QAZAQSTANNYŃ EQYU-ǴA TО́RAǴALYǴY: GENDERLIK QYRY

Tabaldyryǵymyzdan attaǵan 2010 jyldy aldaǵy atqarar qyrýar ister men mańyzdy sharalar tur­ǵy­synan mazmundy jáne mejeli jyl deýge bolady. Eń bastysy, bul biz­diń elimiz úshin dál osyndaı mańyz­ǵa ıe. Bıylǵy jyldyń eń basty oqı­ǵasy – Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi. Sebe­bi, bizdiń elimiz TMD-ǵa múshe el­der­diń, azııalyq memleketterdiń jáne túrkitildes qoǵamdastyq ara­synda tuńǵysh ret aıtýly márte­bege ıe bolyp otyrǵandyǵyn aýyz tol­tyryp, tilge tıek eter jónimiz bar. Elbasy N.Á.Nazarbaev aıt­qa­nyn­daı, bul bizdiń jalpyulttyq jobamyz ári bizdiń qol jetkizgen ulan-asyr jetistigimiz ekendigine daý joq. Ekinshiden, respýblıkamyzdyń bolashaqta qaryshtap damýynda mańyzdy ról oınaıtyn jańa kezeń, XXI ǵasyrdyń jańa onjyl­dyǵy tabaldyryǵymyzdan attap otyr. Bul “Qazaqstan – 2030” uzaq­mer­zimdi damý baǵdarlamasynda aı­qyndalǵan. Sondyqtan da esigimiz­­den engen jańa onjyldyq ekono­mı­kany modernızasııalaý, qoǵam men memleketti ármen qaraı demo­kratııalandyrý sekildi úlken júk­ter­di ıyǵymyzǵa artyp otyr. Jáne de eń mańyzdysy, egemen Qazaq elinde tuńǵysh ret eldi qar­qyn­dy ınnovasııalyq ındýstrıa­lan­dyrýdy maqsat tutqan besjyl­dyq bastaý aldy. Asylynda, aldaǵy jyldary biz jańa ekonomıkanyń irgetasyn qalap, kapıtalıstik qo­ǵam­ǵa tán ónerkásip ádisiniń eko­no­mıkalyq sıklǵa tıgizer jaǵym­syz kezeńderine qaramastan, turaq­ty jáne qarqyndy damý úshin jú­ıe­li jaǵdaı qalyptastyrýǵa tıispiz. Men bul maqalamda elimizdiń Eýro­pa­daǵy bedeldi uıymǵa tóraǵa­lyq etýi barysynda qolǵa alynar genderlik máselelerge aıryqsha toq­­tal­ǵym kelip otyr. Qazaqstanda gen­derlik jáne otbasylyq-demo­gra­fııalyq saıasatty júrgizý maq­satynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­denti­n­iń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­grafııa­lyq saıasat jónindegi ulttyq komıs­sııa jumys isteýde. Bul jerde bir jáıtti eskere ketken jón, Elbasy janynan qurylǵan barlyq organ­dar­dyń ishin­de, bul komıssııa maq­tan tutarlyq ári kóp nársege min­det­teıtin Ulttyq degen ataýdy arqalap júr. Qoǵa­my­myzdaǵy názik te mańyzdy másele­lerdi sheshýdi moınyna alǵan komıs­sııanyń negiz­gi mindeti Qazaqstannyń 2030 jyl­ǵa deıingi strategııalyq damýy jáne 2006-2016 jyldarǵa baǵyt­talǵan genderlik teńdik stra­tegııasy aıasyn­da otbasy, erler men áıelder teń­­digin murat etken mem­lekettiń ke­shen­di saıasatyn jáne osy taqyryp­taǵy halyqaralyq kelisim-shart­tardy júzege asyrý bolyp tabyla­dy. Bul kelisim-sharttarǵa: – Áıelderdiń jaǵdaıyn jaq­sartý áreketiniń Beıjiń tuǵyrna­masy (1995 j.); – Áıelderge qatysty barlyq túr­­degi kemsitýshilikterdi joıý jónin­degi BUU konvensııasy (1998 j.); – Áıelderdiń saıası quqyǵy jónin­degi konvensııa (2000 j.); – Turmystaǵy áıelderdiń azamat­­tyǵy jónindegi konvensııa (2000 j.); – Teń baǵalanatyn eńbekke qatysty erler men áıelderge bir­kel­­ki tólemaqy berý jónindegi Halyq­aralyq eńbek uıymynyń 1951 jylǵy №100 konvensııasy (2000 j.); – Áıelderge qatysty barlyq túrdegi kemsitýshilikterdi joıý jónindegi konvensııaǵa fakýl­tatıvtik hattama (2001 j.); – BUU-nyń Myńjyldyq damý maqsaty – onyń ishinde “Erler men áıelder teńdigindegi jetis­tik­ter, áıelderdiń múmkindikteri men quqyǵyn keńeıtý” dep atalatyn úshinshi maqsaty jatady. Ulttyq komıssııanyń bıik már­tebesi qoıylǵan mindetterdi júzege asyrýda barlyq memlekettik organ­darmen qoıan-qoltyq aralasýǵa jáne azamattyq qoǵam ókilderimen birlesip jumys isteýine barlyq múm­kindikter týǵyzyp otyr. Mem­le­kettik gen­derlik saıasat Elbasy jar­lyǵymen bekitilgen Strategııa negizinde júzege asyry­lýda. Bul turǵyda Myńjyldyq damý maqsat­tary men Áıelderge qatysty bar­lyq túrdegi kemsitýshilikterdi joıý jónindegi konvensııa erejelerine súıengen, Qazaqstanǵa arnalǵan gen­­derlik ındıkatorlar anyqtal­ǵan. Strategııany júzege asyrý maq­satynda Úkimet bekitken qaýly boıyn­sha is-sharalar jospary ja­sa­lýda. Búgingi tańda 2006-2008 jyl­­dar­ǵa arnalǵan, 45 is-sharany qam­tıtyn Strategııany júzege asy­rý jospary oryndalyp, kelesi 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan orta­merzimdi is-sharalar jospary qolǵa alyndy. Atalmysh 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan ortamerzimdi is-sharalar josparyn iske asyrý úshin “Ishki saıası turaqtylyq jáne qoǵamdyq kelisim salasy boıynsha memle­ket­tik saıasatty júrgizý” bıýdjettik baǵ­­darlamasy aıasynda respýblı­ka­lyq qazynadan 30 mln. teńge jáne “Gen­derlik teńdikti qamtamasyz etý jáne otbasylyq jaǵdaıdy jaq­sar­týdy damytý sharalary” baǵdar­la­ma­sy negizinde 38,4 mln. teńge bólingen. Genderlik teńdik strategııa­syn­da sheshim qabyldaý deńgeıindegi názik jandylardyń úlesin 30 paıyz­ǵa jet­kizý kózdelgen. Par­lament Májilisi depýtattarynyń bastamasymen daıyn­dalǵan “Erler men áıelderdiń teń múmkindikteri jáne teń quqyq­tarynyń memle­ket­tik kepildigi týra­ly” Zańyna Elba­sy­nyń qol qoıýy qazaqstandyq qoǵamnyń ármen qaraıǵy demo­kra­tııalanýynyń naqty kórinisi deýge bolady. Bul zańnyń daıyndalýy men bolashaqqa jol tabýyna EQYU, IýNIFEM jáne BUU-nyń Damý baǵdarlamasy syndy halyq­aralyq uıymdar zor úlesin qosty. Sondaı-aq, atalmysh Strate­gııa ulttyq zańnamaǵa jáne barlyq qaı­ta daıyndalyp jatqan zań joba­lary­na genderlik saraptama jasaýdy qarastyrady. Osy maqsat­ta prın­sıp­teri men negizgi kezeń­deri aı­qyn­dalǵan normatıvtik quqyq­­tyq akti­ler jobasyna gen­der­lik sarap­tama jasaý­dyń nusqaý­lyǵy daıyn­dalyp, beki­tildi. Endigi ýaqytta, zań jobalary­nyń gender­lik sarapta­ma­sy ǵylymı saraptama aıasynda ótki­zilýi tıis. Sony­men qatar, barlyq deńgeıdegi bıýdjet­ter­di jáne áleýmettik-eko­no­mıka­lyq damýdyń memlekettik baǵdar­la­­masyn daıyn­daý úderis­terin­de genderlik kóz­qaras­ty engizý qolǵa alyndy. Áıelderdi qoǵamdyq-saıası orta­ǵa tartý maqsatynda elimizdiń barlyq aımaqtarynan 69 úkimettik emes uıymdardyń ókilderi kirgen Áıelder­diń kóshbasshylyǵy mek­tebi­niń respýblıkalyq jelisi dú­­nıe­ge keldi. Pavlodardaǵy “Seriktes­tik ortaly­ǵy” qoǵamdyq qory janynan Aqmo­la, Shyǵys Qazaqstan, Qara­ǵan­dy, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń áıelderi­ne arnalǵan aımaqaralyq “Kóshbas­shylar she­ber­­hana­sy” ashyldy. Bul bastama óziniń alǵashqy nátıjesin de bere bastady. Petropavl qala­syn­da turǵyndar arasynda kóshbas­shylyq qasıetterdi qalyptastyrý jáne áleýmettik belsendiligin art­tyrý maqsatynda tórt mektep jáne lıseılerdiń joǵary synyp oqý­shy­larynyń basyn biriktirgen “Qala­lyq genderlik klýb” ashyldy. Sonymen qatar, Qostanaı oblysy­nyń máslı­hatynda úkimettik emes uıymdar jáne jastarmen jumys isteıtin genderlik jáne otbasylyq-demografııalyq saıasatty júzege asyrý boıynsha turaqty komıssııa quryldy. Búgingi tańda sheshim qabyldaý deń­geıin­degi áıelderdiń qatysýy­nyń jalpy kórinisi tómendegideı. Qazaqstan Respýblıkasy Parla­menti­niń quramynda 21 áıel bar. Bul depýtattardyń jalpy sanynyń 14 paıyzyn quraıdy. 3 áıel oblys ákimderiniń orynbasarlary, taǵy 3 názik jandy aýdandardy basqaryp otyr. Aýdan basshylary oryn­basar­larynyń 17 paıyzy, aýyldyq jáne selolyq okrýgter ákimderiniń 11 paıyzy áıelder. Bıliktiń joǵarǵy eshalony – el Úkimetiniń quramynda – 1 áıel mınıstr, 1 agenttik tór­aıymy, Premer-Mı­nıstr Keńsesi Basshysynyń oryn­basary, 4 – jaýapty hat­shy, 5 – vıse-mınıstr áıel bar. Atap ótken kórsetkish jalpy al­ǵan­da dúnıe­júzilik orta standart­tarǵa sáıkes, degenmen biz 2016 jylǵy josparly merzimde saıası arena­daǵy áıelder úlesiniń 30 paıyzdan kem bolmaýyn nazarda ustaımyz. Bul ulttyq komıssııa, memlekettik organdar, azamattyq qoǵam ınstıtýttary ókilderiniń naqty ári laıyqty maqsaty. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa­ly­ǵynyń bastalǵan jáne Áıel­der­­ge qatysty barlyq túrdegi kemsitý­shilikterdi joıý jónindegi BUU kon­vensııasynyń 30 jyldyǵy tusyn­­da respýblıkamyzda gender­lik teń quqyqtyq máseleleriniń damýy týra­ly turǵyndardyń joǵary dárejede habardar bolýyn qamtama­syz etken birqatar sharalar uıym­das­tyryldy. Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Prezıdenti janyndaǵy Áıel­der isteri jáne otbasylyq-demo­grafııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa jáne aımaqtyq komıs­sııa­larmen birlesip 2009 jyl­­dyń 16 qarashasy men 15 jel­toq­sany ara­ly­ǵyn qamtyǵan, joǵary­da atalǵan jumystarǵa baǵyttalǵan is-shara­lar­dyń arnaıy jospary daıyn­daldy. Aımaqtarda konvensııa ereje­lerin jáne genderlik saıasattyń ár­men qaraıǵy jyljýyna arnalǵan Qazaqstannyń EQYU-ǵa basshy­ly­ǵy barysyndaǵy jaǵymdy aspekti­lerdi túsindirý úshin aqparattyq-nasıhat­tyq toptar quryldy. Osy aksııa barysynda, respýblıka kóleminde 6 konferensııa, 80 dóń­ge­­lek ústel oty­ry­sy, 178 semınar-trenıngter, 397 leksııa, 18 pikir­talas, 15 baıqaý, 4 kór­me jáne taǵy da basqa birqatar sharalar ótkizildi. Budan bólek, bizdiń jumysy­myz­daǵy taǵy bir mańyzdy baǵyt – eko­nomıkadaǵy genderlik teńdik kórinisi bolyp tabylatyn, áıelder arasyndaǵy kásipkerlikti damytý, eńbek rynogyndaǵy olardyń báse­kege qabilettiligin arttyrý máselesi. 2003 jyly áıelderdi ekono­mı­kalyq turǵydan alǵa jyljytý maqsatynda Ulttyq komıssııa res­pýb­lıkalyq shaǵyn kásipkerlikti qoldaý qorymen yntymaqtastyq memoran­dýmyna qol qoıdy. Nátı­jesin­de qor tarapynan áıel-kásip­kerler jobasyn qarjylan­dyrýǵa jalpy kólemi 2 mlrd. teńgeden astam qarjy bólindi (16 mln. AQSh dollaryna teń). Osy oraıda nesıe alýdyń joldaryn jeńildetýdi jáne onyń beriletin kólemin arttyrýdy kóz­degen “Shaǵyn nesıelik uıymdar týraly” Zańǵa ózgerister engizildi. Áıel­derdi shaǵyn jáne orta kásip­kerlikke tartý sharalarynyń nátı­jesinde, olardyń kásipkerler arasyndaǵy úlesi 40 paıyzǵa jetti. Sondaı-aq, Úkimettiń daǵdarys­qa qarsy baǵdarlamasyna sáıkes, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa 120 mlrd. teńge bólingeni belgili. Elbasynyń 2009 jylǵy 5 naýryzda ótken áıelderdiń V forýmyndaǵy tap­syrmasy boıynsha osy qara­jattyń bir bóligi áıelder kásipker­ligin qoldaýǵa baǵyttaldy. Osy maq­satta “Damý” kásipkerlikti damytý qory” AQ dırektorlar keńesi tarapynan 2009-2015 jyldar ara­ly­ǵynda áıelder kásipkerligin shaǵyn nesıemen qamtamasyz etýge arnalǵan qarajattaryn ekinshi deńgeıli bankterge ornalastyrý baǵdarlamasy daıyndalyp, bekitildi. Bıylǵy jyly 450 mln. teńge bólý qaras­tyrylǵan. Al 2010-2015 jyldardaǵy qarjylandyrý kólemi bıýdjettik baǵdarlamaǵa sáıkes anyqtalady. Beriletin nesıeniń joǵarǵy kólemi 1,5 mln. teńge, nesıelendirý merzimi – 36 aıǵa deıin, jyldyq ústemesi 14 paıyzdan aspaýy tıis. Qazaqstanda ana men bala den­saý­lyǵyn qorǵaý isine erekshe kóńil aýdarylyp otyr. Sonyń nátı­jesinde ana men bala ólimi, ókpe qabynýy jáne jynystyq qatynas arqyly juǵatyn aýrýlar turaqty tómendep keledi. О́te qaterli bala­lar aýrýlary­nyń biri polıomıelıt joıyldy. Qazaqstan TMD elderi arasynda alǵashqy bolyp, “V” vırýstyq gepatıtine qarsy barlyq jańa týǵan sábılerge vaksınasııa ekti. Sonymen qatar, birqatar prob­le­­malar óz sheshimin tabýdy qajet etedi. Máselen, áıelder densaý­ly­ǵynyń ındeksi tómen bolyp otyr, ol 20-30 paıyzdy quraıdy. Er­kek­ter arasynda da densaýlyq pro­ble­masy jetkilikti. Olar kóbine týber­kýlezge jáne psıho­lo­gııalyq aýyt­qý­larǵa shaldyǵa­dy. Erkekter spırt­tik ishimdikterge, temeki shegýge beıimdigine baılanysty týyndaı­tyn aýrýlardan zardap shegedi, sonymen qatar, óndiristik jaraqat alý da keńinen kezdesedi. Nátıje­sinde áıelder men erkekterdiń or­ta­sha ómir súrý uzaqtyǵyndaǵy gen­d­erlik teńsizdik anyq baıqala­dy, erkekterdiń ómir súrý uzaqtyǵy áıelderge qaraǵanda 10,5 jylǵa kem jáne 61,9 jasty quraıdy. Qan azdyǵymen jáne Ortalyq Azııada keńinen taraǵan temir jetispeýshiligi aýrýlarymen kúresý úshin Ulttyq komıssııa der kezinde Azııa bankinen 1,2 mıllıon dollar kóleminde grant tartyp otyr. Bul qarajatqa qural-jabdyqtar satyp alyndy jáne undy ıodpen, temirmen, túrli vıtamındermen baıytý jónin­degi tehnologııalar engizildi. “Tuzdy ıodtaý týraly” zań qabyldandy, so­nyń arqasynda Qazaqstanda barlyq as tuzy ıodtalatyn boldy. Norma­tıv­tik bazanyń bolmaýy qan azdyq­tan emdeýdiń álemdegi eń arzan tásili bolyp esepteletin undy fortı­fı­ka­sııasyz shyǵarýǵa múmkindik bermedi. 2009 jyly qyrkúıektiń 18-inde qabyldanǵan Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń halyq densaýlyǵy jáne den­saý­lyq saqtaý júıesi týraly kodeksi joǵarǵy jáne birinshi surypty astyq unynyń quramyn temir jáne basqa da mıneraldarmen mindetti fortı­fıkasııalaý qarastyrylǵan. Genderlik teńdik strategııasy áıelder densaýlyǵyn reprodýktıvti bekitý jáne saqtaý boıynsha qosym­sha is-sharalardyń tolyq keshenin qarastyrady. Sonymen qatar, bul ana men balany qorǵaýdyń nor­matıvtik-quqyqtyq bazasyn jetil­dirý, bul qyzmetti qarjylandyrýdy jaqsartý jáne damytý basymdyq­tary bolyp tabylady. Genderlik sezimtaldyq qoǵam­dyq túsinik qalyptastyrý úshin jurt arasynda genderlik bilim berý boıynsha júıeli jumystar júr­gi­zi­lýde. Mektep oqýlyqtaryna gender­lik saraptama jasaldy. Mekteptik jáne mektepke deıingi bilim berý júıesi úshin “Gender” keshendi bilim berý baǵdarlamasy ázirlendi. Jeldel júrip jatqan álemdegi jahandaný úrdisi qoǵamdaǵy zorlyq-zombylyqty aldyn alý másele­le­lerin ótkir qoıyp otyr. Qazaqstanda bul baǵyttaǵy jumystarǵa erekshe nazar aýdarylýda. 1999 jyldyń ózinde-aq el Prezıdentiniń basta­ma­symen ishki ister organdarynyń quramynda, aýdandyq deńgeıge deıin áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý boıynsha arnaıy bólimsheler qurylǵan bolatyn. Qazaqstan buryn­ǵy keńestik aýmaqta osyndaı bólimshe qurǵan jalǵyz memleket bolyp tabylady. Olardyń negizgi mindeti – konstıtýsııalyq quqyq­tary­nyń qorǵalýyn qamtamasyz etý, zańǵa qarsy is-áreketterden áıel­der­diń bostandyǵy men zańdy qy­zy­­ǵý­shylyqtaryn qorǵaý. О́tken jyly Memleket basshysy “Tur­mystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly” Zańǵa qol qoıdy. Bul zań boıynsha qylmystyq, ákimshilik jáne azamattyq zańnamalardaǵy turmystyq zorlyq-zombylyqty sara­­laýǵa múmkindik týmaq. Eń basty­sy, bul zańda otbasynda zor­lyq-zombylyq qaıta jasaýdyń aldyn alatyn sharalar qarastyr­ylǵan. Qazirgi ýaqytta elimizde áıel­der­diń quqyǵyn qorǵaıtyn 20 daǵ­darys ortalyqtary jumys isteıdi. Máselen, 2008 jyly atalǵan orta­lyq­tarǵa túrli kómek túrlerin sura­ǵan 21679 ótinish túsken bolsa, olardyń 6165-i fızıkalyq, 5539-y psıhologııalyq, 556-sy jynystyq jáne basqa da zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan. Qylmystyq kodekstiń barlyq baptaryna, sonymen qatar adam saýdalaýǵa baılanysty qylmystar­ǵa qatysty “Qazaqstan Respýblıka­s­y­nyń týrıstik qyzmeti týraly” Zańyna tolyqtyrýlar men ózger­ister engizilgen. Bul sanattaǵy qylmystardyń kvalıfıkasııalyq belgi quramy aıtarlyqtaı keńeıtilgen, olardy jasaǵandarǵa arnalǵan yqpal shara­lar da kúsheıtilgen. Endigi ýaqytta adamdardy Qazaqstan aýmaǵynan zańsyz alyp shyǵý nemese alyp ótý qylmys bolyp eseptelip jáne 3 jyldan 8 jylǵa deıin múlkin tárki­leýmen birge bas bostan­dy­ǵynan aıyrý jazalary qarastyryl­ǵan. Adam saýdasy azamattardyń quqyǵynyń óreskel túrde buzy­lýyna ákelip soqtyratyn qulıele­ný­shiliktiń qazirgi zamanǵy forma­sy bolyp tabylady. Adam saýdasy jónindegi baıandamaǵa sáıkes (Vashıngton, 12 shilde 2007 jyl) Qazaqstan kúshtep jumysqa salý jáne jynystyq qyz­met­terge eriksiz ıtermeleýde kisi saý­da­sy obektisine aınalǵan adamdar shyǵatyn jáne tranzıtti el bolyp otyr. Sol sebepti, Qazaqstan Respýb­lıkasy adamdardyń zańsyz trafıgi­men kúreste tıimdi ári jańa tásilderdi qarastyratyn saıası sharalar qabyl­daýda. 2005 jyldyń 14 jeltoqsa­nynda BUU-nyń “Adam saýdasy jáne úshinshi tulǵalar arqyly jynystyq qatynasqa qoldaný týraly” konven­sııasyn jáne de Qazaqstan Respýb­lıkasy Úkimetiniń uıymdastyrý-tájirıbelik jáne arnaıy sharalary qarastyrylǵan 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan adam saýdasyna qatysty qylmystardyń aldyn alý jáne kúresý boıynsha sharalarynyń josparyn sózimizdiń dáleli retinde aıta ketýge bolady. Genderlik teńdik máselesinde úki­met­tik emes uıymdar mańyzdy ról atqarady. Bul taqyryptaǵy suraqtar 2006-2011 jyldardaǵy Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy azamattyq qoǵam­dy damytý tujyrymdamasynda da eskerilgen. Búgingi tańda elimizde 13 myńǵa jýyq úkimettik emes uıymdar bar. Olardyń jumystaryn jandan­dyrý maqsatynda 2006-2011 jyldar­daǵy Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy azamattyq qoǵamdy damytý tujyrym­damasy jáne “Memlekettik áleýmettik tapsyrys týraly” Zań qabyldandy. О́z kezeginde úkimettik emes uıymdar bıýdjettik qarajat esebinen áleýmettik mańyzy bar jobalardy oryndaıdy. Jyl ótken saıyn genderlik jáne otbasy-demografııa máseleleri bo­ıyn­sha úkimettik emes uıymdardyń mun­daı jobalaryn qarjylandyrý kólemi molaıyp keledi. Mysaly, 2005 jyly osy maqsatqa 1,5 mln. teńge bólinse, 2008 jyly 20 mln., al 2009 jy­ly 40 mln. teńgege jýyq qarjy jumsalǵan. Genderlik saıasatty júzege asy­rýdy aqparattyq qoldaý Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń bıýd­jettik baǵdarlamalarynan memleket­tik tapsyrys aıasynda atqarylady. 2005 jylmen salystyrǵanda 2008 jyly tele-radıo baǵdarlamalardyń sany 2,5 esege, al merzimdi baspa­sózdegi jarııalanymdar 1,5 esege artqan. “Genderlik teńdikti damytý jáne kúsheıtý, áıelder men erler quqyǵyna qatysty qoǵamdyq sana­daǵy jaǵymsyz taptaýryn kóz­qaras­tardan arylý” taqyrybyndaǵy mem­lekettik aqparattyq saıasat aıasynda 2008 jyly elektrondy aqparat quraldaryna 18 mln. teńge, merzimdi BAQ-tarǵa 37,5 mln. teńge bólindi. Atqarylǵan jumystardy halyqqa jetkizýge 13 BAQ atsalysty. Aıryqsha atap óter dúnıe, otba­sy jáne genderlik saıasat másele­leri boıynsha Elbasy saıasatyn saralaıtyn jáne nasıhattaıtyn ulttyq komıssııanyń “Otbasym” jýrnaly 2009 jyldyń basynan bastap jaryq kórdi (toqsanyna 1 márte shyǵady). О́tken jyly jýrnaldyń 4 sany jaryq kórdi, onyń bireýi Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyna arnaldy. Osy aıtylǵan áńgimeniń barlyǵy Qazaqstan Respýb­lı­ka­syndaǵy mem­lekettik genderlik saıasattyń júıeli jáne talapqa saı júrgizilip otyr­ǵanyn taǵy bir márte dáleldeıdi. Ol genderlik teńdik jetistikteriniń ult­tyq jáne halyqaralyq tájirıbesin jan-jaqty jáne naqty esepke ala otyryp, álem elderi qoǵamdas­ty­ǵyna tán órkenıettik, dinı jáne mádenı erekshelikterin de nazarda ustaıdy. Qazaqstannyń qazirgi zamanǵy ulttyq genderlik saıasaty sabaqtastyq, prag­­ma­tızm jáne teńgerimdik usta­nym­ǵa súıene otyryp, elimizdiń ishki saıasatynyń ajyramas bóligi ári ol ulttyq kelisim men birlikti kúsheı­týge baǵyttalǵan. EQYU-ǵa tóraǵalyq bizge genderlik saıasat salasynda aýyz toltyryp aıtar­lyqtaı jetistikterge jetýimizge yqpal etedi. Jáne de qaýipsizdigimizdiń budan keıin de bekı túsýine beıimdelýimiz ben Atlan­t jáne Tynyq muhıty arasyndaǵy keńistikte jan-jaqty yntymaq­tas­tyǵymyzdy arttyrýǵa taptyrmas múmkindik. Gúlshara ÁBDIQALYQOVA, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri, Qazaqstan Res­pýb­­lıkasy Prezıdenti janyn­­­­daǵy Áıelder isi jáne ot­­­basy­lyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraıymy.