Jetisý – egin men mal sharýashylyǵyna arqa súıegen agrarly óńir. Alaıda keıingi jyldary klımattyń qubylmalylyǵy, transshekaralyq sý aǵynynyń turaqsyzdyǵy, keńes dáýirinen qalǵan gıdrotehnıkalyq júıelerdiń tozýy sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa múmkindik bermeı otyr. Búginde sýarmaly jer kólemi edáýir artty. Bıyl belgilengen 1,877 mlrd tekshe metr sý lımıti sharýalarǵa tolyq jete me?
Oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, óńirde aýyl sharýashylyǵy qajettiligine arnalǵan sý paıdalaný lımıti 1,877 mlrd tekshe metrdi quraıdy. Onyń 1,837 mlrd tekshe metri egistikti sýarýǵa baǵyttalǵan. Bıyl josparlanǵan egis alqaby – 147 myń ga. Búginde oblystaǵy barlyq sýqoımasy sý jınaý rejiminde jumys istep tur. Endigi basty mindet – sýdy bólý emes, ár tekshe metr sýdyń qaıtarymyn arttyrý. Osy maqsatta óńirde sý únemdeý tehnologııasyn sýbsıdııalaý kólemi 80%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Oǵan qosa saralanǵan tarıftiń engizilýi, sý bólý úderisin tolyq sıfrlandyrý oblystaǵy sý saıasatynyń jańa kezeńge ótkenin kórsetedi. Bul sharalar sý tapshylyǵy qaýpin azaıtyp qana qoımaı, óńirdiń agrarlyq áleýetin uzaqmerzimdi negizde saqtaýǵa baǵyttalǵan.
Zamanaýı sýarý júıelerin engizýdi yntalandyrý maqsatyndaǵy uńǵyma burǵylaý, ınfraqurylym tartý, sý únemdeıtin jabdyqtardy satyp alý shyǵyndaryn óteý úlesi 50%-dan joǵary. Eginge qajetti sýǵa saralanǵan tarıf engizildi: sý únemdeý tehnologııasyn paıdalanatyn sharýalarǵa egindik sýdyń qunyn sýbsıdııalaý 60%-dan 85%-ǵa deıin ulǵaıtyldy, qalǵanyna sýbsıdııa mólsheri jyl saıyn 10%-ǵa qysqaryp otyrady.
Qabyldanǵan sharalar sý únemdeý tehnologııasy qoldanylatyn alqaptardyń kólemin jyl saıyn 150 myń gektardan astamǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Bul Memleket basshysynyń tapsyrmasyna tolyq sáıkes keledi. Jalpy, el kóleminde mundaı tehnologııalar 543,5 myń ga sýarmaly jerde engizilgen, sonyń arqasynda 874 mln tekshe metr sý únemdeldi. Jetisý oblysynda bul kórsetkish 33,7 myń gektardy quraıdy.
Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev Jetisýǵa sapary kezinde oblys ákimdigine 2030 jylǵa deıin sýarmaly jerlerde sý únemdeý tehnologııasyn júz paıyz engizýdi kezeń-kezeńimen qamtamasyz etýdi tapsyrǵan edi.
Sýretti túsirgen – Dmıtrıı EROFEEV
«Keńes dáýirinde paıdalanýǵa berilgen sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirýge erekshe kóńil bólý kerek. 2030 jylǵa deıin óńirde sýarmaly jerlerdiń melıoratıvtik jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi negizgi jobalardy aıaqtaý josparlanyp otyr. Buryn tozǵan alqaptardy aınalymǵa engizý arqyly sýarmaly jerlerdiń aýmaǵyn keńeıtý jumysyn jandandyrý qajet. Sonymen qatar Memleket basshysy atap ótkendeı, sý salasyndaǵy «qara naryq» tolyq joıylyp, sý paıdalanýdaǵy barlyq zańbuzýshylyq quqyq qorǵaý organdarynyń belsendi qatysýymen zań aıasynda qatań túrde toqtatylýǵa tıis», dedi vıse-premer.
Eginge qajetti sýdy ashyq ári ádil bólý maqsatynda qanatqaqty rejimde jańa bıllıng júıesi engizilip jatyr. Bul platforma arqyly sý paıdalanýshylar men «Qazsýshar» RMK arasynda ótinim berý, kelisimshart jasaý, tólem júrgizý úderisteri sıfrlandyryldy. О́tinim berýden tólem júrgizýge deıingi barlyq úderis elektrondy formatta jasalady. Fermerlerge túsindirý jumysyn júrgizetin arnaıy jumys toby qurylyp, oblystyń alty aýdanynda shamamen 450 sharýamen kezdesý ótkizildi.
2028 jylǵa deıingi Sý sharýashylyǵyn keshendi damytý josparyn júzege asyrý aıasynda Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi úsh sýqoımasyn, eki gıdrotorapty, bir magıstraldy kanaldy rekonstrýksııalaýǵa arnalǵan jobalaý-smetalyq qujat ázirlep jatyr. Sondaı-aq jeke ınvestısııalar esebinen syıymdylyǵy 80 mln tekshe metr bolatyn bir sýqoımasyn salý josparlanǵan. Sonymen qatar oblys ákimdigi taǵy jeti sýqoımasynyń qurylysyna tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme daıyndap jatyr. Budan bólek, 2 myń shaqyrymnan astam sýarý kanalyn qalpyna keltirý, shamamen 400 shaqyrym kanalǵa avtomattandyrý júıesin engizý kózdelgen. Islam damý bankimen birlesip, óńirde sýarý jelilerin rekonstrýksııalaýǵa qatysty 6 joba iske qosylady. Onyń bireýi aıaqtalǵan, jalpy uzyndyǵy 400 shaqyrymnan asatyn taǵy eki joba bıyl aıaqtalady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen júzege asyrylyp jatqan «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy turǵyndardyń ómir sapasyn bıýdjettik mıkronesıe berý arqyly arttyrýǵa baǵyttalǵan. 2026–2028 jyldary respýblıkada 450 mlrd teńge bólý josparlanǵan, onyń ishinde 22,6 mlrd teńge Jetisý oblysyna qarastyrylǵan. Bıyl óńirde aýyl kásipkerligi men kooperasııa salasynda shamamen 400 jobany júzege asyrý kózdelip otyr.
Qabyldanyp jatqan sheshimder oblystaǵy sý máselesin jaı maýsymdyq jumys emes, uzaqmerzimdi qaýipsizdik faktory retinde qarastyrý bastalǵanyn ańǵartady. Sý únemdeý tehnologııalaryn jappaı engizý, ırrıgasııalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý, sý bólý júıesin sıfrlandyrý, sýarmaly jerlerdiń melıoratıvtik jaǵdaıyn jaqsartý – óńirdiń agrarlyq bolashaǵyn saqtap qalýdyń negizgi tetikteri. Degenmen nátıje tapsyrmadan góri olardyń jergilikti jerde qalaı naqty oryndalatynyna baılanysty. Josparlanǵan jobalar ýaqytynda ári sapaly júzege assa, Jetisý óńiri sý tapshylyǵy qaýpin tejeýmen qatar, aýyl sharýashylyǵynyń turaqty damýyna berik negiz qalyptastyra alady.
Jetisý oblysy