Qar jaýsa da sóner me?

Iá, hakim atamyzdyń bul danyshpandyǵy týrasynda az aıtylyp júrgen joq. Biz «Qa­rashada ómir tur» dep bastalatyn óleńiniń alǵashqy segiz jolyn ózimizshe taldaı otyryp ózin-ózi tarazylaı bilgen kemeńgerdiń óz salma­ǵyn da baǵamdaı alǵany týraly aıt­qymyz keldi.

«Qarashada ómir tur,

Toqtatsań toqsan kóner me?

Arttaǵy maıda kóńil júr,

Jalynsań qaıtyp keler me?

Maıdaǵy jurttyń ishi – qar,

Báısheshek qarǵa óner me?

Ishinde kimniń oty bar,

Qar jaýsa da sóner me?», deıdi. Bylaı qarasań asa bir jum­baq, túsinikke aýyr dúnıe emes sekildi, biraq óleńdi ish­ten sezingen tusta osy segiz jol­­ǵa tutas adam ómiri hám ba­ǵa­sy sy­ıyp turǵandaı ala­pat sezimdi bastan keshesiz. «Qarashada ómir tur» – bul Abaıdyń barshyn tartqan ýa­qyty. Qarashadan keıin – jyldyń sońy jeltoqsan. Ony adam ómirimen qatar ór­gende ómirdiń aqyry deımiz. Qa­rashany ortalap, sol aqyrǵa qa­raı aıańdap kele jatqan ýa­qytty toqtatyp, tosyp, kidir­tip turý múmkin emes, árıne. «Art­taǵy maıy» – jastyq shaq. Ol endi oralmaıdy. Bul tórt tar­maq bylaısha aıtqanda, jalpy ómirdiń ustyny. Hakim endi fılosofııasyna kóshedi.

«Maıdaǵy jurttyń ishi – qar», deıdi. Bul endi keıingige qarap otyryp keıigeni. О́zi «ys­tyq qaırat, nurly aqyl, jy­ly júrekti» adamnyń eń negizgi qasıeti sanaıtyn Abaı keıingi «Keýdesi – tolǵan qý­lyq oı, Bári de pysyq, ezbe emes, Qumary onyń – aıt pen toı, Paıda men maqtan – ózge emes» jastardan sony taba al­maı qaı­randaıdy. Bilim de, para­sat ta sol úsh qa­sıet­ke qon­baq edi ǵoı. Al maı­daǵy jurt­tyń ishi – sal­qyn, sýyq, ji­gersiz, nursyz, ta­lapsyz. Oǵan endi báısheshek óner me, parasat, bilim qonar ma? Al en­digi baılamdy qara­ńyz! «Ishin­de kimniń oty bar, Qar jaý­sa da sóner me?!». Qa­rasha kelip, jeltoqsanǵa ulas­sa­ da, jeltoqsan bitip ómirin aqyr­lastyrsa da ishinde oty bar adam­nyń «meni» sol són­be­gen­ qalpy, jalyndaǵan qalpy «menikinen» ajyrap qana kete barady eken. Mine, ómir! Qul­shy­nys, qýat! Ishindegi oty són­­gen otyzdan on ese, júz ese artyq alpys! Ol – Abaıdyń alpysy!

Keıde aınalamnan sondaı alpysty, jetpisti, tipti sek­sendi kórem. Qyzyǵam! Ishim­de­gi qolamtany úrleımin kep! Shyr­­py salam, lap etip baryp óship jatady. Jantalasam! Ot­ty kárilik – byqsyq jastyqqa ber­gi­siz qarttyq. Ol byqsyǵan jas­tyǵyńa pysqyryp ta qa­ramaıdy. Aıtpaqshy, qart­tyqtyń qýatyn Jetpisbaı, Sek­senbaılarmen ǵana baılanystyryp oılaıtyn bas­tar kóp. Bizdiń aıtpaǵymyz bas­qa. О́mirge degen kózqaras, qulshynys, eńbek, parasat, «meni men meniki aıyryl­ǵan­sha» mazdap turar ot, máńgi my­ǵym quryshtaı qýat. Ondaı adam­dar sonsha kóp te bolmaıtyn sekildi me, qalaı?

Men anaý bir aqsaqaldyń keýdesinen sekseýildiń sho­ǵy maz­daǵan seksendi, tomyrt­qa­la­map urttamasań aýyz kúı­direr toq­ty sorpasyndaı qaınap tur­ǵan toqsandy da kórem. Siz she?

Ularbek NURǴALYMULY, «Egemen Qazaqstan»