Baqytyn áli izdep tappaǵandar – degendeı, ómirin ǵalamtorsyz elestete almaıtyn jandar jaıly sóz qozǵamaq nıettemin.Árıne, sonyń ishinde men de barmyn! Sonymen, ǵalamtor… Eski men jańanyń, ótken men bolashaqtyń, qatygezdik pen meıirimniń, bar men joqtyń mıdaı aralasqan ortasy. Tutasqan álem. О́rmekshiniń tory dersiz. Endi shynaıy súıispenshiliktiń ornyn, jyltyry mol vırtýaldy mahabbat, shynaıy aralas-quralas dostyqtyń ornyn vırtýaldy syılastyq basyp keledi. Tek kógildir saǵymdy ǵalamtorlardyń ishinde san men sıfrlardyń, áldebir ataýlar men ózińe úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn esimderdiń kóptigi jaǵdaıdy qıyndatady. Ǵalamtordyń arqasynda qasyndaǵy dos-jaranyń, qurby-qurdastaryńmen aralaspaýyńyz yqtımal. Degenmen, álemniń ekinshi bir shetindegi múldem tanymaıtyn adamyńyzdy tanysyńyzdan da jaqyn ete alasyz. Qysqasy, alysty jaqyndatatyn, jaqyndy alystatatyn keremet dúnıe. Siz ómirde múldem qarapaıym pende bolyp, al ǵalamtorda keshegi Sokrattardyń sońǵy tuıaǵy sekildi pálsapanyń túr-túrin soǵyp otyra alasyz. Al jalǵyzdyq pen kúızeliske túskende she?! Sizge arnaıy psıholog mamanǵa baryp, ýaqytyńyzdy tárk etýdiń múldem qajeti shamaly. Jaı ǵana ǵalamtorda otyryp, tanymaıtyn adamǵa bar muńyń men sherińdi jaıyp salyp bir serpilip qalýyńa ábden bolady.Tek bolý men bordaı tozýdyń arasynda shyj-byj bolyp dúdámal kúı keshpeseńiz bolǵany.
Bul kúnde ınternetti paıdalanýshylar sany búkil álem boıynsha 3, 5 mlrd adamnan asypty. Bul kórsetkish áıgili «Er Tóstik» ertegisindegideı kún sanap emes, mınýt saıyn, sekýnd saıyn, tipten mıllısekýnd saıyn ósýde. 2000-2015 jyldar aralyǵynda olardyń úlesi 6,5 paıyzdan 43 paıyzǵa ósken. Al sol ǵalamtordyń aldynda kún-túnine qaramaı, melshıip otyrýymyzdyń qanshalyqty zııany nemese paıdasy bar eken?
Menińshe, paıdasyna qaraǵanda zııany aıtarlyqtaı kóp sekildi.Máselen, mamandardyń aıtýynsha, qoǵamdyq jelige qumar jandar kúniniń kóp bóligin kompıýterdiń aldynda otyryp ótkizedi. Sol sebepti olar artyq salmaq jınaǵandaryn da baıqamaı qalady eken. Taǵy bir qyzyq jaıt, kompıýter men ǵalamtorǵa áýes jandardyń bankrotqa ushyrap, bar jıǵandarynan aıyrylý múmkindikteri joǵary eken. Sondaı-aq, nege ekeni belgisiz, kompıýter aldynda bar ýaqytyn ótkizetinderdiń nesıeleri boıynsha qaryzdary jáne basqa da aqshalaı qıyndyqtary kóbirek. Sonymen, ǵalymdar ǵalamtormen tym áýestený artyq salmaq jınaý men kedeılikke alyp keledi deıdi.
Búgingi kúıim jutap tur meniń,
Bilimniń kesip butaq-búrlerin.
«Inemen qudyq qazǵan» kún qaıda?
Internet qazdy-aý kitaptyń kórin! – dep Qalqaman aǵamyz aıtpaqshy, kitap oqıtyn jastardyń qarasy azaıdy. Málimettiń ótirik-shyndyǵyna kóz jetkizbeı jatyp, jastar jaǵy bar kórer qyzyq, kesher qýanyshym, oqıtyn kitabym, bar baqytym – ǵalamtorym dep tapty. Iаǵnı, óskeleń urpaqtyń oılaý qabiletin tejep tastady. Buryndary jastar qoldaryna tıyn túse qalsa, ózderi unatatyn kórkem shyǵarmalardy satyp alýǵa umtylatyn. Sosyn jaqsy shyǵarmalardy qoldan-qolǵa ótkizip oqıtyn. Al qazir kerisinshe, jastar aqshasyn telefon birlikterin satyp alýǵa, ınternet qyzmetterin tóleýge jumsaıdy. Osynyń sońy rýhanı jutańdyqqa ákelip soqtyratyny sózsiz.
Taǵy bir aıta keterlik másele, ǵalymdardyń áleýmettik jeli týraly zertteýlerinde, «Instagram» jelisi depressııaǵa ushyratatyn jeli dep atalǵan. «VKontakte», mamandardyń pikirinshe, sýısıdke aparatyn jeli bolyp shyqqan. Múmkin, onyń elimizdegi jasóspirimder arasynda sýısıdtiń beleń alyp turǵanyna da yqpaly bar shyǵar. Buǵan dálel retinde jaqynda ǵana ǵalamtordy dúr silkindirgen «sınıı kıt», «tıhıı dom» oıyndary jaıly aıtsa da jetkilikti.
Qysqasy, kompıýter men ǵalamtordy qandaı oı-talǵamda qalaı paıdalaný, ár azamattyń óz bilim deńgeıine, erkine, adamdyq aryna, kisilik ustanymyna baılanysty. Eger paıdalanýshy kompıýter men ǵalamtordyń jetegine orynsyz erik berse, qajetin alyp, qabiletin ósire almaı, maǵynasyz qysyr keńes, buralqy oıdyń buıdalaýymen óz ómirin ózi oıynshyq etip azyp-tozatyn, sanaly ǵumyryn, altyn ýaqytyn qur sandalyspen qor etip ótkizetin, densaýlyǵynan aıyrylyp aıyqpas dertke dýshar bolady. Al durys maqsatta paıdalana bilse, kompıýter men ǵalamtor – adam ómirin árlendirip, kisilik qunyn joǵarylatyp, ǵylym tórine jeteleıtin ǵalamat qural. Sondyqtan men ózimdi ǵalamtordy ornymen paıdalanýǵa daǵdylandyryp júrmin.
Aqgúl AIDARBEKOVA, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń stýdenti