Atyraýdyń munaı-hımııa kesheni: búgin jáne erteń

Qoldanystaǵy zań jetildirýdi qajet etedi

– О́tken segiz aıdyń qory­tyndysy boıynsha Atyraý obly­synyń damý kórsetkishteri joǵary. Bul Elbasy saıasatynyń nátıjesi, – dedi Parlament Sena­tynyń Ekonomıkalyq saıasat, ın­novasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń kóshpeli oty­rysyna qatysqan oblys ákimi Nurlan Noǵaev. – Aımaqta álemdegi iri ken oryndaryn ıgerý júzege asyrylyp jatyr. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda 54 joba bastaý aldy. Memlekettik baǵdarlamalar buryn-sońdy bolmaǵan óndiristerdi iske qosýǵa jol ashty.

«Ulttyq ındýstrııalyq mu­naı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń qyzmetin jáne Soltústik Kaspıı jobasyn damytý máseleleri boıynsha Atyraý oblysynda ótken kóshpeli otyrysta Parlament Senatynyń Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń tóraǵasy Asqar Beısenbaev osy baǵyttaǵy jumystardyń «Nurly jol» memle­kettik baǵdarlamasynda kórsetilgenin atap aıtty. «Otandyq ındýstrııanyń qarqyndy damýyna memlekettik qoldaý sharalary qabyldanyp, zańnamalar jetildirildi. Búginde elimizde arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar men ınvestorlar qyzmeti úshin qajet jaǵdaılar jasalǵan», dedi ol. 

Parlament Úkimetpen birlese otyryp kásipkerlikti qoldaý, ınves­tısııalardy kótermeleý men qor­ǵaý, eksporttyq óndiristi yntalan­dyrý, ındýstrııalyq-ın­novasııa­lyq damýǵa baılanysty zańna­malardy qarap, je­tildirý baǵy­tynda jumys júrgizip keledi. My­saly, «Qazaqstan Res­pýblıka­syndaǵy arnaıy eko­nomıkalyq aımaqtar týraly» zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar osy saladaǵy ju­mys­tardyń tıimdiligin art­tyrýǵa múmkindik berdi. 

Jıynda sóz alǵan atalǵan ko­mı­tettiń hatshysy Sársenbaı Eńse­genov Keden odaǵy týraly kelisimge sáıkes 2012 jyldyń  1 qań­tarynan keıin tirkelgen kásip­kerlik sýbektilerine kedendik je­ńildikter qoldanylmaıtynyn aıtty. Kásipkerlik kodeksinde de so­laı kórsetilgen. «Aldaǵy ýa­qyt­ta osy máseleni sheshý jolda­ry qa­rastyrylýy kerek», dedi senator. 

Joba nege júzege aspaı keledi?

«Ulttyq ındýstrııalyq mu­naı-hımııa tehnoparki» arnaıy eko­no­mıkalyq aımaǵy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 2007 jyly qurylǵan. Keshen úsh bólikten turady, olar: Qara­batan stansasynda, Teńiz kenishinde jáne Atyraý qalasynda. Álemdik deńgeıdegi munaı-hımııa óndiristerin qurý men damytý jóninde serpindi ınvestısııalyq jobalardy daıyndaý men iske asyrýdy maqsat etken jobanyń mańyzdylyǵy Elbasynyń eki birdeı Joldaýynda aıtyldy. «Áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq jańǵyrtý – Qazaqstan damýy­nyń basty baǵyty» atty Joldaý­da Atyraý gaz-hımııa keshe­niniń jo­balyq qýatyna shyǵýdy qamtamasyz etý jaıy kórsetildi. Keshen jylyna 500 myń tonna propılen men 800 myń tonna polıetılen shyǵarýy tıis bolatyn. Alaıda memlekettik baǵdarlamalarǵa engizilgenine qaramastan, jobanyń 2014 jyly aıaqtalýy tıis birinshi kezeńiniń ózi áli kúnge tolyq júzege aspady. «Mınıstrliktiń aqparatyna súıensek, zaýyt qurylysy 2017 jyldyń qazan aıynda bastalýy múmkin, 2020 jyly aıaqtalady. Al ekinshi kezeńge arnalǵan polıetılen zaýytynyń qurylysy bulyńǵyr. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqqa baılanysty máslıhat pen ákimshilik tarapynan alynýǵa tıis sheshimder qabyldanyp, jumystar atqarylǵan. Endigi jumys Úkimet pen ýákiletti organǵa baılanysty», dedi senator S.Eńsegenov.  Al Energetıka vıse-mı­nıstri Maǵzum Myrzaǵalıev «In­te­grasııalanǵan gaz-hımııa keshenin qalyptastyrý boıynsha jumystar jalǵasyp jatyr», deıdi. Onyń aıtýynsha, bul jobany iske asyrý eksportqa baǵdarlanǵan, joǵary deńgeıde óńdelgen ónimderdi shy­ǵarýǵa múmkindik beredi. Ult­tyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparkinde munaı-gaz hımııa zaýyttarynyń jumys isteýi úshin ınfraqurylym qurylysyn rettep, jobalaý men qurylys kezinde halyqaralyq standarttardy qol­daný, memlekettik saraptamanyń talaptaryn jeńildetý, jobalardy salý kezinde sheteldik jumys kúshin shekteýsiz qoldaný sekildi ákimshilik kedergilerdi joıý kerek. 

Kúkirt zaýyty máseleni sheshe me?

Soltústik Kaspıı jobasy ónimdi bólý qaǵıdatyna negizdelgen. Bul shart kópshilikke qoljetimdi emes, biraq áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan alǵanda mańyzy zor. Osy eki baǵyt birdeı tepe-teńdikte bolǵany durys dedi Senat depýtattary. Jobada eńbek etetin adamdardyń áleýmettik jaǵdaıy nazardan tys qalmaýy kerek. Ekologııa, qorshaǵan ortanyń jaıy da bar. Aıtalyq, qazir Qarabatanda 4 mln tonna kúkirt jınalǵan. Atyraý oblysynda buryn da kúkirttiń kóp mólsherde jınalyp qalý problemasy boldy. Teńizdegi taý bolyp úıilgen kúkirtten ázer qutylǵan ha­lyqty endi Qarabatandaǵy jaǵ­daı alańdatady. «Kúkirtti satý baǵasyna qarap, tabys tabýdyń kózi dep bilgennen kóri halyqtyń densaýlyǵyna zııany tımeýi úshin tez kádege jaratýdyń barlyq múm­kindikteri qarastyrylǵany jón», dedi senator S.Eńsegenov. Soltústik Kaspıı jobasynyń operatory «NCOC.NV» kompanııasynyń óndi­ristik operasııalar jónindegi dırektory Van Daık Arıan alańdaýǵa negiz joǵyn, Qashaǵan kenishindegi munaıdy tazartýdan alynǵan kúkirtti óńdeıtin zaýyt óz jumysyn bastaıtynyn aıtty. «Biz kúkirtti eksporttaý nysandaryn iske qosyp jatyrmyz. Batys Eskenedegi arnaıy júk tıeıtin termınal arqyly temir jol boıymen kúkirt eksportyn bastaımyz. Tabıǵı resýrstardy ońtaıly paıdalaný boıynsha kompanııanyń josparlary bar», dedi ol.

Kóshpeli otyrys jıynynan keıin Senat depýtattary «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııalyq tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy nysandardy aralady. Atyraý oblysynyń ınvestorlar úshin qolaıly aımaq ekenin aıtqan de­pý­tattar memleket-jekemenshik árip­testigi baǵytyndaǵy jasalyp jat­­qan jumystardyń áleýmettik ma­ńyzdy jobalardy júzege asy­rý­ǵa serpin beretinine senim bildirdi.

Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ