Tynyshtyqtyń saqshysy

Sol jyldary mundaı qyl­mystyq kórinisterden Qazaqstan da quralaqan emes edi. Oıdan-qyrdan qashqandar men ishten shyqqan buzaqylar qylmys sanynyń artýyna áser etti. Barǵan saıyn zań buzýshylyq etek jaıyp, kúrdeli sıpat ala bastady. Jáne ol qylmystardyń kópshiligi sýyq qarý qoldanylyp jasalatyndyqtan, jurtty alańdata tústi. Buǵan ekono­mı­kalyq qylmystar da qosyldy. Jasyryp nesi bar, sol kezde uıymdasqan qylmystyq toptar kásipke bet burǵandary da etek­ten tartty. Tipti, uıymdasqan qylmys­tyq toptyń kóbi tran­s­ulttyq sıpat aldy. Munyń bir sebebi, burynǵy keńes­tik ishki ister organdaryndaǵy ózara áre­ket etý tetigi buzylyp, qaýqary qaı­typ qalǵannan da edi. Osyndaı jaǵdaıda quqyq qorǵaý organdaryna qylmyspen kúresýde jańa ádis-tásilder qarastyrýǵa, onyń qyr-syryn zertteýge, úırenýge týra kel­di. Jańa zaman kelbeti jańa qajettilikti alǵa tartty. Onyń ústine, elimizde oryn al­­ǵan daǵdarys saldarynan mem­lekettiń qarjylyq qaý­qa­­rynyń nasharlaýy da qu­qyq qorǵaý organdaryna keri áser etpeı qoımady. Qyz­metkerlerdiń jalaqysy tipten mardymsyz boldy. Al jumys aýyrlaı tústi. Osy tusta táji­rıbeli ma­mandar aqshasy kóp kom­­mer­sııalyq ba­ǵyttaǵy jumystarǵa kete bastady. Po­lısııadaǵy qyz­met bolsa, kóptegen jas­tar úshin mánin joǵal­typ, qy­zy­ǵý­shylyǵyn joıdy. Mun­daı qul­­dyraý tek quqyq qorǵaý or­gan­darynda ǵana emes, ózge ma­ńyzdy salalarda da kórinis berdi.  1992 jylǵy joǵaryda aıt­qan zań men Prezıdenttiń «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń ishki áskerleri týraly» Jarlyǵy búkil quqyq qorǵaý organ­dary­nyń tula boıyna qan júgirtti. Ile-shala táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy taǵaıyndalǵan Ishki ister mınıstri iske kiristi. Elbasynyń ýaqtyly syndarly sheshim qabyldaýynyń arqa­synda normatıvtik bazanyń j­a­ńarýy júzege asyp, ol jedel izdestirý qyzmeti­niń damýyna oń áser etti. Damý úderis­teri 1994 jyldyń qyrkúıek aıyn­daǵy «Jedel izdestirý qyzmeti týraly» Zań­ǵa jalǵasyp, jandana tústi. 1993 jyl­dyń basynda-aq keshendi de jedel júrgizilgen jumystardyń nátı­jesinde 324 qylmystyq toptyń joly kesildi. 550-den astam qashqyn qyl­­mys­ker quryqtaldy. Sóıtip, táýelsiz memlekettiń tegeýrindi ishki ister organ­darynyń dármeni artty. Prezıdenttiń Jarlyǵymen 1995 jylǵy qazan aıynda TMD elderinde buryn-sońdy bolmaǵan quqyq qorǵaý organy – Memlekettik tergeý komıteti quryldy. Alaıda, ýaqyt óte kele onyń kemshilikteri, osal tustary bary anyqtaldy. Osyǵan baılanysty 1997 jyl­dyń qarashasynda Mem­lekettik ter­geý komıteti ta­ratylyp, onyń qyz­­metkerleri Ulttyq qaýip­sizdik ko­mıteti men Ishki ister mınıstrligine aýys­tyryldy. Osyǵan sáıkes, ishki ister organdarynda áskerı qurylym már­tebesimen krı­mınaldy jáne ákim­shilik po­lısııa, sonymen qatar, ás­kerı tergeý organdary já­ne IIM áskerı polısııasy qu­ryldy. О́rt són­dirý qyz­meti Tótenshe jaǵdaılar jónin­degi memlekettik komıtetke berildi, ekono­mıkalyq jáne jemqor­lyq qylmyspen kú­res Sybaılas jemqor­lyq­pen jáne ekonomıkalyq qyl­mys­pen kúres agenttigine ótti. Ádilet mınıstrligi sot-me­dısınalyq sarapta­masyn jáne túrme júıesi men halyqty qujattandyrýdy qolǵa aldy. 2011 jyly Qylmystyq atqarý júıesi IIM-ge berildi. Al 2014 jyldyń sáýir aıynan bastap Prezıdent Jar­lyǵymen IIM-niń Ishki áskerleri IIM-niń Ulttyq ulanyna aınaldy. Jáne osy jyly tamyz aıynda IIM-ge Tótenshe jaǵdaı­lar mı­nıstrliginiń qyzmetteri men óki­lettikteri berildi. 2016 jyldyń 1 qań­tarynan bastap, tıisti zańǵa sáıkes, Astana jáne Almaty qalalarynyń jáne oblystardyń IID Jergilikti polısııa qyzmeti qurylyp, olar qazirgi kúni oıdaǵydaı jumys istep keledi.  Mine, munyń bári – 25 jyl­da atqa­ryl­ǵan jumystar. Ol aıtýǵa ǵana ońaı bolǵanymen, ár jyl­daǵy qyzmettiń máni men ma­ǵynasy tereńde jatqany anyq.

Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»