Elimizde ótip jatqan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasynda áıgili Sırk dıý Soleı (Cirque du Soleil) trýppasy Astanaǵa úlken tartýymen keldi. Kúzge deıin 70-ten astam qoıylym qoıýdy josparlaǵan sırktiń shoý-baǵdarlamasy orta shenine jetip qaldy.
Buryn-sońdy esh jerde qoıylmaǵan qazaq halqynyń erlikke toly ómiriniń tutas bir kezeńin sýretteıtin «Reflekt» shoý-baǵdarlamasyn tamashalaǵan jurt qaıtalanbas mazmundyq biregeıligine tańdaı qaǵysty. Shoý barysynda kórinis tapqan saq taıpasynyń jas kósemi altyn adam, semantıkalyq jáne tarıhı túp-tamyry tereń, mańyzdy tıpologııalyq obraz sanalatyn qanatty tulparlar dúbirin aınytpaı qaıtalaýda erekshe sheberligimen kózge túsken kompozıtor Saımon Karpentıe qazaq ulttyq mýzykasynyń elementterin paıdalana otyryp, dybystyq kórkem beınege negizdelgen oıyn-saýyq mýzykasyn usyndy. Al tanymal horeograf Lıdııa Boýsher teatrlandyrylǵan sırk baǵdarlamasynyń eń qyzyqty akrobatıkalyq nómirlerin ázirlegen. Áýede aınalyp turǵan dóńgelektiń syrtyn aınala zyr júgirgen akrobattar ekvılıbrıstıka shoýynyń túr-túrin kórsetse, bashpaılarymen sadaq tartatyn qos bıshi qyz eptiligimen tánti etedi. Osynaý tańǵajaıyp sırktiń ǵalamatqa toly dýmandy konserttik qoıylymdarynyń júregi – tańdaýly akterler men oryndaýshylar ekeni sózsiz. Áý basta sırk qurylǵan jyldary Grand Chapıto shoýy aıasynda nebári 73 qyzmetker jumys istegen bolsa, búginde kompanııa shtatynda álemniń qyryqqa tarta elinen jınalǵan 5 myńnan astam qyzmetker bar eken. Al sırktiń ár shoýyna jazylatyn saýndtrekpen jumys isteıtin arnaıy shyǵarmashylyq toptyń orny tipti bólek. Mysaly, tanymal kompozıtor Rene Dıýpereniń Alegria (1994) albomy kezinde ataqty amerıkalyq «Gremmı» mýzyka syılyǵyna ıe bolǵan-tuǵyn. Jalpy Sırk dıý Soleıdiń mýzykalyq baǵdarlamasy tańdaýly stılimen erekshelenetindigi bylaı tursyn, sahnadaǵy oryndaýshylar úshin taptyrmaıtyn replıka retinde róli zor. Ásirese aıaq astynan bolatyn sátsiz is-qımyldy jasyryp qalý úshin mýzykanttar ádette daýys ekipini men qýatyn kúsheıtip ımprovızasııaǵa erik berip jatady. Sırktiń kórkemdik tutastyǵynan bólip qaraýǵa bolmaıtyn taǵy bir estetıkalyq jetistigi – kostıým dızaıny. Sırktiń talaı shoýyna kostıým tikkken Domınık Lemeniń eńbegin jurt ańyz qylyp aıtysady. Bir shoýdyń kostıýmderin tigý úshin shamamen 300-deı tiginshi men 80-nen astam dızaıner jumyldyrylady. Ataqty Varekai shoýyna kerek kostıýmderdi tigýge 33 myń saǵat ketken bolsa, 2015 jyly sırk qajetine 50 myń metr mata jumsalypty. Al jylyna sırk sheberhanasy 3 myń par aıaq kıim shyǵarady eken.
Otyz jyldan astam ýaqytta muqym Kanada eliniń aýqymdy mádenı eksportyna aınalyp shyǵa kelgen Sırk dıý Soleı kompanııasynyń qurylý tarıhy tym qarapaıym. 1984 jyly Kvebek qalasynyń irgesindegi Be-Sen-Pol shaǵyn qalashyǵynda ataqty zertteýshi Jak Karteniń 450 jyldyq mereıtoıynda kóshe ártisterinen quralǵan 20 adam jıylyp óner kórsetedi. Osy bir at tóbelindeı ǵana ónerpazdar toby «Cirque du Soleil» dep atalyp, az ýaqytta álemge sapar shegedi degen oı toıshyl qaýymnyń úsh uıyqtasa túsine kirmegeni anyq. Álemdegi 40 mıllıonnan astam adam kem degende sırktiń bir qoıylymyn tamashalaǵan bolsa, jyl saıynǵy bılet satylymynan 450 mıllıon AQSh dollarynan kóp tabys túsedi.
Sırk qataryna qabyldanǵan alǵashqy qazaq qyzy Gaýhar Ahmetova-Aterton 10 jyldan beri sırktiń mańdaıaldy shoýlarynda óner kórsetip keledi. Gaýhar bizge sırk jaıynda, AQSh-taǵy ómiri týrasynda áńgimelep berdi.
Almatyda týyp-ósken ony anasy tórt jasynda jetelep ákelip, sporttyq akrobatıka mektebine beripti. «Osydan bastap jan-tánimmen sportpen aınalysa bastadym. Akrobatıkadan Qazaqstan ulttyq quramasynyń atynan kóptegen halyqaralyq jarystarǵa qatysyp júrdim. Sheteldegi ádepki bir jarysta Sırk dıý Soleıdiń kastıngke shaqyryp jatqanyn estidim. Bul sırkte jumys isteý áý bastan meniń armanym bolatyn. Sırk basshylyǵy qolymnan ne keletinin surady. Ártúrli akrobattyq tıýrktar men bı qımyly, akterlyq sheberlik boıynsha birneshe talaptardy oryndap, vıdeo túsirip jiberdim. Barlyǵy sátti bolyp, 17 jasymda sırkke qabyldandym», deıdi Gaýhar.
Osydan soń Gaýhar sırktiń bas shtaby ornalasqan Kvebek provınsııasyndaǵy eń úlken qalanyń biri Monrealǵa taban tiredi. Osy jerde mýzykalyq negiz, akterlyq sheberlik boıynsha úlken mektepten tálim alǵan órimdeı qyzdy jańa ómir jatsynbastan baýyryna tartty. Qatarynan birneshe jyl boıy qoıylǵan Varekai (2006-2010), Iris (2010-2012) syndy áıgili shoýlarda óner kórsetken Gaýhar kásibı akrobat retinde shyńdala tústi.
– Osynda júrip jan jarymdy jolyqtyrdym. Kamalı esimdi qyzymyz ben Keısen atty ulymyz ómirge keldi. Oskar syılyǵynyń 74-shi retki saltanatty ashylýy kezinde sırk ujymy qatarynda kúıeýim ekeýimiz óner kórsettik. Sırk maǵan óte kóp múmkindikter syılady, – deıdi akrobat. Onyń aıtýynsha, Sırk dıý Soleıdiń ártisi bolýdyń esh qıyndyǵy joq. Bar bolǵany, talantty tynymsyz jattyǵý men eńbekpen ushtastyra bilý kerek. Dál qazirgi ýaqytta Gaýhar bala tárbıesine baılanysty ýaqytsha demalysta júrse de, sporttan bir jola qol úzip qalǵan joq.
– Sport – meniń ómirim. Aıaǵymnyń aýyrlyǵyna qaramastan, babymda bolý úshin jattyǵý zalynan qalmadym. Balalarymdy da osy salaǵa baýlyp júrmin. Bizdiń ómirimiz júgiriske qurylǵan, bir orynda turmaımyz. Qazir otbasymmen Las-Vegasta turamyz. Ázirge balalarymnyń tárbıesimen úıde otyrmyn. Azdaǵan úzilisten soń sırk sahnasyna mindetti túrde oralamyn, – deıdi ol. Al aktrısadan elge oralý týraly suraǵanymyzda, «Keshkisin jumystan sharshap kelip, úıge kirgenimde janymdy bir tynyshsyzdyq mazalaıdy. Týǵan úıimdi, Almatyny saǵynamyn. Qazaqstandaǵy týystarymyz eki kúnniń birinde ushyp kelip jatady. Alaıda saǵynyshymdy eshteńe basa almaıdy. Osy jyly Qazaqstanǵa jol túskenine óte qýanyp otyrmyn», degen ol ishtegi saǵynyshyn jasyryp qala almady. Jat jurttaǵy qazaq qyzynyń elge degen ińkárligi altyn torda «Otanym» dep egiletin bulbul týraly támsildi eske saldy. Taǵdyrdyń tezine kóndikken judyryqtaı bulbuldyń saǵynyshqa toly úni alystan talyp jetkendeı boldy...
Aıa О́MIRTAI,
«Egemen Qazaqstan»
Fotosýretter jeke arhıvten alyndy