Buǵan deıin qazaq tarıhynda kóptegen álipbıler boldy. Atap aıtsaq, kóne túrki, arab, latyn, kırıllısa degen sııaqty. Osylardyń ishinde qazirge túrki tilderine óte yńǵaıly nusqa kóne túrki álipbıi.
Jalpy, barlyq tilderde sózder men morfemalardy bir-birinen maǵyna jáne forma jaǵynan ajyratýǵa kómektesetin tildiń dybystyq júıesindegi tıptik birlikti anyqtaıtyn fonemasy bolady. Iаǵnı qazirgi túrki tilderiniń fonemasyn tolyq saqtaıtyn nusqa tek ǵana kóne túrki álipbıi.
Biz qazir latynǵa kóshken jaǵdaıda qazaq tili úndestigin buzbaı-syzbaı tolyq saqtaıtyn fonemalardy qalaı jasaımyz? Dáıekshe arqyly ma, álde qostańba arqyly ma? Negizi suraq osy bolýy kerek.
Osy oraıda burynǵy kóne túrki álipbıin qoldanǵan ata-babalarymyz muny qalaı sheshken? Olar qandaı tájirıbeni, qandaı ádistemeni qoldandy. Osyny bilmek kerek!
Qazirgi álipbı máselesinde kópshilikke sóz aıtyp, búgingi tańda talqylaýǵa túsip jatqan nusqalardy daıyndaýshylar sonaý kóne túrkiden bastap, qazirgi kırıllısaǵa deıingi til fonemasynda oryn alǵan ózgeristerdi bile me?!
Kelesi bir másele, qazaq tiliniń týysqan túrki tildermen ortaqtastyǵy bar. Bul Keńes dáýirinde ádeıi buzyldy. Jańa álipbı osy dúnıeni qaıtadan qalpyna keltirip, túrki tilderiniń ortaqtastyǵynyń saqtalýyna qyzmet ete ala ma?! Osyny eskerý kerek!
Bir sózben aıtqanda, tilde ulttyń jany bar. Eger til, árip máselesi durystalmasa ult óledi.
Úshinshi másele, jańa álipbı qazaq tilin basqa tildiń ekspansııasynan qutqarýy kerek. Qazirgi qazaq tiliniń jaǵdaıynda bir álipbıden ekinshisine ótý rýhanı tóńkerispen birdeı. Bul is qazaq halqy úshin taǵdyrsheshti másele. Latynǵa qanshalyqty tez ótemiz, sonshalyqty rýhanı táýeldilikten qutylatyn bolamyz. Basqa jol joq.
Bolat KО́MEKOV, UǴA akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory