Djoahım Koıagazomo ekojúıeni saqtaý úshin jańǵyrmaly energııa kózderin engizý men damytýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. «Ortalyq Afrıka Respýblıkasy ekojúıeni qorǵap, ony durys basqarýdy kózdeıdi. Memleketimiz 5,4 mln gektar ekvatorlyq ylǵaldy qalyń ormanǵa ıe, onyń 3,5 mıllıon gektary arnaıy baqylanady. Jańǵyrmaly energııa kózderin engizý elimizdiń damýy men ormandardy saqtaýǵa qajetti. Turaqty progress iri qalalar janyndaǵy ormandy aýdandardyń qysqarýyna ákeldi. EKSPO-2017 kórmesi jasyl energetıka salasynda tájirıbe almasýǵa múmkindik berdi», dedi ol.
Jıynnyń resmı bóliminde Qazaqstan tarapynan Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Aryn О́rsarıev EKSPO-2017 kórmesine qatysýshy memleketterdiń jobalary men jetistikteri Qazaqstan úshin paıdaly ári álemdik ekonomıkanyń damýyna jáne qorshaǵan ortany saqtaýǵa yqpal etetindigine senim bildirdi. «Bolashaq energııasy» taqyrybyndaǵy kórme energetıkalyq resýrstardyń joıylýy jáne qorshaǵan ortanyń lastanýy máselelerin sheshýdi maqsat etken halyqaralyq qaýymdastyq úshin mańyzdy. 2013 jyly Qazaqstan jasyl ekonomıkaǵa kóshý tujyrymdamasyn qabyldady. Jyl saıyn IJО́-niń 2 paıyzy kólemindegi qarajatty «jasyl jańartýdy» ınvestısııalaýǵa nıettimiz», dedi mınıstrlik ókili. Ol óz sózinde elimizdiń Ortalyq Afrıka Respýblıkasymen maqsatty ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýǵa múddeli ekendigin atap ótti.
«Bolashaqtyń energııasyn» qoldaıdy
Birikken Ulttar Uıymy qorshaǵan ortany qorǵaý kúnine oraı «Bolashaqty taza energııamen qamtamasyz etýdiń múmkindikteri men sheshimderi» taqyrybynda jıyn ótkizdi. EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesindegi Shveısarııa pavılonynda uıymdastyrylǵan basqosýda álemdegi alǵashqy kún energııasynan qýat alatyn «Solar Impulse» ushaǵynyń birinshi ushqyshy Bertran Pıkar sóz sóıledi. Ol óz jetistigimen, ushaqtyń artyqshylyǵymen bólisti. Qazirgi tańda 20 myń metrlik bıiktikti baǵyndyrǵan «toqtamaıtyn» ushaqpen qalaǵan jerińizge aıaldaýsyz barýǵa bolady. bul tehnıka kún energııasynan qýat alyp, kúndiz-túni usha beredi eken.
«Men bul joldy 2002 jyly bastadym, jetistikke jetýime 12 jyl ýaqytym ketti. Osy ýaqytymdy qajyrly komanda, qaıtarymsyz qarjy, toqtaýsyz múmkindik úshin ǵana jumsadym. Nátıjesinde álemge jańa múmkindik syıladyq. Soǵan rýhymyz jetkenine qýanamyn. Shyn mánisinde biz barlyǵyn nólden bastaǵan edik», degen Bertran Pıkar alǵashqy sapary Ábý-Dabıdan bastalǵanyn, endi dúnıe júzin taǵy bir aralap shyǵýdy maqsat etetindigin aıtty.
Osy jıynda BUU Qorshaǵan orta jónindegi baǵdarlama jetekshisi Erık Solheım Qazaqstannyń «Bolashaqtyń energııasy» jobasyn qoldaýǵa daıyn ekendikterin málimdedi. «Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń energetıkalyq áleýetin kóterip otyrǵan – kómir. О́kinishke qaraı, onyń qorshaǵan ortaǵa, densaýlyqqa, aýaǵa keltiretin shyǵyny men zııany kóp. Sonyń saldarynan kómirden túsken qarjy ózin aqtamaıdy. Bul máseleni sheshýdiń bir joly osydan eki jyl buryn oılap tabylǵan. Mysaly, Danııada energııa 100 paıyz jel generatorlary arqyly alynady. Sonymen birge, qytaılar da jańǵyrmaly energııa kózderin paıdalanady. Sol sekildi, Qazaqstannyń da bul salada múmkindikteri úlken. Sondyqtan biz osynda kelip, Qazaq eliniń «Bolashaqtyń energııasy» jobasyn qoldaýǵa daıyn ekenimizdi jetkizdik», dedi Erık Solheım.
Onyń aıtýynsha, eshkim ózinen bastamasa, ekonomıka da, áleýmettik másele de eshqashan ózdiginen ózgermeıdi. Al áldeneni ózgertý qaı kezde de ońaı bolmaıdy. Ásirese, energııa men ekologııalyq máselede ózgelerdiń kózqarasyn ózgertý qıyn. «Kómir shahtalarynda qyzmet etetin kenshilerge bul máseleni túsindirýdiń ózi ońaı emes. Degenmen, bul máseleni tezirek sheshý ekonomıkaǵa da, ekologııaǵa da oń áserin tıgizedi. Men Malaızııada bolǵanymda, onda da dál qazirgi Qazaqstandaǵydaı jaǵdaı oryn alyp otyrǵanyn kórdim. Biz kóptegen kómir óndirýshi kompanııalardyń ókilderimen kezdestik. Olardyń ózi qazirgi kezde kózqarastaryn ózgerte bastaǵan, taza energııaǵa bet burǵylary keledi», degen BUU ókili qorshaǵan ortany qorǵaý máselesinde elimizdiń Aral, Kaspıı teńizderi aýmaqtarynda da oılanarlyq problemalar bar ekenin aıtty.
«Nur álemniń» mıllıonynshy meımany
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qalashyǵynyń qaq ortasyndaǵy Qazaqstannyń «Nur Álem» pavılonyna kelgen mıllıonynshy qonaq tirkeldi. Bul nysan kórme bastalǵaly beri kórermen eń kóp baratyn pavılondardyń kóshin bastap tur. Alyp sfera kún saıyn 10 myńnan 28 myńǵa deıin adam qabyldaıdy. Kórme kezinde, ıaǵnı jaz aılarynda onda elýge tarta memleket jáne úkimet basshylary bardy.
Qazaqstannyń ulttyq pavılony – «Nur álem» – EKSPO-2017 kórmesiniń sáýlettik sımvoly. Álemdegi eń úlken sferalyq nysannyń dıametri – 80 metr, al bıiktigi 100 metrge teń. Qurylymnyń qasbetinde kún energııasyn elektr qýatyna túrlendiretin fotovoltaıkalyq elementterdiń birigýi oılastyrylǵan. Sonymen qatar, sferanyń joǵarǵy jaǵynda 2 jel generatory ornatylǵan.
Hanzadadan syılyq alǵan qyz
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesindegi Malaızııa pavılonynyń 450 myńynshy qonaǵy anyqtaldy. Ol – alty jastaǵy Elvıra Maratova. Ájesimen birge Astanadaǵy kórmege kelgen jetkinshek memlekettiń murager hanzadasy Tengký Amır Shahtyń qolynan baǵaly syılyq aldy.
«Men Malaızııa pavılonyna birinshi ret keldim. О́z dostarymnan osy pavılon kóńildi ári qyzyqty ekenin estip, ájemdi osynda kelýge kóndirdim. Biraq, men bul jerden Malaızııa hanzadasyn kezdestiremin jáne onyń qolynan syılyq alamyn dep oılaǵan joqpyn. Sondyqtan, Malaızııa pavılonyna barýdyń ózi men úshin keremet boldy», dedi Elvıra qýanyshyn jasyra almaı.
Malaızııa pavılonynyń jastarǵa arnalǵan aptalyǵyna arnaıy kelgen hanzada Tengký Amır Shah pavılon ujymyna nátıjeli jumystary úshin alǵysyn aıtty.
Álemdegi eń júırik kólik elordada
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesindegi Ulybrıtanııa pavılonyna álemdegi eń júırik avtokóliktiń nobaıy jetkizildi. Erekshe tehnıkany qurastyrǵan «Bloodhound SSC» kompanııasynyń ókili Djesvandt Sıngh Sandı mashınanyń úsh qozǵaltqyshtan turatynyn aıtty. Olar – zymyrandyq, ushaqtyq týrbo-qozǵaltqysh jáne ádettegi avtomobıldik.
«Zymyrandyq qozǵaltqysh shash boıaý úshin qoldanylatyn totyqqan qyshqyldarmen jumys isteıdi. Tejegishti basqanda mashınanyń aeromobıldik erekshelikteri sekýndyna 70 mılde toqtaýǵa múmkindik beredi. Sodan keıin avtomobıl qalypty rejimge aýysady», degen ol kóliktiń saǵatyna 200 mıl jyldamdyqpen júre alatynyn jetkizdi.
«Bizdiń komanda saǵatyna 1000 mıl jyldamdyqtaǵy rekordty buzǵysy keledi. Bul jobany ótken jyly iske qostyq, qazirdiń ózinde jyldamdyqty 200 mıl/saǵattan asyrdyq. Qazan aıynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasyna apparatty testileýge baramyz jáne onda kólikti 800 mıl/saǵat jyldamdyqpen aıdap kórgimiz keledi. Bir jyldan keıin 1000 mıl/saǵat rekordyn ózgertýge tyrysamyz», dedi D.Sandı.
Avtokólik benzınmen júredi eken. «Bizden balamaly energııamen júretin mashına qurastyrdyńyzdar ma dep jıi suraıdy. Al bul jobanyń basty maqsaty – bilim berý. Biz barsha álemdegi jas urpaqtyń nazaryn ǵylymǵa, ınjenerııaǵa, jańa tehnologııalarǵa aýdarǵymyz keledi», dedi kompanııa ókili.
Toptamany ázirlegen
Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı Balmurat, «Egemen Qazaqstan»