Áleýmettaný ǵylymdarynyń kandıdaty Talǵat Jaqııanov áleýmettik jelidegi paraqshasynda dinı senim erkindigine qatysty pikir bildirdi. Ol bul uǵymnyń sheksiz emes ekenin, zań men qoǵam qundylyqtaryn saqtaý ár azamat úshin mańyzdy ekenin atap ótti, dep jazady Egemen.kz.
Onyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta jekelegen ásire dinshil azamattar zaıyrlylyq qundylyqtary men normalaryna qaıshy keletin málimdemeler jasap júr.
«Jýyqta jekelegen ásire dinshil azamattar zaıyrlylyq qundylyqtary men normalaryna qaıshy keletin (Naýryz merekesi, áıelin shákirtine «syıǵa» tartqany týraly) málimdemeler jasap, qoǵamdyq kelisim men turaqtylyqty buzýǵa ákeletin áreketter jasady. Bul azamattar zaıyrlylyqtyń qaǵıdattarynyń biri bolyp tabylatyn «dinı senim erkindigi» qaǵıdatyna súıengen bolar. Solaı bolǵan jaǵdaıda, olar atalǵan qaǵıdattyń mazmunyn durys uqpaǵan», dep jazdy ol. T. Jaqııanov demokratııalyq qoǵamda dinı senimniń ártúrli formalary qatar ómir súretinin atap ótti: - dindarlar (túrli jamaǵattarǵa tıesili musylmandar, hrıstıandar, ıýdeıler, t.b. senim ıeleri); - dinı uıymdyq nysannan tys («meshitten tys», «shirkeýden tys») nanym-senim formalary («belgili din ókili bolý úshin meshitke nemese shirkeýge barý mindet emes, ınternet dáýirinde aqparatty kez-kelgen jerden alýǵa bolady, al ǵıbadatty úıde de atqarýǵa bolady» degen ustanymdaǵylar); - agnostıkter (qarapaıym tilmen aıtqanda, «qudaı bar ma, joq pa, ony dáleldeý múmkin emes» deıtinder); - ıtsıster (qandaı da bir jaratýshy bar ekendigin moıyndaıtyndar, alaıda dinderdi joqqa shyǵaratyndar); - ateıster (jaratýshy ıdeıasyn da, dinderdi de joqqa shyǵaratyndar), t.b. «Bizdiń qoǵamda da osyndaı dinı senimniń túrli formalary bar jáne olar úzdiksiz túrlenip keledi. Sáıkesinshe, mundaı dinı plıýralızm (sanalýandylyq) jaǵdaıynda dinge qatysty túrli kózqarastar men ustanymdardyń teńgerimin (balansyn) qamtamasyz etý mańyzdy. Mine, osy balansty «dinı senim erkindigi» qaǵıdaty qamtamasyz etedi. Dinı senim erkindigi – absolıýtti erkindik emes. Qoǵamdyq balansty saqtaý maqsatynda qandaı senim túri bolsa da, belgili deńgeıde zańmen shekteledi. Iаǵnı, dinı senim erkindigi – dinge qatysty kózqaras pen ustanymdy zań sheńberinde oryndaý degen sóz», dedi T. Jaqııanov. Aıda Balaeva: Zaıyrly memleket – dindi joqqa shyǵarady degen sóz emes Onyń aıtýynsha, dinı senimdi jeleý etip, zańdy oryndaýdan bas tartýǵa bolmaıdy. Senimimdi erkin iske asyrýǵa quqyǵym bar dep, oıyńa kelgendi istep, til men jaǵyńa erkindik berýge, qoǵamnyń qundylyqtaryna, túrli áleýmettik toptar men ınstıtýttarǵa til tıgizýge, qarsy áreket júrgizýge bolmaıdy. «Túrli senim men kózqaras-ustanymǵa, áleýmettik qundylyqtar men negizgi ınstıtýttarǵa (otbasy, zań, bilim, medısına, ǵylym, óner, salt-dástúr, t.b. ınstıtýttar) árdaıym qurmet kórsetip, tózimdilik tanytý qajet. Zaıyrlylyq qaǵıdatyn saqtaý, din salasyndaǵy zańnamany buljytpaı oryndaý – qoǵamdyq kelisim men turaqtylyqty, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń negizgi sharty. Jańa Konstıtýsııalyq reforma aıasynda da zaıyrlylyqty nyǵaıtý mindeti aıqyndalǵan. Sebebi dinı turǵydan qoǵamnyń turaqtylyǵy men qalypty damýyn qamtamasyz ete alatyn jalǵyz tetik – ol zaıyrlylyq», dedi ol. Abaı aýdanynda din men dástúrdi sabaqtastyrǵan ortalyq ashyldy