Ekinshi tynys

Zyrıan ken baıytý kesheniniń ǵasyrlyq tarıhy bar. Alaıda ol el óz táýelsizdigine ıe bolǵannan keıin ǵana álemdik ekonomıkalyq keńistikke shyǵa aldy Búgingi kúni Zyrıan qalasynyń kenshileri men baıytýshylary Kendi Altaıdyń metallýrgııa óndirisin qajetti shıkizatpen qamtamasyz etip otyr. «Kazsınk» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń aty elimizge jaqsy tanys. Sonaý Odaqtyń kezinde tústi metallýrgııanyń tý ustaýshysy atanǵan alyp kásiporyn qazir de tuǵyrdan túsken joq. «Kazsınktiń» О́skemen, Rıdder men Zyrıandaǵy keshenderinde jıyrma myńnan astam adam eńbek etedi. Tústi metallýrgııanyń irgeli de berekeli kásiporny el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna tolaıym tabystarmen kelip otyr. Tek bıyldyń ózinde О́skemendegi metallýrgııa kesheninde eki birdeı zaýyt paıdalanýǵa berildi. Elbasy Nursultan Nazarbaev naryqtyń sonaý almaǵaıyp zamanynda kásiporynnyń toqtap qalmaýyn nazarda ustap, kompanııa basshylaryna naqty tapsyrmalar berdi. Sheteldik ınvestorlar qarjy salyp, kásiporynnyń «ekinshi» tynysyn ashty. «Kazsınk» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine qarasty Zyrıan ken baıytý kesheninde ken óndirý jáne baıytý tehnologııasy jetildirilgen, bul jumystardyń barlyǵy tıimdi ári qaýipsiz júrgizilip otyr. Qazirgi kúngi jańa qondyrǵylar men jabdyqtardy óndiriske batyl engizý nátıjesinde qolmen jumys isteý joqtyń qasy. Eń bastysy, kásibı mamandyǵyn tolyq meńgergen ınjenerler men jumysshylar ózderi eńbek etetin kásiporyndy maqtan tutady, jas mamandar da osynda eńbek etýge qulshynys tanytady. * * * ERTEŃIMIZ BÚGINGIDEN DE JARQYN Tarıhty adamdardyń ózi ja­saıdy. Zyrıan qalasynyń 220 jyldyq tarıhy bar. Amanshy­lyq bolsa, keıingi urpaqtyń esinde qalatyndaı atap ótý oıda bar. Zyrıan ken baıytý kesheni elimiz­diń ekonomıkasyna qomaq­ty úles qosyp keledi. Alysqa barmaı-aq, bir mysal keltireıik. Qazir jańa jeldetkish kesheni qurylysynda prohodkalaý ju­mys­tary bıik qarqynmen júrgizilip jatyr. Ol iske qosyl­ǵan soń jobalanǵan ken oryn­daryna taza aýa jetkizilip, jy­ly­na 2 250 000 tonna ken ón­dirýge qol jetpek. Al Maleev kenishinde álemdegi eń úzdik ózdi­gi­nen júretin tehnıka parki jańar­tyldy. Bıyl el táýelsizdiginiń 20 jyl­­dyǵy. Osynaý qysqa tarıhı kezeńde elimiz Elbasy N.Nazar­baevtyń kemel basshylyǵy nátı­jesinde adam nanǵysyz jetistikterge jetti. EQYU-ǵa tóraǵalyq jasaýymyz, Samıttiń joǵary deń­­geıde etýi, Qysqy Azııa oıyn­daryn ótkizip ǵana qoımaı, damy­ǵan Azııa elderi arasynda top jarýymyz taqııaǵa tar kelmese kerek. Osyndaıda naryqtyń ót­pe­li kezeńi eske túsedi. Toqsa­nyn­­shy jyldardyń basynda Zyrıan­daǵy birden bir kásiporyn qalt-qult ómir súrip, jabylýdyń sál al­dyn­da turdy. Qaladaǵy myń­daǵan jumysshylardy asy­rap turǵan irgeli kásiporynnyń tynysy ta­ry­lyp, jumysshylar jalaqynyń ne ekenin umyta bas­tady. Mine, sol kezde Elbasynyń ákelik qam­qorlyǵyn kórdik. «Kaz­­sınk­tiń» ekinshi tynysyn ashqan N.Nazar­baevqa zyrıandyqtar dán razy. Jıyr­ma jyldyń ishinde kásip­oryn óz qýatyn birneshe ese ósirdi. Atalmysh kásiporynda qaı­tadan jaraqtandyrý batyl júr­gi­zilip, jabdyqtardy almastyrý nátıjesin bere bastady. Ekolo­gııa talaptaryna saı baıytý ón­dirisindegi bıhromat tehnologııa­syna kóshý zaman kóshine ilesýdiń dáleli. Osy úderisti júzege asy­rý nátıjesinde asa qaýipti – sıanıd natrııdi qoldanýdy múldem doǵardyq. Qaýipsiz tehnologııaǵa kóshýdiń taǵy bir jaǵymdy ja­ńalyǵy – Buqtyrma ózenine zalaldy qaldyqtardy tógý kúrt azaıdy. Ol ol ma, sý aınalymy júıesi qurylysyn salý kompa­nııanyń on jyldaǵy ıgilikti isteriniń biri. Qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryna saı Buqtyr­ma ózenine óndiris qaldyqtaryn aǵyzý tıyldy. Kendi baıytyp, óńdeýde erekshe oryn alatyn juqa kúlgin tústi untaqtaý tehnologııas­yn óndiriske engizý nátıjesinde Maleev ken ornynan rýdalardy baıytý kezinde paıdaly zattardy alý júzege asyryldy. Kompanııanyń negizgi mindet­te­riniń biri – О́skemendegi jańa mys zaýytyn paıdalanýǵa berý  iske asty. Bul oraıda biz atqa­ratyn sharýalar mańyzdy. Sebebi mysty balqytý kezinde kenniń sapaly bolýy shart. Zyrıan ken baıytý kesheninde qazir sapaly qorǵasyn, myrysh, mys, qıyr­shyq tas shıkizaty óndirilip keledi. Keshenniń taǵy bir mańyzdy mindetiniń biri – óndiristi jetildirip ǵana qoımaı, adamnyń den­saýlyǵy men qaýipsizdik sharala­ryn, sondaı-aq, qorshaǵan ortany saqtaý. Bıyl bul baǵytqa 400 mıllıon teńge jumsalmaq. О́ndi­ris qaldyqtaryn saqtaıtyn qoı­ma, nasos stansasy jabdyqtaryn jetildirý, Maleev kenishindegi qaldyqtardy tazalaý jumystary jalǵasyn tabýda. Maleev kenishi – Zyıarn ken baıytý kesheniniń ózegi. Budan buryndary da baıytý keshenderi bolǵan, keıbiri jumys istep otyr. Alaıda, Maleevtiń orny erekshe. Sońǵy kezderi keıbir jandar «Maleev kenishindegi ken qory  taý­sylýǵa jaqyn, demek, qalanyń jaǵ­daıy qıyndaıdy» degen sóz­derdi aıtyp qalýda. Jerlesterimizdi sendirgim keledi, qaýesetke senbeńder, Maleev kenishin zertteý 2030 jyldarǵa deıin jospar­ly túrde jalǵasa beredi. Oǵan qo­sa onyń kólbeý tustaryn baǵ­dar­laý jumysy jalǵasa bermek, demek, Maleev kenishi qalalyq­tarǵa uzaq ýaqyt qyzmet jasa­maq. Jańa ken oryndaryn zertteý, geologııalyq-barlaý jumys­taryn júrgizýge de kompanııa mol qarjy bólip otyr. Zyrıan aýdany ákimdigi men «Kazsınk» kompa­nııa­sy arasyndaǵy ózara qarym-qatynasty damytý jónindegi memorandýmda nátı­jesin beredi degen úmit bar. Bıyl osy baǵytqa 800 mıllıon teńge qarjy bólindi. Vladımır FILShIN, «Kazsınk» JShS Zyrıan ken baıytý kesheniniń dırektory. * * * AQSUŃQAR JEMIN ShAShYP JEIDI... Babalarymyzdyń osynaý qanatty máte­lin qoldanýǵa týra kelip tur. «Kazsınk» pen aýdan ákimdigi arasyndaǵy memorandým jemisin  berip keledi. Munyń aldynda da oblys ákimi B.Saparbaev  pen «Kazsınk» JShS-niń prezıdenti Nıkola Popovıch arasynda quny mıllıardtaǵan teńgeden asatyn birneshe kelisim-shart jasalynǵan. Endi, mine, kompanııa basshy­lyǵy Rıdder jáne Zyrıan qalalarynyń áleýmettik proble­malaryn sheshý maqsa­tynda tıimdi keli­sim-sharttarǵa otyrdy. Eń aldymen, kompanııa basshylyǵy bergen mol qarjyǵa jeke menshikten bala baqshany satyp alyp, oǵan kúrdeli jóndeý ótkizdik. Qazir bala baqsha sábılerdiń kúmis kúlkisine bólenip tur. Profılaktorııdi de satyp alyp, ony jóndep jatyrmyz, ol jerde qarııalar men múgedek jandardy emdeıtin shıpajaı boı kótermek. 36 turǵyn úıge kúrdeli jóndeý júrgizip berdik. Fýtbol, hokkeı alańdary da taıaý arada paıda­laný­ǵa berilmek. Áıelder bosanatyn úı, sý qubyr­lary da jańar­tyldy. Qazirgi kezde «Kaz­sınk» bólgen qar­jyǵa qalanyń 220 jyl­dyq mereı­toıy­na oraı joldardy jón­deý, aý­lalardy kór­keıtý ju­mys­tary qyzý júrgi­zilýde. Sondaı-aq, Máde­nıet jáne sport sa­raıy­na da qarjy bóli­nip, ja­ńar­tylyp otyr. Qaladaǵy túrli máde­nı jáne sport shara­laryna «Kazsınk» únemi demeýshilik jasaıdy. Jetim balalar úıine de jyl saıyn «Kazsınk» basshy­lyǵy qamqorlyq jasap keledi. «Kazsınk» bergen bir jarym mıllıard teńgege oń ózgerister jasalýda. Kompanııa men aýdan ákimdigi arasyndaǵy baı­­la­nys nyǵaıa tússe, eko­nomıka alǵa basýmen birge áleýmettik másele­ler sheshimin taba bermek. Endeshe zaman tala­byna saı alǵa jyljyp kele jat­qan kompanııa bas­shylyǵy men onyń jıyrma myń­nan astam ju­mysshy­laryna sát­ti­lik tileımiz. Ermak SÁLIMOV, Zyrıan aýdanynyń ákimi. * * * DEREK  PEN  DÁIEK Osydan on bir jyl buryn Maleev kenishi óziniń jobalyq qýatyna enip, jyl saıyn 2 250 000 tonna polımetall rýdasyn óndirý múmkindigine jetti. Kenishtiń ashylýyna sol kezdegi Úkimet basshysy Qasym-Jomart Toqaev arnaıy qatysyp, kenshiler men baıytýshylardy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atynan quttyqtap, aldaǵy kúnderinde bıik belesterge jete berýlerine sáttilik tiledi. Maleev kenishinde óndiriletin rýdada tústi jáne sırek kezdesetin metal­dyń joǵary paıyzy bar. Taý-ken jy­nystaryn prohodkalaý jáne kendi alý kezinde álemdegi eń úzdik degen ózdiginen júretin tehnıka qoldanylady. *  *  * 2000 jyly Maleev kenishi óziniń jobalyq qýatyna qol jetkizip, jylyna 2 250 000 tonna polımetall rýdasyn óndire bastady. Maleev kenishindegi aǵyn sýlar  – óndiristiń ózegi. 2000 jyly Maleev kenishindegi tazartý qondyrǵylary men qaldyq sýlardy tazartý jobalyq qýatyna endi. 2003 jyly Maleev kenishinde ken shıkizatyn taýarly túrde anyqtaý júıesi paıdalanýǵa berildi. Bul elimizdegi avtomattandyrylǵan birinshi qondyrǵy. 2004 jyldan beri sapanyń joǵary standarty ISO 9001 sapa menedjmenti sertıfıkattaldy. * * * Budan bylaı Maleev kenishindegi taý-ken jumystarynyń qaýipsizdigi tómendemek. Búgingi kúni Maleev kenishinde 5P júıesi iske qosylyp, ol kemshilikterdi der kezinde anyqtaı alady. Kenshilerdiń birqalypty yrǵaqty jumysy baıytýshylarǵa da juǵysty bola bastady. Zyrıan baıytý fabrıka­synda da zaman talabyna saı myqty qondyrǵylar men jabdyqtar orna­tylǵan. * * * Zyrıan ken-baıytý kesheniniń baıy­tý fabrıkasynda 2004-2005 jyldary flotasııa bólimi men untaqtaý jáne reagent korpýsy jańartylyp, my­rysh konsentratyn súzgileý jáne tıeıtin bólim iske qosyldy. Altyndy aıyratyn jańa tehnologııa óndiriske engizildi. 2007 jyly atalmysh kásiporyn eń­bekti qorǵaý jáne qaýipsizdik jónindegi respýblıkalyq baıqaýda úzdik atandy. Búgingi kúni baıytý fabrıkasynyń qaldyqtar qoımasyn jaraqtandyrý júrgizilip jatyr. О́ndiris ornynda «geologııa jáne taý-ken jobalaý» baǵdarlamasy ju­mys istep tur. * * * Bıyl zyrıandyqtar qalanyń 220 jyl­dyǵyn atap ótpek. О́ndirisi ór­kendegen qalada 40 myńnan sál astam turǵyndar bar. 1791 jyly Gerasım Zyrıanov degen slesardyń shákirti bul óńirde tústi metaldardyń ǵalamat mol qory bar ekenin zerttep biledi. Qala sol kisiniń esimimen atalady. QAZAQSTANNYŃ GÚLDENÝINE ÚLES QOSAMYZ Kompanııa basshylyǵy tek óndiris, ekonomıkadaǵy turaqtylyq pen óz jumysshylarynyń jaǵdaıyna ǵana emes, sonymen birge, «Kazsınk» qu­ry­lymdary ornalasqan óńirdiń basqa da turǵyndary úshin jaýap beretinin jaqsy túsinedi. Kompanııanyń qyz­met­kerleri men olardyń januıalary ózderiniń áleýmettik jaǵynan jaqsy qorǵalǵanyn, súıikti qalasynyń ósip-órkendeýin, gúldenýin kórgisi keledi. Sondyqtan bolar, biz eki jaqqa da tıimdi sharalardy aldaǵy ýaqytta da jasaı beremiz. Ol bizdiń bola­shaǵymyzdy aıqyndap beredi. Alda­ǵy ýaqytta da biz óńirdegi ǵana emes, Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn ataǵaly otyrǵan elimizde mańyzdy joba­lardyń júzege asýyna óz úlesimizdi qosa bermekpiz. Máselen, О́skemendegi eki zaýyt­tyń quny ońdaǵan mıllıon dollardan asyp tússe, basqa da serpindi jobalar halyq ıgiligi úshin jumys istemek. Zyrıandaǵy serpindi jobalar da óndiriske batyl engizilip jatyr. Birneshe jyldan beri keshende «geologııa jáne taý-ken jobalaý» baǵdar­lamasy júzege asýda. Máselen, ken jynysyn toqtaýsyz joǵaryǵa shyǵa­ryp turatyn «Skıpovaıa» shahtasyn­daǵy ken beretin keshendi jetildirý jumysy aıaqtaldy. Kenishtegi dıspetcherlik qyzmetti jetildirý maqsa­tynda óndiristik basqarý jónindegi ınformasııa ortalyǵy qajetti qondyrǵylarmen jabdyqtaldy. Baıytý fabrıkasynda óndiristi basqaratyn ortalyq iske qosylyp, jumys istep tur. Bul eńbek ónimdi­liginiń artýyna jaǵdaı jasady. Tarıhty jasaıtyn adamdar. Zy­rıan qalasy eki júz jyldan astam ýaqyt boıy elimizdiń ónerkásipti aı­ma­ǵyna aınaldy. Urpaqtar aýys­qa­nymen, kenshiler men metallýrg­terdiń óz mamandyǵyna degen súıis­penshiligi nyǵaıa tústi. Zyrıan ken baıytý kombınaty kenshileri men baıytýshylary, sonymen birge, olar­dyń januıalary el táýelsizdi­giniń jıyrma jyldyǵy men qalanyń mereıtoıyna tolaıym tabystarmen kelip otyr. Andreı LAZAREV, «Kazsınk» JShS-iniń ákimshilik máseleleri boıynsha vıse-prezıdenti. ___________________________ Daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Ońdasyn ELÝBAI.