Keshe EKSPO-2017 alańynda qandaı sharalar ótti?

EKSPO-ny kórip, kóńilim marqaıdy

Elordada ótip jatqan EKSPO-2017 kórmesi elimiz úshin már­te­be, maqtanysh. Kúlli álem kóz tikken, elimizdegi on segiz mıllıo­n ha­­lyqtyń ortaq toıyna aınalǵan sharany Qazaqstannyń túk­pir-túkpirinen kelip tamashalaýshylar qatary kún sanap artý­da. Olardyń ishinde eńkeıgen kárisi de, es bilgen balasy da bar. Barlyǵy da el astanasyndaǵy áıgili jıyndy keýdelerin ker­negen qýanyshpen áńgimeleıdi. Kórmege qatysqan kúnderin ómirlerindegi aıryqsha sát retinde eske alady. Kúni keshe Qostanaı oblysyna qarasty Jitiqara aýdanynyń turǵyny Myrzabaı JAQSYLYQOV atamyz aıtýly sharany kózimen kórip, kóńili marqaıyp qaıtty týǵan jerine. Seksenniń seńgirine shyqsa da shıraq qarııany áńgimege tartyp, az-kem tildesken edik.

– Kómeıińizden aǵy­tyl­ǵan áńgimelerińiz sheji­re­­ge bergisiz eken. Aldy­men oqyr­­mandarymyzdy topy­ra­ǵy­­­­ńyzben tanystyryp, ózińiz jaıy­nda til qata ketseńiz.

– 37-niń qyrǵynynda Qos­ta­naı óńiriniń Qondybaı aýylyn­da tý­dym. О́mirim keńshardyń esep-qısa­byn shottaýmen ótti ǵoı. Allaǵa táýbe deıik, egemendik alyp, esimizdi jıdyq emes pe. О́z elińe, óz jerińe bir shybyq qadasań da paıda. Bul – halqyńa tıgizgen paıdań. Men de zeınetker ekenmin dep qol qýsyryp otyrǵandy qup kórmedim. О́l­ke­taný, tarıh, etnografııa ta­qy­ryptaryn saralap, zerdelep júr­genime jıyrma jyl bolypty. 

– Eńbegińiz nátıjesiz emes shyǵar dep oılaımyz...

– Iá, «Qoly qımyldaǵannyń aýzy jybyrlaıdy» degen. Tyr­bańdap júrgen soń bir tir­lik bitedi ǵoı, áıteýir. Qazaq­stan­nyń segiz oblysyn, irgedegi Reseı­­diń eki oblysyn aralap, sońǵy hanymyz Kenesary Qa­sym­­­ulynyń jolymen júrip ót­ke­nim bar. Izdenisterim iz-túz­siz emes, keshegi kúnderge, ult she­ji­resine arnalǵan birneshe eń­be­gim jaryq kórdi. Eki kitabym El­basy nazaryna iligip, Alǵys hatyn joldady. Elimizdegi tarıh ǵylymdarynyń doktorlary, ólketanýshy professorlar oı-tujyrymdaryn bildirip, joǵary baǵalady.  Jaqynda ǵana Astana qala­synda EKSPO kórmesi aıasynda Qostanaı oblysynyń kúnderi ótkeninen habardar bolarsyzdar. Osy sharada kitaptarym kópshilik nazaryna tanystyrylǵanyn da aıta keteıin.

– Sol EKSPO kórmesin óz kó­zi­ńizben kórdińiz. Kóńilge túı­genińiz, kópke aıtaryńyz bar shyǵar?

– Árıne, qaraǵym! Eń aldymen, zamandasym, eldiń aǵasy, Elbasy Nursultan Nazarbaevqa alǵysym sheksiz. Osyndaı kórme ótkizip, oǵan jer betiniń jarty­synan astam memleketin uı­ys­tyryp, Qazaq degen halyqty álem­ge pash etkizdi. Bizdiń ulttyń bu­ryn-sońdy shyqpaǵan shyńy, barmaǵan belesi ǵoı bul. Endeshe nege maqtanbasqa? Ja­han­nyń aldynda mártebemiz asqaq­ta­dy, mereıimiz ústem boldy. En­di biz qoldaýymyz kerek. Qol­pash­ta­ǵanymyz abzal. 

Qart kóńil kóp jyldardyń kýási emes pe? Mine, EKSPO sııaqty eren isti de kóz kórip, kó­ńil marqaıdy. «Jaqsyny kór­­m­ekke» degen. Oblys, aýdan basshylyǵyndaǵy balalaryma da rahmetim kóp. О́ńirden jó­ń­kil­g­en toptyń quramyna qosyp, Astananyń topyraǵyn basýdy násip etti.  Al alǵan áserimdi aıtaıyn, ǵı­ma­rattardyń kelbeti keremet! Bizdiń elimizde kórsetilgen ár eldiń jetistikteri erteń ıgi­lik­ke jaraıtynyn sezemin. О́ıt­keni, men soqanyń zamanyn kór­dim, kombaınnyń kezeńinen ót­tim. Aqyldy tehnologııanyń da shet jaǵasyn baıqadyq. Al kór­medegi ǵajaıyptarǵa qa­laı senbeısiń? Alla aldynan ja­ryl­qasyn deıik! Ulttyq na­qyshtardy «Etnoaýyldan» ańǵar­dym. Tazynyń – syrttany, tul­par­dyń – tarpańy, qustyń suń­qary sonda. Kıiz úıler, salt-dástúrler umtylmapty qa­lada da. Budan urpaǵymyz óz má­de­nı­etin, qundylyǵyn jo­ǵal­t­paı, ór­ken­deý ústinde eken degen oıdy túı­dim jáne kóńilim sony medet tu­typ jaılanǵanyn nesine jasy­raıyn.

Qart keýdede tilek te kóp, ege­men elimniń basynan bere­ke­­si, beıbit zamany taımasyn! Ha­lyqtyń ishin Qydyr ke­zip, qýa­nysh, shattyq jaılasyn. Táńiri bıiktegi azamattardyń aman­dyǵyn bergeı, olardyń so­ńy­nan ultyn súıetin, jurtyn qas­ter­leıtin perzentter ergeı! Ár qazaqtyń aıy ońynan týyp, jo­ly ońǵarylsyn!

– Igi tilegińizge rahmet.

Áńgimelesken Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»

Sheteldik eriktiler de bar

EKSPO-2017 kór­me­si búginde búkil álemniń nazaryn ózine aýdaryp otyr. Al jahandyq sha­ra kezinde qyz­met kórsetip júr­gen eriktilerdiń ara­synda shetel­dik­terdiń de bar eke­nin bireý bilse, bireý bilmes.

Elorda turǵyndary men qonaqtaryna kómek kórsetip júrgenderdiń biri – Sıdneı Isaııa. Jahandyq kórme úshin arnaıy Ispanııadan kelgen. Bul jigittiń bir ereksheligi, halyqaralyq mańyzdy sharalardyń kóbine qatysqan eken. Osyǵan deıin 2015 jyly Mılanda ótken EKSPO-ǵa, sondaı-aq ótken jyly Rıoda, 2014 jyly Sochıde ótken olım­pıadalarǵa erikti re­tinde qatysypty. 

О́ziniń aıtýynsha, ha­lyq­aralyq kórme As­tanada ótetinin esti­gen boıda volonter retinde qatysýǵa ótinish bil­diripti. Ǵalamtor bet­te­rin aqtarǵanda qazaq halqynyń qonaqjaı ekenin bilgennen keıin qyzyǵýshylyǵy tipten arta túsken. Degenmen, Qazaqstanǵa kelý oǵan ońaıǵa soqpapty. Bul maqsatyna jetý úshin túrli forýmdar men áleýmettik jobalarǵa qatysyp, daıyndyqtan ótken. Tipti, EKS­PO-­­2017 kórmesin qol­daý maqsa­tynda sharalar da uıym­da­s­tyrypty. 

– Italııada ótken kór­me­de ár eldiń pavılony qan­daı deńgeıde bolǵany esimde. Olar­dyń arasynda Qazaq­stan­diki qattyraq unady. Shy­nymdy aıtaıyn, oǵan deıin Ortalyq Azııada ornalasqan Qazaqstan týraly óte az biletin edim. Biraq osy sharadan keıin Qazaqstan týra­ly kóbirek málimet alyp, osy jaqqa kelý­ge yn­ty­­zarym artty. Uly Da­la eli maǵan erek­she una­dy. Ár ultty ból­meı, týǵanyndaı qa­raı­ty­nyna qaıran qal­dym. Mundaǵy jurt óte meı­irimdi. Al EKSPO asa joǵary deńgeıde ótip jatyr, – dedi Sıdneı Isaııa.

Aıta keteıik, EKSPO aýmaǵynda 40 elden kelgen 150 sheteldik erikti qyz­met kórsetip júr. Olar­­dyń arasynda Ázer­baı­jan, Fransııa, Ita­lııa, Ýganda sekildi alys-ja­qyn elder ókilderi de bar.

Aıan ÁBDÝÁLI,

«Egemen Qazaqstan»

Kórmege Zaısannan 3 myń adam barady

Qazaq eli táýelsizdigin jarııalaǵannan beri qýatty memleket retinde qalyptasyp, álemniń aldyńǵy qatarly eline aınalý jolynda talaı belesterdi baǵyndyrdy, tamyry tereńde jatqan tól tarıhymyzdyń jańa betteri ashyldy. Qamshynyń sabyndaı ýaqyt ishinde ekonomıkalyq jáne áleýmettik mańyzy zor jobalardy qolǵa alyp, álemdik deńgeıdegi is-sharalar ótýiniń uıytqysy bola bildi. 2012 jyldyń 22 qarashasynda Fransııanyń astanasy Parıj qalasynda ótken HBK-niń 152-shi sessııasynda jasyryn daýys berý barysynda EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi Astana qalasynda ótedi dep belgilendi. Qalaı degende de, EKSPO-2017 sııaqty halyq­ara­lyq kórmelerge qatysý qaı eldiń bolsa da áleý­etin dúnıe júzine pash etýge berilgen tama­sha múmkindik deýge bolady. О́ıtkeni, el­derdi dos­tastyrý, aýyzbirlikke shaqyrý, ınfra­qu­rylymdardy laıyqty deńgeıde damytý – jo­ǵary dárejede ótetin kez kelgen is-sharanyń maq­tanyshy. 

– Zaısan aýdanynyń ákimi Temirbek Qasymjanovpen biraz ýaqyt buryn telefon arqyly habarlasqan edik. Ol bylaı dedi:

 – EKSPO-ǵa bizdiń aýdannan úsh myń adam baryp, qazaq eliniń shırek ǵasyr ishinde qol jetken tabystaryn tamashalaıdy. Olardyń Astanaǵa jetýi úshin avtobýstar bólindi. Bir adamnyń baryp-qaıtýy nebári bes myń teńge. Jaqynda ǵana aýdandyq  ishki saıasat bóliminiń basshysy Zýmrad Dúısenbaevanyń basshylyq jasaýymen, aýdandyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Shaımardan Oralbaev, qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Qazbek Bıqadamov, jýrnalıster Ardaq Bóldekbaeva, Marat Salbanov, Zaısan «Jastar múgedekter qoǵamy»qoǵamdyq birlestigi, I, II, III top múgedekterimen baryp, qazaq óneri men mádenıetiniń jarshysyndaı bolǵan EKSPO-2017 kórmesiniń ásem ǵımarattaryn, árbir eldiń «Bolashaq energııasy» taqyrybyna arnap salǵan pavılondaryn tamashalap kelgen soń óz áserlerin jetkizdi.  Buǵan qosa, Astana qalasynyń erekshe ásem kórinisin óz kózderimen kórip, tamashalap qaıtty. Ol ol ma, aýdannyń bir myńǵa jýyq mektep oqýshysy, ardagerler men zeınetkerler de belgilengen keste boıynsha EKSPO-ny tamashalady. Sonymen birge, memlekettik qyzmettegiler, aýdan ákimdiginiń barlyq qyzmetkerleri de Astanaǵa attanyp, kórmeni tamashalamaq, – deıdi Zaısan aýdanynyń ákimi T.Qasymjanov. 

EKSPO-2017 – memleketimizdiń myǵym­dy­ǵyn, elimizdiń eńseliligin, oıymyzdyń te­reń­digin, halqymyzdyń qonaqjaılylyǵyn, aı­na­lyp kelgende ulttyń ulylyǵyn kór­se­tetin tus. Sondyqtan da bizdiń táýelsiz jas mem­leketimiz úshin halyqaralyq kórmeni ót­ki­zýdiń mańyzy óte zor. Zaısandyqtar muny te­reń túsinýde.

Ońdasyn ELÝBAI, jýrnalıst

Shyǵys Qazaqstan oblysy, Zaısan aýdany

Sýrette: zaısandyqtar EKSPO kórmesinde

Sýretti túsirgen  Marat SALBANOV