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń al­ǵash­qy Konstıtýsııasynyń ózinde-aq anyq jazylyp, anyq aıtylǵan da edi. Osy baǵy­ty­myzdan aınymaı, tarıhtyń asa qysqa merziminde kópetnosty halqymyzdyń birligi men yn­tymaǵyn jarastyra oty­ryp, aldymyzǵa qýatty eko­no­mıkasy bar, álemniń damyǵan otyz memleketiniń qataryna ený jáne Máńgilik El bolý sııaq­ty aıqyn mindetter belgi­lep damyp kelemiz.  Qazaqstannyń az jyldyń ishinde álemge tanymal bolýyn, álemdik qoǵamdastyqtar orta­synan oıyp turyp óz or­nyn alýyn, zor bedel men aby­roı­ǵa bólenýin biz bir ǵana adam­nyń − Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń esimi­men baı­lanystyramyz. Osy bir tarı­hı aqıqatty tereńi­nen zer­delegen Parla­ment depý­tat­tarynyń biraýyz­dy usy­ny­symen Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Tuńǵysh Prezı­denti­niń táýelsiz elimizdiń qalyptasýy men damýyndaǵy erekshe orny, onyń mártebe­siniń myzǵymastyǵy týraly Konstıtýsııanyń 91-babynyń 1-tar­maǵyna oryndy jazyl­ǵandyǵyn aıtqan durys. Biz muny Elbasyna degen bar­sha­myzdyń, ıaǵnı búkilqazaq­stan­dyqtardyń qurmeti men adal nıe­ti dep baǵalaımyz. Bıylǵy jyldyń 10 qań­tary kúni Elbasy qol qoıǵan «Konstıtý­sııa­ǵa ózgerister men tolyqtyrý­lar engizý týra­ly» Zań negizinen Mem­leket basshysynyń ózi usynǵan konstıtýsııalyq reforma bolyp sanalady. О́ıtkeni, Elbasy 2015 jyly «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde jasaǵan baıandamasynda biz­diń dástúrlerimizdi eskere oty­ryp, bılik tarmaqtaryn Prezıdentten Parlament pen Úkimetke qaıta bólýdi kózdeı­tin konstıtýsııalyq reforma júrgizý máselesin kótergen bolatyn. Soǵan sáıkes, El­basy usynǵan jáne zańmen be­ki­til­gen konstıtýsııalyq re­for­­manyń negizgi máni Pre­zı­denttiń birqatar ókilettigin Parlament pen Úkimetke berý, Parlamenttiń rólin arttyrý, Úkimettiń atqarýshylyq óki­let­­tigi men ekonomıka sala­syn­­­daǵy onyń derbestigin keńeı­tý sııaqty asa mańyzdy jaı­lardy qamtıdy. Jáne de Úki­mettiń Parlament al­dyn­daǵy jaýapkershiligi men esepti­ligi kúsheıip, jergilikti memle­ket­tik basqarý men ózin ózi bas­qarý organdary qyzmetiniń quqyq­tyq negizderi odan ári jetildirile tústi. Bul týraly Konstıtýsııanyń 64-babynyń 2-tarmaǵynda Úkimet­tiń alqaly organ bolyp tabyla­tyn­dyǵy jáne óziniń qyzmetinde respýb­lıka Prezıdentiniń, Parla­ment Májilisiniń jáne Parla­ment­tiń aldynda jaýapty ekendigi atap kórsetilip otyr.  Sóıtip, elimiz damýynyń dáıekti jáne zańdy jańa bir reformasy jasalyp, bul jaǵdaı saıası júıeni odan ári demokratııalandyrýǵa, mem­lekettik basqarýdyń tıim­diligin arttyratyn bes ıns­tıtýt­tyq reforma talap­tary­na jaýap beretin júıe qurýǵa zor yqpal etetin bolady.  Biz osy ekonomıkalyq jáne saıası jańǵyrýlardy endi­gi arada rýhanı jańǵyrý­men bir­ge ári qatar júrgizýge tıisti­miz. Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» eń­be­ginde aıtylǵanyndaı, eli­mizdiń HHI ǵasyrdyń qatań talaptaryn eskere otyryp damýyn qamtamasyz etý úshin eń áýeli sanany ózgertý, Elba­sy aıtyp otyrǵanyndaı, áýeli «bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýi» kerek bolady.  Bul oraıda, Elbasy «Bola­shaqta ulttyń tabysty bolýy onyń tabıǵı baılyǵymen emes, adamdarynyń bá­se­kelik qabi­letimen aıqyn­dala­dy. Sondyqtan, árbir qazaq­stan­dyq, sol arqyly tutas ult HHI ǵasyrǵa laıyqty qasıetter­ge ıe bolýy kerek. Mysaly, kompıýterlik saýattylyq, shet tilderin bilý, mádenı ashyq­tyq sııaqty faktorlar árkim­niń alǵa basýyna sózsiz qajet­ti alǵysharttardyń sana­tynda. Sol sebepti, «Sıfrly Qazaq­stan», «Úsh tilde bilim berý», «Mádenı jáne konfes­sııa­ara­lyq kelisim» sııaqty baǵ­dar­lamalar – ultymyzdy, ıaǵnı barsha qazaqstandyqty HHI ǵasyrdyń talaptaryna daıar­laýdyń qamy», − dep biz­diń halqymyz úshin rýhanı jańarý­dyń mindetterin naqty aıtyp, kórsetip te berip otyr. Elbasy aıtyp otyrǵan báse­kelik qabilet, pragmatızm, ult­tyq biregeılikti saqtaý sııaq­ty qaǵıdattar bizdiń álem­niń damyǵan otyz mem­le­ketiniń qatarynda turýy­myz­dyń jáne Máńgilik El bolýy­myzdyń basty ári ma­ńyz­dy alǵysharttary bo­lyp sanalady dep paıymda­ǵany­­myz jón. Osy oraıda, El­basynyń eńbeginde «Qazirgi tańda jeke adam ǵana emes, tu­tas halyqtyń ózi báse­kelik qabiletin arttyrsa ǵana ta­bys­qa jetýge múmkindik ala­dy» jáne de «Qany­myzǵa sińgen kóptegen daǵdy­lar men taptaýryn bolǵan qasań qaǵı­­da­lardy ózgertpeıinshe, bizdiń tolyq­qandy jańǵyrýymyz múmkin emes», nemese «Ulttyq jańǵyrý degen uǵymnyń ózi ulttyq sananyń kemel­denýin bildiredi», − degen qaǵıdalary bizdiń ulttyq sana-sezimimizdiń damýy men tolysýy ol álemdegi bilimdi de, isker, ozyq oıly halyq bolyp búgingi jahandaný dáýiriniń qatań talaptary men synaqtarynan abyroıly ótýimizge yqpal eter basty tirek bola alary anyq. О́ıt­keni, qazirgi tehnologııalyq revol­ıýsııa ekonomıkanyń kásip­tik sıpatyn, adam bala­synyń sana-sezimin de jedel ózgertip keledi. Biz zamannyń qandaı da bolsyn syn-tezine tússek te, Elbasynyń táýel­sizdigimizdiń alǵashqy sátinen or­nyq­ty­ryp, nyǵaıtyp kele jatqan el bir­ligi men yntymaǵyn kóz­diń qarashyǵyndaı saqtaý­ǵa mindettimiz. Bul oraıda, Elbasy jýyrda bolyp ótken Qazaqstan halqy Assamb­leıasynyń HHV sessııa­synda el turaqtylyǵy rýhanı jańǵyrýdyń basty kepili ekenin atap kórsetti. Olaı bolsa, Elbasy usynyp otyrǵan búgingi jahandyq álemmen qabysatyn jáne de Máńgilik El bolýymyzdyń múddesi jolyndaǵy talaptarǵa saı keletin qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdyń negizgi qaǵı­dalaryn qalyptastyra oty­ryp, zamannyń talabyna laıyq­ty bolaıyq.

Ańsar MUSAHANOV,  Senat depýtaty