• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ulttyq sport 04 Qyrkúıek, 2017

Astanada «Altyn tulpar» alamany aıaqtaldy

1200 ret
kórsetildi

EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme aıasynda «Nur Otan» partııasynyń qoldaýy, «Samruk kazyna trust» áleýmenttik jobalardy damytý qorynyń demeýshiligimen, Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń uıytqy bolýymen bıyl tórtinshi márte ótkizilip otyrǵan «Altyn tulpar» alaman báıgesi keshe elorda irgesindegi Qabanbaı aýylynda ótti.   

 

Tuńǵysh ret 2014 jyly ja­laýyn kótergen atalmysh týr­nır alǵashqy jyly  «Nur Otan» partııasynyń 15 jyldyq mereıtoıyna baılanysty ótse, kelesi 2015 jyly Qazaq han­dyǵynyń 550 jyldyǵyna, ótken 2016 jy­ly Qazaqstan Res­pýblıkasy táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna oraı­lastyrylǵan bolatyn. Alaman báı­­geniń júlde qory bıyl da 23 mln teńgeni qurasa, bas báıge –10 mln teńge. Márege alǵashqy bolyp jet­ken 9 tulparǵa dıplom jáne qar­jylaı syıaqy  tabystaldy.  

Osy oraıda, alaman báıgeniń mán-mańyzyna toqtalar bolsaq, «alaman» ataýy «joryq» uǵy­mymen maǵynalas. Iаǵnı, ba­ıyr­ǵy kóshpendiler uzaq qa­shyqtyqqa júırikter jarystyrý arqyly aıshylyq jol joryqqa minetin jylqylardy suryptap alyp otyrǵan. О́tken aptanyń ortasynda «Altyn tulpar» týr­nırine daıyndyq barysy jaı­ly baspasóz máslıhatyn ót­kizgen Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń prezıdenti Bekbolat Tileýhan, atalmysh týr­nırdiń maqsaty – júırik jyl­qylardy anyqtap, oǵan qo­maqty syıaqy berý emes, sharanyń astarynda ba­ıyr­ǵy qazaqy atbegiliktiń tanym-ta­rı­hyn jandandyrý jáne kúlli báıgelerdiń básin bermeı sy­lańdaǵan tazaqandy jat tuqy­mynan qazaqy jylqynyń qadirin asyrý dedi.

Al alaman jarysqa «51 sha­­qyrymdyq qashyqtyq nege tań­daldy» degenge kelsek, mun­daı uzaq shabysqa syrttan kelgen tuqymdar shydas bermeıtin kórinedi. Sol sebepti de  bul qa­zaqy tuqymnyń baǵyn ashatyn jarys. Iаǵnı, ótken tarıhqa kóz jibersek, úlken as-toılarda uzaq qashyqtyqqa júırikter jiberilip, báıge dástúri únemi jańǵyryp otyrǵan. Mysaly, 1886 jyly Ereımen óńirinde ótken Saǵynaıdyń asyndaǵy báıgege 1300 júırik qosylǵan. Bu­lardy Qyzqashqannyń ete­ginen jiberip, Jylandy ózekti órlete shaptyryp, Qýsaq kó­lin aınaldyryp ustaǵan. Bul qa­shyqtyq shamamen 50 shaqy­rymdy qurasa, 1897 jyly Torǵaı óńirinde ataqty Bektas baıdyń asy berilgen. Asta at báıgesine 400 júırik qosylyp, olardy Ázirbaı qopadan 55 shaqyrym jerdegi Sorbulaqtan jibergen. Tólek О́serdiń qara aty birinshi kelip, báıgesine 100 jylqy alǵan. «Altyn tul­­pardyń» maqsaty – osy jarystardy jańǵyrtý.

Bul retki jarys jolyna 37 sáıgúlik jalanyp shyqty. Bul ótken jyldarmen sa­lystyrǵanda óte az. Aıtalyq, 2014 jy­ly 75, 2015 jyly 96, 2016 jyly 78 júı­rik baq synaǵan bolatyn. «Nege bu­laı boldy?» degen bizdiń suraǵymyzǵa qaýym­dastyqtyń uıymdastyrýshy mamany Albert Múrsálimov «bıyl ár jerde toı kóp ótip jatqandyqtan kóptegen júırikter son­da shaýyp jatyr, ekinshiden, jarysqa at qo­satyn adam tóleýge tıis 95 myń teńge jar­nany kópsingender de bar...» degen ýáj aıtady.

Sonymen qala shetindegi Qa­banbaı aýyly mańyndaǵy báı­getóbede kópten kútken jarys ta bastaldy. Aıtpaqshy, bıylǵy báıge jolynyń aınalymyna ózgeris engizipti. Atap aıt­qanda, bıylǵy júırikter bu­rynǵydaı uzyndyǵy 12,5 sha­qyrymdy 4 dúrkin aınalyp shap­paıdy. Sheńber qysqarǵan, ıaǵnı, 7 shaqyrymdyq sheńberdi tulparlar jeti ret aınalyp shabady. Mundaı ózgeristiń oryn alýyna basty sebep, báıgeni tú­sirýge tıis tele­kameralardyń  múm­kindigin artyrý jáne jyl­qy­lardyń shabysyn kórermenniń kóz aldynda ótkizý eken. 

Máreden dúrkireı kóterilgen 37 júırik (Qaraǵandydan – 17, Almaty oblysynan – 8, Jambyl oblysynan – 7, OQO – 6, Astana qalasynan – 5, Atyraý oblysynan – 2, ShQO, Qyzylorda, Aqmola oblystarynan bir-bir sáıgúlik) birinshi aınalymdy shaldyqpaı ótkizdi. Ekinshi aınalymnyń ortasyna taman jarys jolyndaǵy jyl­qylardyń shabysy úsh bólik toptaldy. Osy toptasý báıgeniń aıaǵyna deıin jalǵasty. Biraq ekinshi toptaǵy birer shabandoz sońǵy aınalymda óz tobynan bólinip, alǵashqylardyń quıryǵyn tisteı qosylyp jatty. Sonyń biri – 35-shi nómirli aǵylshyn tuqymdas qoltýma jylqy besinshi aınalymǵa deıin toptyń  aldyn bergen joq.   

Sońǵy aınalymǵa aýysqanda aldyńǵy topta kele jatqan úsh at aǵyndy shabysqa aýy­syp, alǵa qaraı sýyrylyp shyqty. Joldyń jartysynan ótken de úsh attyń biri aıaq aly­synan ja­­ńylyp, bulǵaq sha­bysqa kóshti de, qalǵan ekeýi  aýyz­dyq tistesip alǵa umtyldy. Qa­­lyń kórermenniń qıqýynan qýat alǵan jambyldyq Esbol Jap­pasovtyń aǵylshyn-jıren aıǵyry «Samal» mańdaıy jar­qyrap kómbeni birinshi bolyp jaryp ótti. Bul júırik  2015 jyly ótken «Altyn tulpar» alamanynda 96 júıriktiń ishinen taǵy da top jarǵan bolatyn. Endi mine, ekinshi dúrkin «Altyn tulpar»  atandy. Shabandozy baıaǵy – Aqjol Jumataı.  Ekinshi bolyp «Qoıanqasqa» atty tulpar shylbyr ustatty. Al úshinshi at máre syzyǵyn ildebaı aıańmen áreń ótti. Qalǵan júırikterdi aıtpaı-aq qoıdyq. 

Beken Qaıratuly, «Egemen Qazaqstan»

Sýretti túsirgen  Sultan SEIIT