Soltústik Koreıa taǵy da ballıstıkalyq raketasyn synaqtan ótkizip, álemdi dúrliktirip qoıdy. Zymyran Sýnan qalasynan jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵa jýyq ushyryldy. Osylaısha, KHDR keıingi 3-4 aıdyń ishinde birqatar ıadrolyq qarýyn synaqtan ótkizip, tynyshtalar emes.
Bul joly ballıstıkalyq zymyran Japonııanyń Hokkaıdo aralynyń ústinen ótip, Tynyq muhıtyna qulady. Ol mejeli jerge jetkenshe 20 mınýt ótken. KHDR-dyń qoqan-loqy kórsetýine álem elderi ile-shala jaýap qatty. Japonııa mınıstrler kabınetiniń bas hatshysy Esıhıde Sýga Soltústik Koreıanyń arandatýshylyǵyna tózbeıtinin málimdedi. AQSh memlekettik hatshysy Reks Tıllerson da synaqty aıyptaıtynyn aıtty.
BBC arnasynyń aqparatyna súıensek, soltústiktegi kórshisiniń áreketine jaýap retinde Ońtústik Koreıa da eki ballıstıkalyq raketa ushyrypty. Onyń bireýi nysanany julyp tússe, ekinshisi ashyq sýǵa qulady.
Soltústik Koreıanyń qandaı zymyrandy synaqtan ótkizgeni ázirge belgisiz. Japonııa syrtqy ister mınıstriniń pikirinshe, synaqta qurlyqaralyq ballıstıkalyq raketa (QABR) qoldanylǵan. AQSh pen Ońtústik Koreıa orta qashyqtyqqa arnalǵan zymyran ushyryldy dep paıymdap otyr. Degenmen, myna nárse anyq. Tynyq muhıtyna jiberilgen «sálemdeme» tamyzda synalǵan Hwasong-12-ge qaraǵanda 800 kılometrge artyq ushyp, shamamen 3700 kılometr qashyqtyqty baǵyndyrǵan.
The New York Times basylymy AQSh-tyń da, Japonııanyń da ballıstıkalyq qarýdy atyp túsirýge talpynbaǵanyn habarlady. О́ıtkeni zymyran kókke kóterilgen bette onyń ashyq teńizge qulaıtyny belgili bolǵan. Bul jóninde Soltústik Amerıka áýe jáne ǵarysh qorǵanys qyzmetiniń komandıri Deıv Benam The New York Times gazetine bergen suhbatynda málimdedi. Komandır Benamnyń sózine súıensek, ballıstıkalyq qarý Gýam aralyna da, AQSh-qa da qaýip tóndirgen joq.
Batystyń Gýam jóninde sóz qozǵaýyna negiz bar. Tamyzdyń basynda KHDR kósemi Kım Chen Yn AQSh-tyń áskerı bazasy ornalasqan aralǵa shabýyl jasaýǵa ázir ekenin jetkizgen-di. Budan bólek, ótken beısenbide Kım Chen Yn Japonııany «sýǵa batyryp jiberetinin» jáne AQSh-ty «kúlin kókke ushyratynyn» aıtyp jar saldy. Onyń sózi dóńaıbat kórsetý sekildi kórinse de, ár synaq saıyn ballıstıkalyq raketanyń qamtý aımaǵy ulǵaıǵany oılantpaı qoımaıdy. The New York Times basylymy Kım Chen Yn kez kelgen ýaqytta amerıkalyq áskerı bazaǵa ıadrolyq «sálemdeme» jiberýi yqtımal ekeninen qaýiptenetin jasyrǵan joq. О́ıtkeni Gýam araly Soltústik Koreıadan 2400 kılometr qashyqtyqta ornalasqan. Sońǵy synaqta Kımniń qarýy 3700 shaqyrymdy baǵyndyryp, araldy qıratýǵa qabiletti ekenin kórsetti.
Reuters agenttigi taratqan aqparatqa sáıkes, Soltústik Koreıa medıasy Kım Chen Ynnyń tynym tappaı ballıstıkalyq zymyrandaryn synaqtan ótkizýi áskerı tepe-teńdikke qol jetkizýge arnalǵanyn málimdegen. CNN Kım Chen Ynnyń áreketin AQSh-tyń negizgi qurlyǵyn ıadrolyq qarýmen bombalaýǵa talpynys dep túsindiredi. Arnanyń paıymdaýynsha, sońǵy ballıstıkalyq synaq KHDR-dyń kózdegen maqsatyna taıaý qalǵanyn kórsetedi. Áıtse de jaýaby joq suraqtar áli de kóp. «Phenıanda jer atmosferasyna qaıta engende janyp ketpeı nysanaǵa jetetin oqtumsyqtar bar ma?» dep suraıdy CNN. Sondaı-aq zymyrannyń tumsyǵyna syıatyndaı kishigirim ıadrolyq qarýdyń bar-joǵy da belgisiz. Kım Chen Yn bir sózinde ıadrolyq oqtumsyqtarǵa ıe ekenin aıtqan-dy. Keı sarapshylardyń Soltústik Koreıa ondaı deńgeıge ótkenine kúmánmen qaraıtynyn habarlaıdy CNN arnasy. Áıtse de, AQSh bıligi Kım Chen Ynnyń sózine beı-jaı qaraýǵa bolmaıdy dep esepteıdi.
Soltústik Koreıadan qaýiptený beker emes. Qyrkúıektiń basynda KHDR medıasy termoıadrolyq, ıaǵnı sýtegi bombasy synaqtan sátti ótkenin habarlady. Qarý kúshiniń qarqyny qatty bolǵany sonshalyq, 6,3 baldyq jer silkinisi tirkelgen. Sarapshylardyń pikirinshe, bul jarylystyń qýaty Hırosımaǵa tastalǵan bombadan 8 ese kóp. The Guardian gazeti taratqan aqparatqa súıensek, qazirdiń ózinde Kalıfornııa turǵyndary ıadrolyq qarýdan qorǵanýdyń áreketin bastap ketipti.
AQSh qorǵanys mınıstriniń burynǵy keńesshisi Loýrens Korbtyń Al Jazeera arnasyna bergen suhbatynda KHDR áreketine tańǵalýdyń qajeti joq ekenin aıtady. Korbtyń pikirinshe, Kım Chen Yn ballıstıkalyq raketany taǵy ushyrýy BUU-nyń sanksııasyna qarsy narazylyǵy sekildi. Esterińizde bolsa, 11 qyrkúıekte BUU Qaýipsizdik Keńesi Soltústik Koreıaǵa qatysty jańa qarar qabyldaǵan-dy. Onda KHDR-dan toqyma buıymdaryn satyp alýǵa, oǵan gaz kondensatyn satýǵa tolyq tyıym salynyp, Soltústik Koreıanyń porttaryna kiretin jáne shyǵatyn júk kemeleri tekseriletini málimdelgen-di. Bul sharalar Soltústik Koreıanyń eksportyn 90%-ǵa deıin tómendetýge baǵyttalǵan. Qazaqstan tarapy da BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde atalǵan qarardy biraýyzdan maquldady.
«Soltústik Koreıanyń jaýapsyz saıasaty ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi jahandyq úderiske kesirin tıgizip, ǵalamshardyń ıadrolyq qarýsyz bolashaǵyn qamtamasyz etý boıynsha ujymdyq úlesterge nuqsan keltiredi», dedi Qazaqstannyń BUU janyndaǵy turaqty ókili Qaırat Omarov.
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»