О́TKEN JYLǴA – OŃ BAǴA, BIYLǴA – BES MINDET

О́tken jyl qarjy daǵdarysyna qaramas­tan mádenı-aqparattyq sala úshin nátıjeli jyl bolǵany belgili. Mınıstrlikke júk­telgen barlyq tapsyrmalar men mindetter ýaqtyly jáne sapaly oryndalǵanyn tilge tıek etken mınıstr jyldyń jemisti aıaq­talýyn jumystyń 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan Strategııalyq jospar negizinde qurylýymen baılanystyra sabaqtap, naqty jumystardy atap ótti. Máselen, ótken jyly zańnamalyq bazany jetildirý maqsatynda sala úshin mańyzdy birqatar zań jobalary qabyldanǵan. “Saıası partııalar týraly”, “Buqaralyq aqparat quraldary týraly” jáne qujattamalyq qamtamasyz etý máseleleri jónindegi úsh zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgeni, al qazirgi ýaqytta Parlamentte “Mádenıet týraly” zańnyń jobasyn qaraý jumystary aıaqtalyp qalǵany, sonymen birge Úkimettiń 45 qaýlysy, Premer-Mınıstrdiń 7 ókimi qabyldanǵany aıtyldy. Elbasynyń Jarlyǵyn oryndaý maqsatynda Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq jospary ázirlenip, Úkimet qaýlysymen bekitilgeni de nazardan tys qalmady. Elbasynyń tikeleı óziniń qamqorlyǵy arqasynda qolǵa alynǵan “Mádenı mura” ulttyq strategııalyq jobasynyń ústimizdegi jyly taǵy da memlekettik baǵdarlama retinde basym baǵyt bolyp qala beretinin aıtqan Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed ótken jyldyń qıynshylyqtaryna qaramastan, joba tolyq kólemde júzege asyrylyp, qoǵamdyq qyzy­ǵý­shylyq arta túsip otyrǵanyn aıtty. Elba­synyń byltyrǵy tikeleı jeli arqyly halyqpen kezdesýinen keıin kelip túsken hattardyń árbir besinshisi dál osy mádenı mura máselesine qatysty órbýi de tegin emes. Sol sebepti alda turǵan mindetterdiń edáýir bóligi jobaǵa qatysty ázirlengen. Baǵdar­lamanyń birinshi kezeńinde negizinen asa aýqymdy mádenı mura salalary – sonyń ishinde folklor, salt-dástúrlerdi zerdeleý, ulttyq mádenıet úshin mańyzy aıtarlyqtaı tarıhı-mádenı jáne sáýlet eskertkishterin qalpyna keltirý, ulttyq ádebıet pen jazýdyń sanǵasyrlyq tájirıbesin jınaý baǵytyndaǵy ıgi ister qolǵa alynsa, ekinshi kezeńdi júzege asyrý arqyly mol murany qoǵam ıgiligine aınaldyrý kózdelgen. Sol sebepti, onyń osyǵan deıingi atqarylǵan bóligine qaraǵanda, munan keıingi sharalary mańyzdyraq sezilýde. Muny naqty kórset­kish­ter boıynsha sóıletsek, ótken jyldyń basynan beri 12 qoldanbaly ǵylymı, 49 arheologııalyq zertteý jumystary qolǵa alynsa, 26 tarıh jáne mádenıet eskert­kishterin de qalpyna keltirý jumystary atqarylǵan. “Qazaqtyń dástúrli 1000 kúıi” men “Qa­zaq­tyń dástúrli 1000 áni” biregeı jobalary týraly da mınıstr óz oıyn ortaǵa salǵan. Ǵalym-mamandar mundaı asa aýqymdy jumysty atqarǵanda, Qytaı, Reseı, О́zbekstan, Qaraqalpaqstan, Túrkimenstan, Mońǵolııa sııaqty alys-jaqyn birtalaı shetelderge issaparlarǵa shyǵyp, tolaıym materıaldar jınaqtaýǵa týra kelgen. Búginde kúı jınaý jumysy birshama tııanaqtalsa, al án jınaqtaý aldaǵy jyly támamdalady dep kútilýde. Munyń qaı-qaısysy da elimizdiń rýhanı muratyn asqaqtatar uly jobalar deýge laıyq dedi baıandamashy “Mádenı mura” baǵdarlamasy boıynsha oıyn sabaqtaı kele. Osynaý qyrýar qazyna qarapaıym halyq úshin qol jetimsiz bolsa, tógilgen terden ne paıda? Sol sebepti, aldymen ol halyqtyń ıgiligine, paıdasyna jaraýy qajet. Mundaı múmkindikti qazirdiń ózinde “Mádenı mura”, “Ulttyq mura” ınternet-portaldaryna kire otyryp, keńinen paıda­lanýǵa bolady. Byltyr tek bir ǵana “Má­denı mura” portalyn álemniń 50-den astam elinen 200 myńnan astam adam paıdalanǵany málim boldy. Endeshe, jer-jerde osy salaǵa qatysty maǵlumat bilgisi keletin jurtshylyq sany aıtarlyqtaı ósip keledi degen sóz. Mınıstr mádenıet salasyna qatysty áń­gi­melegende, elimizde kınoóndirisiniń soń­ǵy ýaqytta qarqyn ala bastaǵanyna toq­tal­ǵan. Bul baǵyt qaı kezde de eldiń strategııa­lyq jobasy retinde mańyzdy. Ulttyq kınoón­diristi damytý belsendi memlekettik qar­jylyq qoldaýǵa baılanysty bolǵandyq­tan, “Qazaqfılm” kınostýdııasynyń teh­nıka­lyq jaǵynan jańǵyra túskeni aıtar­lyqtaı tabysqa qol jetkizýde. Ǵımaratta­ryna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilgen, túsirý, montaj jáne dybys jazý stýdııalary keshendi sandyq apparatýralarmen jabdyq­talǵan, mýltıplıkasııalyq fılmderdi óndirýge arnalǵan jabdyqtar jınaǵy satyp alynǵan. О́tken jyly “Qazaqfılm” kıno­stýdııasy bas-aıaǵy 11 kórkemsýretti, 5 anı­masııalyq jáne 3 derekti fılm usynǵan, prokatqa shyqqan otandyq fılmderdiń úlesi eki jarym eseden astamǵa ósken. Tól kınonyń tóńiregindegi áńgimeni mınıstr aldaǵy ýaqytta kórermen nazaryna usy­nylatyn tyń fılmdermen sabaqtady. Máselen, osyndaı jańa kınojobalardyń ishinde Tımýr Bekmambetovtiń “Altyn jaýynger”, Egor Konchalovskııdiń “Naǵyz polkovnık”, Rústem Ábdirashevtiń “Meniń balalyq shaǵymnyń aspany” fılmderi jáne 12 serııaly “Astana – mahabbatym meniń” sııaqty tyń týyndylar bar. Elimizdegi teatr ónerin damytý máse­lesine kelgende, sala basshysy respýblı­ka­lyq teatrlardyń jumysynan oı órbitti. Byl­tyrǵy jyly teatr sahnalarynda myń­nan astam spektaklder kórermenmen qaýyshsa, sonyń ishinde 36 jańa qoıylym repertýarǵa qosylyp, eki spektakl qalpyna keltirilgen. О́tken jyly Eýropa men Reseıdiń jetekshi teatrlarymen shyǵarmashylyq baılanys ornata otyryp, birneshe jańa qoıylymdar sahnalanǵan. Olardyń ishinde Djýzeppe Verdıdiń “Aıda” operasy, Adolf Adannyń “Korsar” baleti men Djakomo Pýchchınııdiń “Bogema” operasy aıtarlyqtaı tabyspen ótti. Ásirese, premeralar arasy­nan Italııa kompozıtory Gaetano Donı­settıdiń “Mahabbat shyryny” operasy týra­ly, M.Lermontov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys drama teatry men N.Sas atyndaǵy akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrlarynda Reseıdiń jetekshi teatrlarynan kelgen ártisterdiń qatysýymen qoıylymdardyń qonymdy shyqqanyn aıryqsha atap ótti. Sonymen qatar, sońǵy ýaqytta mundaı sahnalyq qubylystardy telearnalar arqyly berý dástúrge aınala bastady. Ulttyq mere­kelerge arnalǵan konsertter de keńinen na­sı­hattalýda. Bul salada taǵy bir aıta ketetin másele – osy zamanǵy qoıylymdardy jańǵyrtý maqsatynda ótken jyldyń ba­synda opera, balet, dramatýrgııa, kameralyq mýzyka, qazirgi zamanǵy jáne balalar ánderi sııaqty túrli janrdaǵy atalymdar boıynsha “Táýelsizdik tolǵaýy” baıqaýy jarııalan­ǵany belgili. Búginde onyń qorytyndysy shyǵarylyp, úzdik atalynǵan týyndylar bıyl elimizdiń basty sahnalarynda jurtshylyqqa usynylatynyn aıtty. Teatr salasyndaǵy basty jańalyqtyń biri – bıyl qazaqstandyq on opera ánshisi Mılannyń ataqty La Skala opera teatrynda bir jyldaı tájirıbe almasyp qaıtady dep josparlanyp otyr. Bul buryn-sońdy sahna tarıhynda bolmaǵan oqıǵa ekeni daýsyz. Al Lermontov atyndaǵy orys drama teatryna Reseıdiń belgili ártisi Sergeı Bezrýkov kelip óner kórsetedi dep kútilýde. Mınıstr jumystyń mańyzdy bir bóligi otandyq mádenıetti shetelderge nasıhattaý ekenin aıtty. Máselen, ótken jyly Qazaqstannyń mádenıet kúnderi Eýropa, ıslam jáne TMD-nyń birtalaı elderinde keń aýqymda ótip, 50 myńnan astam adam Qazaqstannyń ónerimen sýsyndaǵanyn, ásirese, Birikken Arab Ámirligi, Belarýs, Túrkimenstan, Saýd Arabııasy, Iordanııada mádenı sharalardyń óte joǵary deńgeıde ótkendigin tilge tıek etti. Qazaqstannyń Germanııadaǵy jylynda elýden astam mádenı is-shara ótken. Mýzeı salasynda jyl saıyn kóshpeli jáne stasıonarly kórmeler, leksııalar uıymdastyrylyp turatynyn aıtqan sala basshysy ortasha eseppen alǵanda mundaı is-sharanyń sany 20 myńǵa jetkenin, al qatysýshylardyń 1 mıllıonnan asqanyn alǵa tartqan. Árbir tórtinshi qazaqstandyq kópshilik kitaphanalardyń qatysýshysy bolyp tabylady eken. Jalpy alǵanda kópshilik kitaphanalardyń jıyntyq qory 70 mıllıon 650 myń saqtaý birligin quraı­tynyn, sondaı-aq bul baǵytta “Qazaqstan kitaphanasy” memlekettik qoryn qalyp­tastyrý boıynsha jáne elektrondy qyzmet kórsetý jumystary jalǵasatynyn baıandaǵan mınıstr “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda elimizdegi 182 mádenıet oshaǵyna jóndeý jumystary júrgizilgenin, bul maqsatta memleket tarapynan 4 mıllıard teńgeden astam qarjy jumsalyp, 9 myńnan astam adam jumyspen qamtylǵanyn, osy úrdis ármen qaraı jalǵasa beretinin aıtty. Tilderdi damytý salasy boıynsha mınıstrlik 2001-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamany júzege asyryp kele jatqany áńgime arqaýyna aınaldy. Onyń aıasynda aýqymdy sharalar júzege asqan, memlekettik tildi oqytýdyń ádistemesi udaıy jetildirilip keledi. Bıyl taralymy 260 myń danany quraıtyn 8 sózdik jaryq kórse, 6 sózdik, sondaı-aq salalyq termınologııalyq anyqtamalyqtar ınternet jelisindegi tildik portalǵa ornalastyrylǵan. “Memlekettik qyzmetkerdiń tildik portfeli” jetkilikti taralymmen basyp shyǵarylsa, 19 atalymnyń – elektrondy aýdıo jáne beınekitaptar, grammatıkalyq anyqtama­lyq­tar, sózdikterdiń jınaqtalýy memle­kettik tildi oqytýdyń keńeıtile túskenin aıǵaqtaıdy. Máselen, memlekettik tildi oqytý ortalyqtarynyń sany eki esege kóbeıip, búginde 93-ke artýy beker emes. Onyń 63-i memlekettik bolyp sanalsa, aldaǵy ýaqytta mundaı ortalyqtardyń sanyn 120-ǵa jetkizý josparlanyp otyr. Aqparattyq saladaǵy mınıstrliktiń qyz­meti jóninde de kóp maǵlumattar keltirildi. Búginde respýblıkada 2946 buqaralyq aq­parat quraldary jumys istese, olardyń 80 paıyzdan astamy jeke menshik BAQ-tar. Memlekettik tapsyrys arqyly búginde qazaqstandyqtar 182 taqyryp boıynsha áleýmettik mańyzdy, ózekti aqparattardy alyp otyr. О́tken jyly, – dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed, – myńnan astam respýblıkalyq jáne 3 myń óńirlik is-sharalardy jaryqqa shyǵarýdy uıymdastyrdyq, 93 medıa-jospar iske asyryldy. Memlekettik telearnalar efırindegi tól baǵdarlamalardyń ulǵaıa túskenin atap ótti. Búginde 75 paıyzdan astam baǵdarlamalar men habarlar otandyq óndiristiń enshisine tıip otyrǵanyn baıan­dady. Sondaı-aq, ótken jyly júrgizilgen jumystyń nátıjesinde 96 eldi-mekenniń televızııalyq jáne radıobaǵdarlamalardy qabyldaý máselesi 96 taratýshy jáne 23 radıotelevızııalyq stansalardyń jumysyn iske qosý arqyly sheshilgen. Áleýmettik mańyzdy ádebıet túrlerin shyǵarý da mı­nıstrliktiń strategııalyq basym baǵytta­rynyń biri bolyp sanalatyny aıtyldy. О́tken jyly jalpy 111 3500 dana tara­lymmen 472 ataýly kitap basyp shyǵarylsa, olar túgelimen kitaphanalarǵa taratylǵan, tańdaýly opera jáne balet týyndylarynyń 20 partıtýrasy jáne 20 klavıri shyǵa­rylǵan. Mınıstr biregeı jobalardyń ishinen “Qazaqtyń 100 romany”, “Qazaq ádebıeti eski zamannan bizdiń kúnimizge deıin”, “Memleket jáne tarıh”, “Tabıǵat”, “Balalarǵa arnalǵan qııal-ǵajaıyp ádebıet” sııaqty serııalardy aıryqsha atap ótti. Muraǵat salasy boıynsha da belsendi jumystar júrgizilgeni naqty mysaldarmen jetkizildi. Jyl saıyn shetelderdiń mura­ǵat­tarynan elimiz úshin nebir qundy jaýharlar alynyp kelýde. О́tken jyly muraǵattar 235 myńnan astam muraǵat qujattarymen, 300-ge jýyq qoljazbalarmen tolyǵypty. Mınıstrliktiń eleýli mindetteriniń biri azamattyq sektormen qarym-qatynasty ornyqtyrý ekeni nazardan tys qalmady. Úkimettik emes uıymdardyń áleýmettik mańyzdy jobalardy júzege asyrýǵa qatysýyn odan ári keńeıtý maqsatynda qarjylandyrý kólemi mıllıard teńgege deıin jetken. Mınıstrlik qoldaýymen 206 úkimettik emes uıym ártúrli baǵyttardaǵy 226 áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrǵanyn aıtqan mınıstr munan keıingi ýaqytta da etnomádenı birlestikter men shyǵarmashylyq odaqtarǵa udaıy qarjylaı qoldaý kórsetile beretinine toqtaldy. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed Qazaqstannyń bıyl EQYU-ǵa tóraǵalyq etýin barynsha aqparattyq turǵydan qamtamasyz etý, aýqymdy mádenı sharalardy júzege asyrý mindeti turǵanyn aıtyp, Konstıtýsııanyń 15 jyldyǵy men Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyn atap ótýge qatysty is-sharalar jóninde basa aıtyp ótti. BAQ-tyń básekege qabilettiligin arttyrý men tehnologııalyq quramyn damytýǵa qatysty oı túıindedi. “Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020” jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń jyl aıaǵyna deıin jasalatynyna sendirdi. “Memlekettik áleýmettik tapsyrys máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” QR Zańynyń jobasyn ázirlep, Parlamentke der kezinde engizý kerektigin aıta kelip, mınıstr odan ári taǵy bir eleýli oqıǵa – bıylǵy jyly Qazaqstannyń bastamasymen BUU jarııa­laǵan mádenıetterdi jaqyndastyrýdyń halyqaralyq jylyna arnalǵan aýqymdy is-sharalar tóńireginde oı órbitti. Munan soń “Qazaqstan” respýblıkalyq teleradıokorporasııasy” AQ prezıdenti Janaı Omarov shyǵyp, óz oıyn ortaǵa sal­dy. Ol 14 oblystyq teleradıokeshenderdiń jańa baǵyttaǵy atqaryp jatqan jumystary týraly, qazaq tilinde daıyndalatyn habar­lardyń arta túsetindigin, bıyl Reseı tele­arnalarymen básekelestikti údetip, otandyq baǵdarlamalardyń úlesin arttyrýǵa qatysty tyń jobalar ázirlenip jatqandyǵyn aıta kelip, “Eki juldyz” ulttyq jobasy sekildi kópshilikti baýraıtyn baǵdarlamalardy tilge tıek etti. “Aǵaıyndy”, “Astanaǵa kóktem kesh keledi” atty tól kórsetilimder ármen qaraı taǵy da shynaıy týyndylarmen jalǵasa beredi dedi. Sháken Aımanov atyndaǵy “Qazaq­fılm” AQ prezıdenti Ermek Amanshaev Úkimet basshysyna óziniń áriptesteri men kınematografısterdiń atynan alǵys bildirdi. Kınostýdııanyń sońǵy jyldarǵy jetistik­terine toqtaldy. Ásirese, tehnıkalyq ja­ǵynan qaıta jańǵyrǵan otandyq kınostýdııa búginde jurt kóńilinen shyǵatyn sapaly fılmder shyǵara bastaǵany qýantady. Kı­nostýdııa basshysy aldaǵy jyl kórermen­dermen barynsha jaqyndasyp, qazaq kınosyna degen qyzyǵýshylyqtyń arta túsetin ósý kezeńi bolatynyna sendirdi. Parlament Májilisiniń depýtaty, Qa­zaqstannyń Azamattyq alıansynyń prezı­denti Aıgúl Soloveva IV Azamattyq fo­rýmdy ótkizýge járdemdesip, qoldaý kórsetken Úkimetke alǵysymdy bildiremin dep sóz bastady. Forýmǵa myńnan astam úkimettik emes uıymdar, onyń ishinde halyqaralyq uıymdar da qatysqanyn, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi alǵash ret mınıstrlermen teń dárejede ózekti máselelerdi birge talqylaǵanyn sóz ete kele, uıymdardyń sany 5 myńnan ótken jyly 18 myńǵa deıin kóbeıgenin, memlekettik áleý­mettik tapsyrystyń jylyna 2 mıllıard teńgege deıin ulǵaıǵanyn atap ótti. Azamat­tyq alıans “Nur Otan” partııasymen birge tyń jobalardy ázirleýge qatysyp kele jatqanyn, “Jol kartasy” boıynsha biraz ister atqarylǵanyn aıtyp, mınıstrliktiń úkimettik emes uıymdarmen tyǵyz qarym-qa­tynasta jumys isteı beretinine senim artty. Aqtóbe oblystyq mádenıet basqarma­synyń bastyǵy Názıra Tabyldınova oblys kóleminde “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda barlyǵy 873,6 mıllıon teńgege 51 nysannyń kúrdeli jóndeýden ótkenin, 200 turaqty jumys orny ashylyp, aýylǵa jastardy turaqtandyrýǵa múmkindik jasalyp otyrǵanyn, bıyl aýyldaǵy 8 mádenıet mekemesi, 2 teatr men 2 mýzeı jóndeýden ótetinin aıtty. Eki jylda “Mádenı mura” jobasy boıynsha 256 mıllıon teńge ıgerilipti. Ahmet, Ǵazıza Jubanovtarǵa, Shyǵanaq Bersıevke, Talǵat Bıgeldınovke, Álııa Moldaǵulovaǵa Astana men Aqtóbede ornatylǵan eskertkishter qalaǵa arhıtek­týralyq kórkemdik, halyqqa rýhanı kúsh berip turǵanyn áńgimege arqaý ete kele “Qo­bylandy batyr” memorıaldyq kesheniniń ashylýy, Abat-Baıtaq kesenesine alys-jaqyn shetelderden kelýshi týrısterdiń kóbeıýi oblystaǵy mádenı is-sharalardyń qarqyn ala túsýine septigin tıgizip jatqanyn aıtty. Bıyl, – dedi ol – mádenı mura ju­mystary Móńke bıdiń, Nurpeıis aqynnyń muralaryn zertteýmen, Bógenbaı batyrdyń erligi men tarıhtaǵy ornyna baılanysty derekterdi anyqtaýmen jalǵasady. Osy turǵyda N.Baıǵanınniń 150 jyldyǵyn respýblıka kóleminde atap ótý sharalaryna qoldaý kórsetýlerińizdi suraımyn dedi. Jıyn sońynda sóz alǵan Úkimet bas­shysy Kárim Másimov mınıstrliktiń ótken jylǵy jumystaryna oń baǵa bere kele, bıylǵy bes basty mindetine toqtaldy. Onyń birinshisi – “Mádenı mura” memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa baılanysty bolsa, ekinshisi Elbasynyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HV sessııasynda bergen tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda “Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna” qatysty aıtyldy. Úshinshi másele – kelesi jyldan bastap sandyq televızııaǵa kóshý. Tórtinshi mindet, memlekettik emes uıym­darmen ármen qaraı osy qarqynda jumys isteı berýi. Besinshi – qazaq mádenıetin álemdik arenaǵa shyǵarý mindeti – Táýel­sizdik taqyrybyna arnalǵan jańa týyn­dylardy dúnıege ákelý, dep qysqasha oı túıindegen Úkimet basshysy mınıstrliktiń aldaǵy jumystaryna sáttilik tiledi. Alqa otyrysyna qatysýshylarǵa arnap uıymdastyrylǵan kitap kórmesinen otandyq baspa ónimderiniń úzdik úlgilerin kórýge bolatyn edi. Qazaqstan tarıhy, Qazaq ádebıetiniń kitaphanasy serııasy boıynsha jaryq kórgen M.Áýezov, Á.Bókeıhan, B.Maılın, I.Esenberlın, Á.Kekilbaev... týyndylary, basqa da túrli kóptomdyqtar men ár taqyryptarǵa ádebıetter “Mádenı mura” jobasynyń naqty jemisteri ispetti qaz-qatar tizilgende, kóńil tushyndyrǵan. Qarashash TOQSANBAI. KOMITETTIŃ KEZEKTI OTYRYSY Almaty qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mı­nıs­tri­niń orynbasary Nurlan Ermek­baevtyń tóraǵalyǵymen Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim shara­la­ry jónindegi keńes (AО́SShK, Azııa keńesi) Aǵa laýazymdy tulǵalar ko­mıtetiniń (ALTK) kezekti otyrysy ótti. Kezdesý ústimizdegi  7-9 maý­sym­da Ystambulda ótetin  AО́SShK-ge qatysýshy elder Memleket jáne Úkimet basshylarynyń úshinshi sam­mıtin daıyndaý jáne ótkizý máse­lelerin talqylaýǵa arnaldy. Kezdesý barysynda búkil Azııa qurlyǵynda qaýipsizdik pen senimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa qaýip-qaterlerge baılanysty, áskerı-saıası jáne ekonomıka ólshem­derin­degi is-sharalar jıyntyǵy talqy­lan­dy. AО́SShK Artyqshylyqtary men ımmýnıtetteri jónindegi kon­vensııasynyń jobasy, AО́SShK-ge múshe memleketterdiń energetıkalyq qaýipsizdik jáne aqparattyq teh­no­lo­gııalar salalaryndaǵy yntymaq­tas­tyǵy jóninde tujyrymdamalary men is-áreketter josparlary qaras­tyryldy. ALTK otyrysy nátıjesinde ener­getıkalyq qaýipsizdik salasyn­daǵy yntymaqtastyq jónindegi tu­jyrymdama men is-áreketter jos­pary bekitildi. Taıland Koroldigi men Ázirbaıjan Respýblıkasy Azııa keńesi bıznes-forýmynyń ýaqyty men orny (ú.j. qyrkúıek, Bangkok qalasy) jáne kóliktik dálizderdiń qaýipsiz jáne tıimdi júıesin damytý jónindegi yqpaldastyq salasyndaǵy senim sharalaryn júzege asyrý boıynsha sarapshylar kezdesýiniń merzimi men orny (ú.j. naýryz, Baký qalasy) belgilendi. AО́SShK-ge qatysýshy elder qatarynda Aýǵanstan, Ázirbaıjan, Egıpet, Úndistan, Iran, Izraıl, Iordanııa, Qazaqstan, QHR, Koreıa Respýblıkasy, Qyrǵyzstan, Moń­ǵolııa, Pákstan, Palestına, Reseı, Tájikstan, Taıland, Túrkııa, BAÁ, О́zbekstan bar. “Egemen-aqparat“. “AÝǴAN MÁSELESI” – BASYMDYQTARYMYZDYŃ BIRI Osy aptada Máskeýde Kedendik odaq komıssııasynyń 13-shi basqosýy ótedi. Oǵan qazaqstandyq delegasııany Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary ári Kedendik odaq komıssııasynyń múshesi О́mirzaq Shókeev bastap barady, dedi kesh ótken dástúrli aptalyq brıfıngte Cyrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Asqar Abdrahmanov. Basqosý barysynda delegasııalar shetten ákelinetin taýarlarǵa ke­den­dik baj salyǵyn salý men tepe-teń mańyzǵa ıe basqa da salyqtar men alymdardy esepteý men bólý tár­ti­bin, Odaqqa múshe elderdiń salyqtyq ókilder tobyn qurý jónindegi jobalardy qarastyratyn bolady. Sonymen qatar, tarıftik emes ret­teý­diń ortaq júıesin uıymdastyrý, Syrtqy saýdany retteý jónindegi ko­mıtet qurý jáne úsh eldiń biryń­ǵaı ekonomıkalyq keńistigin qurýǵa baǵyttalǵan kúntizbelik jospardy bekitý jaıy talqylanady, dedi res­mı ókil. Apta ishinde shtab-páteri Shveı­sa­rııanyń Jeneva qalasynda orna­lasqan bedeldi halyqaralyq úkimet­tik emes uıym – Dúnıejúzilik eko­no­mıkalyq forýmnyń jyl saıynǵy sessııasy ótkizilmek eken. Shveı­sarııanyń Davos qysqy kýrortynda ótkizýine baılanysty Davos forýmy degen beıresmı ataýǵa ıe bul bas­qosýǵa baratyn qazaqstandyq dele­gasııa  forým aıaǵynda ózara tıimdi ha­lyqaralyq qatynastardy damytý máseleleri boıynsha sheteldik jáne halyqaralyq uıymdar ókilderimen eki­jaqty kezdesýler ótkizbek kórinedi. 28 qańtar kúni  Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Ulybrıtanııalyq árip­tesi Devıd Mılıbendtiń shaqy­rýy­men jáne EQYU-nyń qazirgi tóraǵasy retinde Londonda Aýǵan­stan máselelerin talqylaıtyn ar­naıy halyqaralyq konferensııaǵa qatysady dep kútilýde, degen resmı ókil shara barysynda Aýǵanstanda áskerı qaýipsizdikti nyǵaıtý, osy el­diń ekonomıkalyq damýyn qoldaý, saıa­sı jaǵdaıdyń turaqtanýyna kór­shi memleketterdiń atsalysýy,  qaýip­sizdikti qamtamasyz etý men ult­tyq damý maqsattaryn oryndaý úshin jaýapkershilikti aýǵan úkimetine júkteý syndy negizgi tórt másele qarastyrylatynyn aıtty. Qanat Saýdabaev konferensııa­da­ǵy baıandamasynda Qazaqstan tara­py­nyń aýǵan halqyna kórsetip kele jat­qan kómegi jáne Aýǵanstanda beı­bit ómir saltyn nyǵaıtý úshin qazirgi tóraǵa retinde Uıymnyń úlesin ul­ǵaıtý syndy usynystarǵa toqtalmaq. Qazaqstan tóraǵalyq qyzmetinde “aýǵan máselesin” EQYU-nyń 2010 jylǵy qyzmetindegi negizgi basym­dyq­tardyń biri dep qarastyrady. Osy oraıda Qanat Saýdabaev otan­dyq dıplomatııanyń jetekshisi Elba­sy Nursultan Nazarbaevtyń aǵym­da­ǵy jyly Uıym sammıtin ótkizý týraly bastamasyn konferensııaǵa qatysýshylardyń nazaryna usynbaq. Búginde Uıymǵa múshe 56 eldiń 43-i aýǵan elin qalpyna keltirý joba­la­ry­na atsalysyp otyrǵanyn eskersek, bul másele Sammıttiń asa mańyzdy taqyryptarynyń birine aınalýy ábden yqtımal. Sondaı-aq, konfe­ren­sııaǵa baılanysty sharalar aıasyn­da Qanat Saýdabaevtyń birqa­tar sheteldik áriptesterimen ekijaqty kezdesýleri josparlanypty. 29 qańtarda Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy aıasynda taǵy bir shara ótkizilmek eken. Ol – Almatyda  uıym­dastyrylatyn “Azııa-Eýropa jolyndaǵy logıstıkanyń róli” atty halyqaralyq konfe­ren­sııa. Oǵan Kólik jáne kommýnıka­sııa­lar mı­nıstri Ábilǵazy Qusaıy­nov, Syrtqy ister mınıstrligi men Qarjy   mı­nıstr­liginiń Kedendik ba­qy­laý komı­tetiniń ókilderi, Qazaq­stan, Lıtva, Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵy jáne basqa da shet elder­diń iskerlik toptary qatysady dep kútilýde. Anar TО́LEÝHANQYZY. ESEP BERÝDE ESKERTILGEN EDI Qala ákiminiń ótken jylǵy esep berý jıynynda qala mańyndaǵy Bókenshi aýylynyń turǵyndary uzaq jyldar boıy óz sheshimin tappaı kele jatqan aýyz sý máselesin kótergen edi. Soǵan oraı, ákim tarapynan ýáde berilgen bolatyn. Sol ýáde bar-joǵy bes aı ishinde oryndalyp, jalpy quny 77,5 mıllıon teńge turatyn sý qubyry paıdalanýǵa berildi. Sóıtip, bastalǵan jylda bóken­shilikter qýanyshqa kenelip otyr. Dáýlet SEISENULY, Semeı.