Jýyrda N.Pogodın atyndaǵy orys drama teatrynyń trýppasy Belarýs Respýblıkasynda ótken halyqaralyq «Belaıa Veja» festıvaline qatysyp, ártisterdiń sahnalyq sheberligi jaǵynan eýropalyqtardan esh kem emestigin tanytty. Biz teatrdyń dırektory Spartak RAMAZANOVQA jolyǵyp, osy saparmen qosa qazaq dramatýrgterimen arada ornyqqan shyǵarmashylyq baılanys jaıly da aıtyp berýin ótingen edik.
– Álemdik bási joǵary halyqaralyq baıqaýǵa qatysýǵa Astana, Qostanaı, Kókshetaý qalalarynyń teatrlary da ótinish bildirgen bolatyn. Olardyń arasynan tańdaý bizdiń ujymǵa túsip, arnaıy shaqyrtý alǵanymyzǵa óte qýanyshtymyz.
– Sheteldik kórermender nazaryna dramatýrg Oljas Janaıdarovtyń «Jut» dramasynyń usynylýy kezdeısoq emes shyǵar?
– Árıne. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy «Patrıotızm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı týǵan jerińe súıispenshilikten bastalady» degen tereń maǵynaly sózder kim-kimge bolsyn úlken oı salary anyq. Týǵan jerge, onyń mádenıetine aıryqsha ińkárlikpen atsalysa otyryp, ulan-ǵaıyr aýmaqqa ıelik etken babalarymyzdyń eren erlikteri men bastan ótkergen tar jol, taıǵaq keshý joldaryn jas urpaq zerdesine quıa bilsek, shynaıy patrıottar býynyn tárbıeleýge qosqan úlesimiz bolar edi. Bul jumysta shyǵarmashylyq qaýymdarǵa da zor senim artylyp otyr. Qazaq «aqtaban shubyryndy, alqakól sulamanyń» nebir aýyr ótkelderin keshse de, rýhy synbaǵan halyq. Osy sebepti aty óshkir zamannyń aqtańdaq belgisindeı qara áriptermen tarıhymyzǵa óshpesteı jazylyp qalǵan 30-jyldardaǵy ashtyq oıranyn álem jurtynyń da bilgeni, sezingeni durys degen oımen «Jut» dramasy tańdap alyndy. Ony aldymen jergilikti kórermender tamashalap, jyly qabyldady.
– Adamdy tuńǵıyq oıǵa batyratyn, qasiretti tragedııalyq jaǵdaıdy kóz aldyna elestetetin aýyr taqyrypty, qazaq dalasyndaǵy asharshylyqty sahnalaýda qandaı tájirıbelerge júgindińizder?
– Pogodın atyndaǵy orys drama teatrynyń tarıhy 1886-1987 jyldardan bastalady. Bıyl 131-shi maýsymnyń ashylatynyn eskersek, qanshama óner urpaǵy almasqanyn shamalaı berýge bolady. Búginde Qazaqstannyń halyq ártisi Lıýdmıla Týrpaıan-Vanıýkovadan, respýblıkanyń eńbek sińirgen ártisteri Nadejda Kosygınadan, Vıktor Shalaevtan jastardyń alatyn tálim-tárbıesi men ónegesi kóp. Jyl ótken saıyn ujym talapty da talantty akterlermen tolyǵyp keledi. Olardyń bilmekke qushtarlyǵy, jan-jaqty izdengishtigi qoıylym barysynda anyq baıqaldy. Máselen, basty keıipker Ahmetti somdaǵan Roman Lahtın birqydyrý ýaqytyn muraǵattarda ótkizip, ashtyqtan shybyndaı qyrylǵan sharasyz jandardyń sýretterin keziktirgen. Sol kezdegi onyń sezimin aıtyp jetkizý qıyn. Kózderi jaýtańdaǵan baýyr eti perzentterine bir japyraq nan tappaı saýsaqtaryn kesip, pisirip berýi ılanymdy. Sáýleniń rólin beınelegen Ekaterına Lıtvınova ashtyqty kózimen kórgendeı kúı keshedi. Qoıýshy-rejısser Tımýr Kárimjanov ótkenimizdi búgingimen salystyra otyryp, tartysty, shıryqqan kórinisterge, tosyn sheshimderge barǵan.
– Sheteldik sapar qalaı aıaqtaldy? Qansha aıtqanmen, jat jerdiń óz ustanymdary men kózqarastary bar ǵoı.
– Sóz arasynda gastroldik saparǵa barýymyzǵa jan-jaqty qoldaý kórsetken oblys ákimi Qumar Aqsaqalovqa, mádenıet jáne qujattamalar basqarmasyna alǵysymyzdy aıta ketken jón.
Bir aptaǵa sozylǵan festıvalǵa Chehııa, Reseı, Vengrııa, Fınlıandııa sekildi 14 memleketten azýyn aıǵa bilegen óner ujymdarynyń qatysýy, 29 spektakldiń qoıylyp, 11 tilde «sóıleýi» báseke-tartystyń ońaı bolmaǵanyn ańǵartsa kerek. Biz Qazaqstannyń namysyn jalǵyz qorǵaǵandyqtan úlken jaýapkershilik júktelgenin sezindik. Eýropalyq aýdıtorııanyń ereksheligine, kórermen talǵamynyń ózgesheligine qaramastan, bir otbasy arqyly qazaq halqynyń aýyr jaǵdaıyn shynaıy sýretteıtin drama qazylar alqasynan da, kórermender tarapynan da zor baǵasyn aldy. Arnaıy dıplommen marapattalyp, elge erekshe ásermen oraldyq.
– Spartak О́mirzaquly, ujymnyń qazaq dramatýrgterimen áriptestik qarym-qatynasy qanshalyqty dárejede ornyqqan?
– Teatr shyǵarmashylyq qyzmetinde qazaq, orys, shetel mádenıetteriniń ózara yqpaldastyǵyn, rýhanı, adamgershilik, áleýmettik, estetıkalyq taqyryptardyń qamtylýyn qashanda basty baǵdar etedi. Soǵys jyldary 2500-deı spektakl kórsetilipti. Osylardyń ishinde eń kóp qoıylǵany – Muhtar Áýezovtiń «Namys gvardııasy». Tólegen Toqtarovtyń obrazyn tartymdy beınelegen Pavel Rogalskııdiń esimi Qazaq KSR halyq ártisin tuńǵysh alǵandardyń sanatynda maqtanyshpen atalady. Sahnaǵa ár shyqqan saıyn kórermender ony dý qol shapalaqpen qarsy alyp otyrǵan. Muqań men Leonıd Sobolev birigip jazǵan «Abaı» tragedııasy, Sábıt Muqanovtyń «Shoqan Ýálıhanov» tarıhı dramasy teatr repertýarynda aıryqsha baǵalanǵan. Sábeńniń «Sáken Seıfýllın», Nurlan Orazalınniń «Shyraq janǵan tún» týyndylary keremet kelisim tapqan. Ǵabıt Músirepovtiń «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» dramasy boıynsha qoıylǵan spektakl teatrlardyń H respýblıkalyq festıvalinde Gran-prıdi jeńip aldy. Qazaqtyń aqıyq aqyny jaıly «Maǵjannyń soty» Ortalyq Azııa elderiniń II teatr festıvalinde «Tarıhı tulǵany aıshyqty somdaý» atalymynda júldege ıe boldy. «Ulpan» shyǵarmasy jelisimen qoıylǵan pesa da kórermender iltıpatyna ıe boldy. Teatrdyń 129-shy maýsymynyń shymyldyǵy belgili jazýshy Raqymjan Otarbaevtyń «Sultan Beıbarys» týyndysymen ashylyp, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnaldy. Basty róldi Evgenıı Pateshkın sátti oınap, Atyraý qalasynda ótken halyqaralyq konkýrsta júldeger boldy.
Aldaǵy ýaqytta da dramatýrgııalyq shyǵarmalardyń taqyryp aýqymdylyǵy da, ýaqyt ózektiligi de basa nazarda bolady.
Áńgimelesken О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy