– Ortalyqta tildik ortaǵa beıimdeý qalaı júzege asyrylýda? – Ortalyq ashylǵannan beri Semeı, Zaısan, Tarbaǵataı, О́skemen, Úrjar óńirlerinde oqytý kýrstary júrdi. Sonyń nátıjesinde kóptegen qandastarymyz óz betterinshe qujat toltyra alatyn boldy. Alystan kelgen aǵaıyndardy beıimdeý ortalyǵy 2010 jyly BUU Damý baǵdarlamasynyń qoldaýymen Ahmet Jamal men Shárip Tábiltaı myrzalardyń bastamasymen qurylǵan. Biz 1990 jyldary kóship kelip, 25 jylǵa jýyq ózimizdiń júrip ótken jolymyzda jınaǵan tájirıbemizdi endi kelip jatqan aǵaıyndarymyzben bólisip, olardyń osy ortaǵa tez beıimdelip ketýine kómektesý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasap baǵýdamyz. 2016 jyldan bastap bizge oblystyq ishki saıasat basqarmasy úlken qoldaý kórsetip otyr. Bir qaladan bir qalaǵa kóshkenniń ózinde adamdar júreksinip jatady. Al bir elden ekinshi elge otbasymen kóship kelip ornalasýda qıynshylyqtar, árıne, bolady. Solardyń eń ózektisi − til máselesi. Mysaly, Qytaı, Iran elderinen kelgen azamattar qazaqsha sóılegenimen, olarǵa kırıll árpimen oqý men jazý qıynǵa túsedi. Sebebi bul elderde tóte jazý qoldanylady. Sonyń saldarynan bilmestikten zań buzyp, aıyppul tólep jatady. Bizde kóptegen qyzmet kórsetý oryndarynda orys tilinde sóıleıtindikten, ózderine kerekti qyzmetti tıisti dárejede ala almaıdy. Sondaı-aq, ol jaqta alǵan mamandyǵymen jumysqa ornalasa almaı jatqandar da kezdesedi. Biz aýdandarǵa shyǵyp jınalystar ótkizemiz, keńes beremiz. Sonymen birge zańǵa eńgizilgen ózgerister men túzetýlerdi túsindirý sharalary, jeke kásipkerlikpen shuǵyldanǵysy keletin azamattarǵa salyq júıesi men bıznes jospar ázirleý týraly semınarlar uıymdastyrylýda. Turǵylyqty jerinde oqytylatyn kýrstar týraly aqparat beriledi. Shet elden kelgen aǵaıyndar óte uıymshyl. Alǵan aqparattarymen ózara bólisip, bir-birine kómektesip otyrady. – Semeıdegi beıimdeý ortalyǵyna kelýshiler kóp pe? – Alystan kelgen aǵaıyndarmen 6 jyldaı jumys istep kele jatqandyqtan keńes alýǵa kelýshiler az emes. Ortalyqta qujattardy aýdarý, toltyrý, ómirbaıan jazý, kóshi-qon erejelerin talqylap túsindirý jumystary, zańnamaǵa engizilgen ózgeristerdi aǵaıyndarǵa jetkizý sııaqty jumystar atqarylady. О́tken jylǵy qyrkúıek aıynda Semeı qalasy men Tarbaǵataı, Zaısan aýdandarynda tildik kýrstar oqytyldy. Qazan aıynda О́skemen qalasy men Úrjar aýdanynda jalǵasty. Basqa elden joǵary nemese orta oqý oryndaryn bitirip kelgen azamattar arnaıy kýrsta oqyǵan soń jergilikti mekemelerge jumysqa ornalasý múmkindikteri artty. Olar qujattardy saýatty túrde jaza alatyn deńgeıge jetti. Ortalyqqa jańadan kelgen aǵaıyndardan bólek 1992 jyldary kóship kelgen qandastar da kelip jatady. Jańalyqtar men ózgeristerdi aǵaıyndarmen bólisip otyrý maqsatynda áleýmettik jeliden arnaıy paraqsha ashtyq. Paraqsha arqyly Shyǵys Qazaqstan oblysynan bólek Astana, Aqtaý, Kókshetaý, Taldyqorǵan, Qaraǵandy qalalarynan qońyraý shalyp, qajetti aqparattarǵa qol jetkizýde. Iаǵnı, elimizdiń ózge óńirlerinde suraqtaryna jaýap tappaı, baratyn ornyn bilmeı júrgen azamattarǵa da qol ushyn sozyp otyrmyz. Máselen, tamyz-qyrkúıek aılarynda ortalyqtan 120 adam keńes aldy. – Der kezinde qoldaý kóre almaı, kelgen eline ketip qalǵan baýyrlastarymyz bar ma? − Qaı memlekette turǵysy keletinin azamattyń ózi ǵana sheshedi. Jasyratyny joq, bastapqy ýaqytta ondaı jaǵdaılar da bolǵan. Memleketimiz bul qıyndyqtardy sheshý jolynda tıisti zańǵa ózgerister men túzetýler engizip, kelgen aǵaıyndardyń qıyndyqtaryn jeńildetýge barlyq múmkindikterdi jasap jatyr. Osy rette bir aıta keterim, 2015 jylǵy «Kóshi-qon týraly» zańǵa engizilgen ózgeristerge baılanysty, qonys aýdarýshylarǵa Qazaqstan Respýblıkasy naqty kórsetip bergen 7 óńirge kelgen aǵaıyndar óńirlik kvota men oǵan kiretin barlyq jeńildikterdi ala alady. О́ńirlik kvota beriletin oblystarǵa Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Atyraý, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Batys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystary jatady.
Áńgimelesken Raýshan NUǴMANBEKOVA, jýrnalıst
SEMEI