«Jibek jolyndaǵy» ádebı kerýen

Soltústik-Batys ýnıversıteti ótkizgen sharaǵa 130-dan astam qalam­ger qatysty. Qazaqstandyq delegasııany belgili jazýshy, Qa­zaqstan ulttyq kitap palatasynyń dırektory Álibek Asqar bas­tap bardy. Qytaı tarapynan Ja­zýshylar odaǵynyń vıse-pre­zıdenti, Shansı jazýshylar qo­ǵamynyń tóraǵasy Han Ke, Ja­­zý­shylar odaǵyna qarasty «Álem ádebıeti» jýrnalynyń bas redaktory Mý Dao, Qytaıdyń Qa­zaqstandaǵy burynǵy elshisi Iаo Peıshen jáne Van Sıaoıýı, Van Fenlın, Dý Venszıýan, Hýn Ke, Ma Iýıchen, Iаn Chanszıýn, Sıan Lemoý sııaqty kórnekti jazýshylary, Lıten Shaý sııaqty tarlan tarıhshylary jáne Soltústik-Batys ýnıversıtetiniń basshylyǵy men professorlary, stýdentteri qatysty. Qytaıdaǵy kóne oqý oryndarynyń biri sanalatyn Soltústik-Batys ýnıversıtetiniń rektory Go Lıhýn men «Jibek joly» ınstıtýtynyń jetekshisi Lý Shanbın qazaqstandyq delegasııany jyly qabyldady.

Shensı provınsııasy bilim bas­qarmasy bastyǵynyń orynbasary Van Szygýı Qytaıdyń «Jibek joly» ekonomıkalyq beldeýi» bas- tamasy men Qazaqstandaǵy «Nur­ly jol» baǵdarlamasynyń eki­ el arasyndaǵy mádenı baıla­nys­tardy arttyrýdaǵy rólin erek­she atap ótti. «Bul Qytaı men­ ­Qazaqstan halqynyń arman-múd­­delerin meılinshe jaqsyraq túsi­ný­ge múmkindik beredi dep senemin», dedi ol.

Sımpozıým barysynda qazirgi ádebıettiń hal-ahýaly men ózekti máse­leleri sóz boldy. Tórt kún boıy jazýshylar óz týyndylarymen bólisip, zamanaýı ádebıettiń ró­li, onyń halyqtar arasyndaǵy baılanysqa áseri jaıynda sóz qozǵap, oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Sondaı-aq qazaq ádebıeti men qytaı ádebıetiniń arasyndaǵy baılanys pen yqpaldastyq týraly áńgimelesip, aldaǵy josparymen bólisti. Sımpozıým nátıjesinde eki el jazýshylarynyń arasynda jańa mádenı baılanys ornady, aldaǵy áriptestikke jol ashyldy. Aıtalyq, elimizdiń Ulttyq mem­lekettik kitap palatasy men Soltústik-Batys Jibek joly ýnı­­versıteti ózara áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Memorandýmda eki jaqtyń jazýshylary úshin de mańyzdy ári paıdaly bolǵan sımpozıýmdy turaqty túrde ótkizip otyrý týraly sheshim qabyldandy. Atalǵan sharany al­daǵy jylda da jalǵastyrý týraly usynystar qyzý qoldaý ta­­­ýyp, eki el jazýshylarynyń ádebı shyǵarmalary jaryq kórip otyratyn veb-saıt ashylatyn boldy. Sondaı-aq aýdarma máselesin qolǵa alý da mańyzdy bolmaq. О́ıtkeni osy ýaqytqa deıin qa­zaq jazýshylarynyń arasynan qytaı tiline aýdarylǵany az. Erterekte Abaıdyń qara sózderi, M.Áýezovtiń «Abaı jo­ly» epopeıasy, S.Muqanovtyń «Bo­ta­góz» romany, keıingi kezde M.Maqataevtyń óleńderi, R.Otarbaevtyń áńgimeler men povester jınaǵy, N.Kelimbetovtiń «Úmit úzgim kelmeıdi» atty shyǵarmasy, Muhtar Shahanov pen Shyńǵys Aıtmatovtyń «Quz basyndaǵy ańshynyń zary» atty suh­baty aýdarylǵan. Al qytaı jazýshylarynan qazaq tiline Konfýsıı, Lý Sın, Ba Szın syndy úlken jazýshylardyń týyn­dylary tárjimalandy. Alaıda bul kitaptardyń barlyǵy orys ti­li arqyly aýdarylǵany belgili. Túp­nusqadan aýdarylǵany – Nobel syılyǵynyń laýreaty Mo Iаnnyń shyǵarmalary ǵana. Qazirgi kezde qytaı jazýshylarynyń shyǵarmalaryn qazaq tiline túp­nusqadan tikeleı aýdarýǵa múm­kindik týdy. Sol sııaqty qazaq ja­zýshylarynyń shyǵarmalary da mıllıardtan asqan oqyrmany bar qytaı tiline aýdarylyp jatsa, ádebıettegi jańa kókjıekter ashylar edi. 

Eki eldiń jazýshylary osy sııaqty máseleler tóńireginde keńinen áńgimelesti. Sapaly aýdarmashylar daıyndaý máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Qazir zamanaýı Qytaı jazýshylarynan birdi-ekili aýdarma jasap júrgender bar. Olardyń keıbiri oqyrman tarapynan jyly pikirge ıe bolyp ta jatyr. Alaıda bul aýdarmalar synshylardyń tezinen ótip, ádebı ortada tolyq moıyndalǵan aýdarmalar emes. Qýanarlyǵy, elimizde qytaı tilin jetik meńgergen, Qytaıdyń joǵary oqý oryndarynda oqyǵan qalamgerler barshylyq. Aýdarma máselesinde Qytaıdaǵy qazaq dıasporasynda turyp jat­qan qalamgerlerdiń, atamekenge oralǵan qazaq jazýshylarynyń kómegine júginý de oryndy bolmaq. Aýdarylǵan shyǵarmalardyń taralymy da basty máseleler qatarynda qarastyryldy. «Jibek joly ádebıeti» taqyrybynda jańa, kesek týyndylardy shyǵarý maqsatynda eki eldiń de jazýshylaryn «Nurly jol» ekonomıkalyq saıasatyn «Bir beldeý – bir jol» uranymen ushtastyryp jaza bilgen jazýshylardy yntalandyrý týraly sheshim qabyldandy. Qytaı-qazaq jazýshylary shyǵar­malarynyń jyl saıynǵy jınaǵyn shyǵarý qolǵa alynbaq. 

Ejelden úzdiksiz qarym-qaty­nasta bolǵan Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy mádenı baılanys­tar ejelgi «Jibek jolyn» qaıta jań­ǵyrtyp jatqan eki eldiń arasyndaǵy altyn kópir bolary anyq. Demek «Jibek jolynda» ádebı shyǵarmalar kerýeni kósh túzeıdi degen sóz. 

Baný DÁÝLETBAEVA

ALMATY