• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Rýhanııat 17 Tamyz, 2017

Qajymuqanǵa qoldaý kórsetken ekeý

575 ret
kórsetildi

Osydan birer jyl bu­ryn Astana qalasyna jol túsip, biraz kún bas shahardy araladym. Qala­daǵy mádenı, tarıhı eskert­kishterdi tamashaladym. Sol ýaqytta ózim kýá bolǵan jaılardyń ishindegi bóle-jara aıtarym áıgili jazýshy, qoǵam qaıratkeri, bárimizge bala jasymyzdan óziniń «Toqash Bokın» romanymen tanys Zeıin Shashkınniń shańyraǵynda qonaq bolǵanym der edim.

Jazýshynyń zaıyby Má­rııam Nurlanqyzy jasy seksen jetige kelse de áli kúnge sergek, shıraq, ba­qýat­ty kúıde eken. Ol kisi ken­je qyzy Gúljan men kúıeý balasy Erbolattyń qo­lyn­da, solardan tý­ǵan kishkentaı jıen neme­re­lerine es bolyp, tirlik ke­ship jatyr. Meniń bul úıge tap bolǵanym da sol Er­bolattyń, Kúrshim aýdan­dyq mádenıet bólimin 18 jyl basqarǵan belgili óner ardageri Qabdolla Turarovtyń kenje ulynyń arqasy edi. Kúrshimge bir kelgeninde Erekeńniń: «Aǵa, Astana jaqqa jo­ly­ńyz tússe, soqpaı ket­pe­ńiz!», – dep qatty tap­syr­ǵany bar-tyn. Sol tap­syrmanyń aıaǵy osyndaı qyzyqty da qadirmendi adam­darmen tanystyqqa ulasty. Erbolattyń jary Gúljan Zeıinqyzy belgili ǵalym, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janyndaǵy qadaǵalaý jáne attestasııa­laý jónindegi komıtettiń bas sarapshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty. Al onyń anasy Márııam apamyzdyń áńgimesin tyń­daǵanda ýaqyttyń qalaı ótkenin baıqamaı qal­ǵa­nymyz da shyndyq. Qy­zyqty hıkaıaǵa bar yntammen berilip otyrǵan meniń nazarymdy qabyrǵaǵa ilingen sýrettegi dańqty ba­lýan Qajymuqannyń ja­nynda turǵan eki adam aýdarǵan bolatyn. 

− Bul meniń ákem Nurlan men onyń inisi Abdolla, − dep jymıdy Márııam apaı sýretke bir qarap qoıyp. – Ekeýi de Semeıdegi belgili kópester bolǵan. Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epo­peıasyndaǵy ataqty kıizshi Beıseke degen baı bar emes pe, sol meniń atam. Onyń balalary da ózine tartyp, kásipkerlikpen aınalysty.

1914 jyldyń jazynda ákem inisimen birge Reseıdiń Nıjnıı Novgorod qalasynda ótken aıtýly jár­meńkege qatysady. Osy jármeńkege Shmıdt degen nemistiń balýany óz sırkimen kelip, neshe kún boıy óner kórsetip jatsa kerek. Úırenshikti qar­sylastarynyń biri kelgenin estigen Qajymuqan da at arytyp jetipti bul tama­shaǵa. Biraq, baı Shmıdt Qajekeńmen kúresýden qashqaqtap, qıyndaý shart qoıypty. О́zi sórege júz som (selkovyı) tastaǵan nemis Qajymuqannyń da osynsha aqsha tigýin talap etipti. Ol tusta bir jylqynyń quny úsh som eken. Otyz úsh jylqynyń quny Qajekeńniń qalta­synda qaıdan bolsyn, ashý­lanǵan balýan arenaǵa jú­girip shyǵyp: 

− Áı, halaıyq! Maǵan júz som tigip, mynaýmen kúrestiretin bir musylman bar ma, aralaryńda, joq álde jigerimiz qum bolyp, qala beremiz be?! – dep aı­ǵaı salypty.

Sol kezde zalda otyrǵan aǵaıyndy eki jigit qatar shyǵyp, Qajekeńniń qolyna eki júz som aqsha ustatqan eken. Osydan keıin aıbar bitip, kúreske arqasy qozyp shyqqan Qajymuqan nemisti áp-sátte alyp uryp, júldeni qanjyǵasyna baılaıdy. El taraı bastaǵanda sol kúres kıimimen júgirip shyǵyp, ózine qoldaý kórsetken eki baýyryn taýyp alǵan balýan olarǵa shynaıy rızashylyǵyn bildirip, ol ýaqytta árkimniń qoly jete bermeıtin fotosýretke túsýge shaqyrǵan eken.

Keıinnen balýan aǵa­lary Semeıge ádeıilep kelip, Beıseke baıdyń balalaryna arnaıy qonaq bolyp júripti. Sóıtip, aǵaıyndy kásipkerlerdiń arqasynda halqymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan dańqty balýan óz ónerin jat jurttyń aldynda taǵy bir márte kórsetý múmkindigine ıe bolǵan eken.

Hasen ZÁKÁRIIа   Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kúrshim aýdany