Basty mindet – halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtý Alǵashqy másele – 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» baǵdarlamasyn júzege asyrý jóninde vıse-mınıstr Alekseı Soı baıandama jasady. Ol bul qujat Prezıdenttiń Jarlyǵymen byltyr qańtar aıynda bekitilgenin, onda halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtýdy kózdeıtin 7 baǵyt aıqyndalǵanyn atap ótti. Onyń birinshisi – qoǵamdyq densaýlyqty qorǵaý. Bul baǵyt boıynsha mınıstrlik halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaıtyn Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetin qurǵan. Onyń maqsaty – aýrýdyń aldyn alý jáne densaýlyqty kútip-baptaýdyń tıimdi tásilderin engizý. Baǵdarlamanyń ekinshi baǵyty – halyqqa medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek sheńberindegi qyzmetterdiń sapasyn arttyrý. Elimizde emhana dárigerlerine jylyna 50 mıllıonǵa jýyq adam tirkeledi eken. Orta eseppen alǵanda bir adam dáriger kómegine kemi úsh ret júginedi degen sóz. Bul, árıne, dárigerlerge ájeptáýir júkteme. Sondyqtan búginde aqjeleńdilerdiń júktemesin azaıtyp, naýqastarǵa kóbirek kóńil bólýi úshin densaýlyq saqtaýdyń barlyq qyzmetin biriktirý saıasaty qolǵa alynyp otyr. Vıse-mınıstr medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi sheńberinde jyl basynan beri 2 mıllıonnan asa adam ambýlatorlyq deńgeıde tegin dári-dármekpen qamtamasyz etilgenin atap ótti. Dıspanserlik esepte turǵandar buryn resept jazdyrtyp alý úshin aı saıyn dárigerge kelýge májbúr bolsa, qazir úsh aıda bir ret qana keletin bolǵan. Endi tek sırek kezdesetin aýrýǵa ushyraǵandar men qymbat dárilerdi alatyndar ǵana aı saıyn kelip turady. Bul – baǵdarlamanyń tórtinshi baǵyty. Al besinshisi – densaýlyq salasynyń qarjylyq turaqtylyǵyn saqtaý arqyly medısınany damytý. Medısına salasyn qosymsha qarjylandyrý maqsatynda bıylǵy 1 shildeden bastap mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory engizilip, oǵan jeke kásipkerler men jumys berýshiler jarna aýdara bastaǵany belgili. Osyǵan baılanysty zańnamalyq bazany jetildirý maqsatynda MÁMS týraly zańnamaǵa birqatar ózgeris engizýdi qarastyratyn zań qabyldandy. Baǵdarlamanyń altynshy baǵyty – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy adamı resýrstardy basqarýdyń tıimdiligin arttyrý. Osy oraıda medısına salasyn tańdaǵan bolashaq mamandarǵa sapaly bilim berý aıryqsha nazarǵa alynyp otyr. «Densaýlyqtyń» jetinshi baǵyty – memleket-jekemenshik áriptestigin damytý, qazirgi zamanǵy aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar negizinde densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn ári qaraı ilgeriletý. Búginde jergilikti memlekettik emhanalardy myqty menedjerlerdiń basqarýyna berý úrdisi júrgizilip jatyr. Alqa otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Jobalardy basqarý departamentiniń dırektory Tımýr Sultanǵazıev Prezıdent Joldaýynda densaýlyq salasyn damytýǵa baılanysty júktelgen tapsyrmalarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, mınıstrlik bıyl jyl sońyna deıin barlyq dárilik zattarǵa baǵany retteý júıesin engizetin bolady. Qazirdiń ózinde dáriler men dárilik zattarǵa shekteýli baǵa qalyptastyrý ádisi jasaqtalypty.
Jedel járdem jańa erejemen jumys isteıdi Eljan Birtanov jedel járdem qyzmetin jetildirýge erekshe mańyz berilip otyrǵanyn jetkizdi. Bul shuǵyl qyzmet túriniń endi eki deńgeıli modeli qurylyp, halyqqa jańa ereje boıynsha qyzmet ete bastaıdy. Mınıstrdiń aıtýynsha, jedel medısınalyq qyzmetter saralanǵan tásilmen jumys isteıdi. Bul degenińiz, jedel járdemge kelip túsetin qońyraýlar shaqyrtý túrine, naýqastyń jaǵdaıyna qaraı bólinip, birneshe sanatqa toptastyrylady. Mysaly, birinshi sanatqa ólim men ómir arasyndaǵy aýyr halge tap bolǵan naýqastar jatady. Mundaı pasıentterge jedel járdem 10 mınýttyń ishinde kelýi tıis. Ekinshi sanat – medısınalyq kómeksiz pasıenttiń ómirine qaýip tónýi múmkin jaǵdaılar. Mundaı toptaǵy naýqastarǵa brıgadanyń kelip jetý ýaqyty – 15 mınýt. Úshinshi sanat – medısınalyq kómek kórsetilmese, naýqastyń densaýlyǵyna qater tónýi múmkin jaǵdaılar. Oǵan jedel járdem jarty saǵatqa deıin kelýi kerek. Al tórtinshi sanatqa – ómiri men densaýlyǵyna tikeleı qaýip joq, biraq jiti jáne sozylmaly aýrýlary asqynǵan naýqastar jatady. Mundaı jandarǵa jedel járdem bir saǵattyń ishinde keletin bolady. Jedel járdemniń jańa erejesi jurtshylyqtyń sansyz shaqyrtýlaryna baılanysty týyndasa kerek. Aıtalyq, halyqtyń ishinde jedel járdemdi qaı ýaqytta shaqyrtý qajettigin bilmeıtinder kezdesedi. Sál qyzýy kóterilse de shuǵyl qyzmettiń kómegine júginetinder barshylyq. Statıstıkaǵa súıensek, shaqyrýlardyń 30 paıyzy jedel medısınalyq kómekti kerek etpeıtin naýqastar bolyp shyǵady eken. Esesine, jedel járdem naǵyz qajet jandarǵa jete almaı jatady. Mınıstrliktiń málimetinshe, joǵaryda atalǵan alǵashqy úsh sanattaǵylarǵa jedel járdem stansasynyń brıgadalary kómekke kelse, tórtinshi sanatqa toptastyrylǵandarǵa emhanalardaǵy jedel medısınalyq kómek bólimsheleri qyzmet kórsetedi. Bul bólimsheler de jedel járdem sekildi, 24 saǵat boıy shaqyrtýlardy qabyldaıtyn bolady.
Qyrsyzdarǵa – qatań talap Qazirgi tańda mınıstrlik úshin «Densaýlyq» baǵdarlamasyn júzege asyrý mańyzdy bolyp tur. Sondyqtan bul qujattaǵy maqsat-mindetter naqty iske asýy tıis. Alaıda, baǵdarlamada atalǵan kórsetkishterge qol jetkize almaı otyrǵan óńirler de bar. Atap aıtqanda, Qostanaı, Aqmola, Mańǵystaý, Atyraý jáne Soltústik Qazaqstan oblystary densaýlyqty saqtaý ındıkatorlary jaǵynan artta qalǵan. Bul óńirlerde jalpy halyqtyń ólimi, ana ólimi joǵary deńgeıde. E.Birtanov kórsetkishteri jaǵynan artta turǵan óńirlerge kemshilikterdi joıyp, syn-eskertpelerdi túzeýge jyldyń aıaǵyna deıin ýaqyt berdi.
Qymbat TOQTAMURAT, «Egemen Qazaqstan»