Bıyl «Elektr energııasy týraly» zańǵa birqatar ózgerister engizilgeni belgili. Sonyń arqasynda xalyq úshin energııanyń baǵasy tómendeýi tıis. «Bizde 140 shaǵyn kompanııa energııa jetkizýmen aınalysady. Olardyń ıeligindegi elektr jelileri de úlken emes, uzaqqa sozylmaıdy.
Negizi, qýat kózderin tutynýshyǵa jetkizý salasynda osy ispetti shaǵyn kompanııalardyń kóptigi energııanyń sońǵy baǵasyna qatty áser etedi de, baǵanyń qymbat bolýyna sebep bolady. Qazaqstan úshin ol – úlken másele», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý, básekelestikti jáne tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Azamat Maıtıev konferensııa barysynda. Onyń aıtýynsha, atalǵan máselege baılanysty bıylǵy jyly maýsym aıynda «Elektr energııasy týraly» zańǵa ózgerister engizilgen bolatyn. Atalǵan qujat boıynsha qýat kózderin jetkizýge qatysty talaptar kúsheıtildi. Osynyń nátıjesinde shaǵyn kompanııalar iri kásiporyndarmen birigedi degen jospar bar.
«Energııa jetkizý tizbegi barynsha qysqarýy qajet. Shyǵyndar azaıady. Demek, xalyq úshin elektr energııasy arzandaýy tıis», dep atap kórsetti A.Maıtıev.
Sondaı-aq jıyn barysynda «QazTransGaz» AQ transformasııa jáne damý jónindegi bas dırektorynyń orynbasary Erqanat Temirxanov búginde kólik júrgizýshileri arasynda gazǵa degen suranys artyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Álbette iri qalalarda kólikterdiń gazǵa aýysqany mańyzdy. Sonyń arqasynda qorshaǵan ortaǵa shyǵarylatyn zııandy qaldyqtardy barynsha azaıtýǵa bolady. Máselen, Almatyda biz shamamen 400 marshrýttyq avtobýsty gazǵa aýystyrdyq. Budan bólek, Aqtóbe, Shymkent sııaqty iri qalalarda jumys isteımiz. Ákimdiktermen aradaǵy naqty kelisim de bar. Olar gazben júretin avtobýstardy satyp alady. Biz óz tarapymyzdan osy sanattaǵy kólikter úshin gaz quıý stansalaryn ornatamyz. Qazirgi kezde Aqtóbe 200 avtobýsty satyp alyp jatyr», dedi ol. Onyń sózine qaraǵanda, avtobýstarǵa arnalǵan gaz stansalaryn ornatý koreıalyq kompanııamen birlesip atqarylsa, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tas jolynda osy ispetti gaz stansalary reseılik «Gazprommen» birge ornatylady.
Basqosýda Energetıka mınıstrligi Elektr energııasy jáne kómir ónerkásibi departamenti dırektorynyń orynbasary Talǵat Ábilǵazy qazirgi kezde respýblıka boıynsha 400-ge jýyq kómir óndirý keni bar ekenin aıta kelip, búginde respýblıka boıynsha kómir tapshylyǵy baıqalmaıtynyn, al Qazaqstandaǵy kómirdiń jalpy qory áli 300 jylǵa jetetinin sóz etti.
Sonymen qatar, Elektr energetıkasy jáne kómir ónerkásibi departamenti dırektorynyń orynbasary Talǵat Ábilǵazy Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi energııany tutyný kólemi eseptelgenin aıtty. Onda el ekonomıkasynyń barlyq salalarynyń damýy, ıaǵnı jańa kásiporyndardyń iske qosylýy aıasynda qýat kózderin óndirý mólsherine boljam jasalǵan.
«Osy boljamǵa sáıkes, qazirgi elektr stansalarynyń qýaty tolyǵymen jetedi. Jańa nysandardy salýdyń qajeti joq. Sondyqtan energııany tutyný jaǵynan atom elektr stansasyna úlken qajettilik joq. Al balamaly energetıkany damytý jaǵynan ondaı qurylystar qajet. Sebebi 2050 jylǵa deıin biz balamaly energııa kózderiniń úlesin aıtarlyqtaı ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz. Osy oraıda atom kómirdi almastyra alady», dedi ol. Onyń sózine qaraǵanda, ázirshe atom elektr sansasyn salý boıynsha naqty jospar joq. Atalǵan másele jan-jaqty zerdelenip jatyr. Sebebi atom elektr stansasy sııaqty nysandardyń qaldyqtary bolady.
Taǵy bir másele, 2019 jyldan bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe bes el – Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan men Armenııanyń ortaq energetıkalyq keńistigin qurý josparlanyp otyr. Aıta keteıik, buǵan deıin ortaq elektrenergetıkalyq naryqty qurý tujyrymdamasy qabyldanǵan bolatyn. Al ótken jyly arnaıy baǵdarlama rásimdeldi. «Qazirgi kezde ortaq energetıkalyq naryqty qalyptastyrý boıynsha normatıvtik-quqyqtyq baza pysyqtalyp jatyr. 2019 jyly memleketaralyq kelisimge qol qoıylady degen jospar bar. Atalǵan qujat ortaq energetıkalyq naryqty retteıtin bolady», dedi Energetıka mınıstrligi Elektr energııasy jáne kómir ónerkásibi departamenti dırektorynyń orynbasary Talǵat Ábilǵazy. Onyń sózine súıensek, ortaq energetıkalyq keńistikti qurý bastamasy EAEO kelisimine deıin bolǵan. 2010 jyly Qazaqstan, Reseı men Belarýs arnaıy sharttyń aıasynda bir-biriniń elektr jelilerine kirýge ruqsat berdi. Alaıda ol kezde kóptegen kedergiler boldy. Úsh eldiń naryǵy úsh túrli edi. Qazaqstanda elektr energııasy saýdasy ashyq bolsa, Reseıde táýliktik saýda júıesi júrgizildi. Al Belarýste vertıkaldy monopolııa boldy.
«EAEO qurylǵannan keıin biz ortaq energetıkalyq keńistikti birtindep qurýdy qolǵa aldyq. Ol úshin arnaıy tujyrymdama da ázirlendi. Oǵan sáıkes, qýat kózderiniń saýdasy úsh baǵytta iske asady. Birinshiden, ekijaqty saýda, ıaǵnı eki eldiń kompanııalary ekijaqty kelisimshartty rásimdep, elektr energııany saýdalaıdy. Ekinshiden, arnaıy elektrondy alań qurylady. Onda da saýda jasalady. Úshinshiden, eki el kelisim jasasqannan keıin qandaı da bir ózgerister bolsa, basqa bireýge beriledi. Endi, bunyń barlyǵy ázirshe tujyrymdama kúıinde», dedi mınıstrliktiń ókili.
Energetıka vıse-mınıstri Áset Maǵaýov buǵan deıin benzın tapshylyǵy bolǵanyn, alaıda qazirgi kezde ondaı problema joq ekenin málimdedi. «Shyny kerek, shildeden bastap benzın qory azaıa bastady. Degenmen, ımporttyń arqasynda jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn baıqap otyrmyz. Máselen, sońǵy bir aptanyń ishinde AI-92 markaly benzınniń qory 120-128 myń tonnadan 134 myń tonnaǵa ósti. Bul degenimiz, barlyq munaı bazalarynda benzınniń qory 5 paıyzǵa artty», dedi Á.Maǵaýov.
Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»