Qazirgi tańda qoǵamda qyzý talqyǵa túsip jatqan ózekti másele qazaq jazýynyń latyn álipbıine kóshýi ekeni barshaǵa málim. «Kelisip pishken ton kelte bolmas» dep dana halqymyz aıtqandaı, tek jazýdyń ǵana emes, jalpy tildiń, eldiń taǵdyryna áser etetin osynaý mańyzdy máseleniń elimizde, halyq arasynda keńinen talqylanyp jatqany qýantady.
Bul tek mamandar ǵana emes, barsha qazaqstandyqtar reformanyń aıryqsha mańyzyn tereń túsingendiginiń aıqyn kórinisi. Ult taǵdyryna jany ashıtyn qaýymda solaı bolýǵa tıis. Qoǵamymyzdyń barlyq salalarynda, barlyq aqparat quraldarynda bolǵan talqylaýlar óz jemisin berdi desek te bolady.
Elbasynyń qabyldaýynda bolǵan Memlekettik tildi latyn qarpine kóshirý jónindegi jobany iske asyrý úshin qurylǵan jumys toby qazaq álipbıiniń latyn qarpinde jazylý úlgisin usyndy. Bul úlgi qoǵamdyq talqylaýlar barysynda kelip túsken usynystardy eskere otyryp ázirlendi. Sondyqtan da ol aldyńǵy jobaǵa qaraǵanda kóptegen kemshilikterinen arylǵany anyq baıqaldy.
Osynyń aldynda jarııalanǵan qosarlanǵan áripteri kóp, tilge qıyn, jazýǵa yńǵaısyz nusqa kópshiliktiń kúmánin týdyryp edi. Al jańa álipbı bizdiń grafıkalyq sanamyzǵa saı «Bir árip – bir dybys» yńǵaıynda jasalǵan. Bul úırenýge de, úıretýge de yńǵaıly. Tildiń zańdylyǵyna da saı kelip tur. Latyn grafıkasyndaǵy 26 tańba tolyq ıgerilgen. Qazaq tiliniń ózine ǵana tán «Á», «О́», «Ú», «Ǵ», «Ń» dybystary apostroftarmen berilgen. Bul birneshe tilderde (nemis, túrik, ázerbaıjan, ózbek t.b.) bar úlgi. Jańa álipbıde kirme dybystar retinde 4 dybystyń tańbasy (F, X, V, Ch) alynǵan.
О́ıtkeni bul dybystarmen kóptegen sózder (myńnan asa) engen. Bul jolǵy usynylǵan álipbıdiń artyqshylyǵy – tehnıka turǵysynan alyp qaraǵandaǵy qoldaný ámbebaptyǵy. О́ıtkeni bul álipbı qosymsha baǵdarlamalyq joba jasaýdy jáne osy máseleni arnaıy qarjylandyrýdy qajet etpeıdi dep oılaımyz.
Áli de suraqtar týyndap, pikirtalastar bolýy múmkin, árıne. Tolyǵyraq túsinikteme berýdi qajet etetin tustary da bar. Sondyqtan «Biz latyn álipbıiniń jańa nusqasyn usynyp otyrmyz. Biraq muny birden qabyldaımyz degen oıdan aýlaqpyz» degen Memleket basshysy jańa álipbı de zııaly qaýym ókilderi men halyq arasynda talqylaýǵa túsýi kerektigine mán berdi. Qazir álipbı talqylaýdyń ekinshi mańyzdy kezeńi bastaldy deýge bolady. Barlyq pikirler eskerilip, saraptalady dep senemiz.
Araılym QAIRYMDENOVA, Býrabaı aýdanynyń tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory
Aqmola oblysy