Keshe Parlament Májilisinde ótken Úkimet saǵatynda «100 naqty qadam» Ult josparynyń 83-qadamyn iske asyrý aıasynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Eńbek kodeksiniń jańa modelin engizý barysy talqylandy. Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaeva jetekshilik etken jıynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandama jasap, jańa Eńbek kodeksi Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń áleýmettik-eńbek qatynastarynyń jańa úlgisin qalyptastyrý men halyqtyń jumyspen nátıjeli qamtylýyn keńeıtý jónindegi alǵa qoıǵan mindetterine saı qolǵa alynyp jatqandyǵyn atap ótti.
Ult josparynyń 83-qadamyna oraı ázirlengen jańa Eńbek kodeksi 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine engen. Búginde atalǵan qujat aıasynda retteletin eńbek qatynastaryna el turǵyndarynyń 70 paıyzy tartylǵan.
Jıyndy ashqan G.Isımbaeva jańa Kodeksti qoldanyp otyrǵan qazirgi kezeńge deıingi aralyqta eńbek salasyndaǵy kóptegen bazalyq kórsetkishter boıynsha oń serpilis baıqalǵanyn tilge tıek etti.
«Atap aıtqanda, Qazaqstan Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń básekege qabilettilik jónindegi Jahandyq ındeksinde «Eńbek naryǵynyń tıimdiligi» faktory boıynsha 140 memlekettiń ishinen 35-orynǵa ıe boldy. Desek te, biz negizgi máseleniń biri – daǵdarysqa qarsy sharalardan eńbek naryǵyn retteýdiń uzaq merzimdi, júıeli is-qımylyna kóshý jóninde, tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa, jedel júzege asyp jatqan sıfrlandyrý jáne robottandyrý prosesteri týraly jáne eńbek resýrstarynyń bosaýy jóninde oılanýymyz kerek.
Bul máseleniń bári Úkimet saǵaty taqyrybynyń mańyzdylyǵyn aıqyndaıdy», dedi ol.Sodan keıin sóz alǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri T.Dúısenova tarapynan búginde qabyldanǵan keshendi sharalardyń nátıjesinde jasalǵan ujymdyq sharttardyń sany 9 paıyzǵa ósip, eńbek daýlaryn sheshýdiń sotqa deıingi ınstıtýttarynyń qyzmeti (tatýlastyrý jáne kelisim komıssııalary, medıasııa) damyp jatqandyǵy aıtyldy.
«Eńbek táýekeli kartalaryndaǵy aqparatty eskere otyryp, bıylǵy jyly eńbek ınspektorlary Eńbek kodeksiniń jańa normalaryna sáıkes, zııandy ári qaýipti eńbek jaǵdaıyndaǵy 149 kásiporynda boldy. Osy oraıda aıyppul sanksııalarynsyz eńbek qaýipsizdigi standarttaryn oryndaý turǵysynda jumys berýshilerge 300-ge tarta usynys berdi. Onyń ishinde búginde 240-qa jýyǵy oryndaldy.
Úshjaqty komıssııanyń otyrystarynda eńbekaqy boıynsha qaryzdary bar 294 kásiporyn qaraldy. Osy jyldyń 8 aıynda 17 jumysshynyń aldyndaǵy 2,2 mıllıard teńge eńbekaqy qaryzy óteldi. Sonymen qatar jumysshylardy bosatýdy josparlaǵan 396 kásiporynnyń 5 myń qyzmetkerin jumystan shyǵarý qadamyna jol berilgen joq. 100-den astam jumysshysy bar 250 kásiporyn eńbek jáne áleýmettik zańnamany jıi buzatyn táýekel tobyna jatqyzyldy», dedi mınıstr.
T.Dúısenovanyń sózine qaraǵanda, bıyl memlekettik ınspektorlar 539 josparly tekserý júrgizgen. Iаǵnı, tekserýler sany 2014 jylmen salystyrǵanda 3 eseden astam deńgeıge azaıǵan bolsa, al tekserýler táýekel tobyna engen kásiporyndarda ǵana iske asyrylypty. Sondaı-aq azamattardyń shaǵymy boıynsha 5 136 jospardan tys tekserý jasalǵan.
«Onyń basym bóligi jumysqa alý men bosatý máselelerin qamtysa, 4 myń kásiporynda 6 myńnan astam zań buzýshylyq anyqtaldy. Tekseris nátıjesi boıynsha 326 mıllıon teńge kólemindegi aıyppul sanksııalary salynyp, 761 is quqyq qorǵaý organdaryna jiberildi. Bul turǵyda 161 laýazym ıeleri qyzmetinen bosatyldy», dedi T.Dúısenova.
Otyrys aıasyndaǵy talqylaý barysynda depýtattar tarapynan jastar men jas mamandar máselesine qatysty pikirler de aıtyldy. Aıtalyq, Eńbek kodeksiniń birneshe baptaryna jańasha ózgerister engizilgendigin atap ótken depýtat Janat Omarbekova eńbek qatynastarynyń jańa túrin qalyptastyrý men eńbek zańnamasyn yryqtandyrý baǵytynda ońtaıly sheshimder qabyldanǵanyna toqtaldy.
«Jańa Eńbek kodeksi boıynsha jumys barysynda, kóptegen jumys berýshiler men qyzmetkerler basshylarǵa arnalǵan 3 aılyq synaq merziminiń jetkiliksizdigi týraly narazylyq bildirdi. О́ıtkeni olarǵa basqarýshylyq daǵdylaryn kórsetip, dáleldeýge jáne jumystyń bárin qabyldap, is-qımyl josparyna ený úshin bul ýaqyt jetkiliksiz. Keıbir jaǵdaılarda, tájirıbe boıynsha jetekshi qyzmetkerler úshin ótpeli kezeń 12 aıǵa deıin bolýy múmkin. Jańa Eńbek kodeksi jartylaı sheshim usynady. 2016 jyldan bastap jumys berýshi basshylar men olardyń orynbasarlary, bas býhgalterler men olardyń orynbasarlary, sondaı-aq fılıal basshylary men ókilderi úshin synaq merzimin 6 aıǵa deıin belgileýge quqyq beriledi», dedi ol.
Sondaı-aq eńbek naryǵyndaǵy jastardyń naqty jasy men olardyń praktıkalyq turǵyda jıi kezdesetin qıyndyqtary turǵysynda depýtat Baqtııar Máken málimdeme jasady.
«Mysaly, Statıstıka komıteti 15 pen 28 jas aralyǵyn jastarǵa jatqyzsa, «Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańda bul 14-29 jas aralyǵy dep kórsetilgen.
Jastardyń jasyn osy zańǵa sáıkes ataýdy durys dep sanaımyn. Sol sııaqty elimizde oqýdyń sońǵy jylyndaǵy JOO stýdentteri úshin praktıkalyq is-tájirıbeden ótý kóp jaǵdaıda, tek, resmı sıpatta ǵana júrgiziledi. Bul baǵytta «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» sheńberinde «Jastar praktıkasy» baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatqanyn eskersek, aıtylǵan jobalarǵa baqylaý jasaıtyn biryńǵaı memlekettik organ qajettigi týyndaýda», dedi B.Máken.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»