Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek. Onyń ereksheligi nede?

Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek (MSAK) jalpy densaýlyq saqtaý júıesiniń mańyzdy bóligi bolyp tabylady. Tıimdi medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek halyq densaýlyǵyn jaqsartýdy, pasıentterdiń qanaǵattanýshylyǵyn jáne densaýlyq saqtaý salasyna jumsalatyn jalpy shyǵyndardy azaıtýdy qamtamasyz etedi.

Qazaqstan Respýblıkasynda densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyl­darǵa arnalǵan «Densaýlyq» memle­kettik baǵdarlamasynda MSAK-ty odan ári damytý alǵashqy býyndaǵy ámbe­bap, ıntegrasııalanǵan, áleýmettik baǵdar­lanǵan, qoljetimdi jáne sapaly medı­sınalyq kómekti damytýǵa baǵyttalǵan sharalardy tereńdetýdi kózdeıtindigi kórsetilgen.

Emhanalyq uıymdardyń qalalar aýmaǵy boıynsha geografııalyq ornalasýy halyqtyń turmysy óte tómen jikteri men múmkindikteri shekteýli turǵyndaryn da qoljetimdi medısınalyq kómekpen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

MSAK qyzmetterin beıindi mamandary bar emhanalar men qabyldaýdy tek ýchaskelik dárigerler júrgizetin MSAK uıymdary kórsete alady, sońǵylaryn ustaý úshin úlken materıaldyq shyǵyndar qajet etilmeıdi. Ambýlatorlyq-emhana­lyq medısınalyq uıymdar qandaı da bir aqparat nemese medısınalyq kómek alý úshin birinshi bolyp pasıentterdi MSAK dárigerleri, ıaǵnı ýchaskelik dárigerler (pedıatrlar, terapevtter, otbasy dárigerleri) qarsy alatyn «kirý qaqpalary» ispetti.

Halyqaralyq tájirıbe medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómekti jetil­dirý boıynsha densaýlyq saqtaý baǵdar­la­ma­larynyń nátıjeliligi mynadaı medı­­sınalyq-uıymdastyrýshylyq tehno­lo­gııalarǵa baılanysty bolatynyn kórsetedi:

1) dáleldi medısına qaǵıdattary negizinde personaldy oqytý tehnologııa­sy;

2) alǵashqy býynda otbasylyq qaǵıdat boıynsha halyqqa medısınalyq qyzmet kórsetý tehnologııasy;

3) jeke jáne qoǵamdyq densaýlyqty qalyptastyrý prosesine halyqty tartý tehnologııasy.

Ambýlatorlyq qyzmet, onyń ishinde MSAK ortalyqtary men emhanalardyń qyzmetin jetildirý densaýlyq saqtaý qyzmetterin kórsetý júıesin – qyzmetterdi kórsetý sapasyn joǵarylatýǵa, turaqty ózgeristerdi engizý úshin júıelerdiń ju­mysyna qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan strategııalyq baǵyttardy engizý prosesin qaıta qurylymdaý qajettigine baılanys­ty týyndady.

Osyndaı prosestiń mańyzdy bóligi personaldy dáleldi medısına qaǵı­dattaryna negizdelgen qyzmetter kórsetý biliktiligine jáne tehnologııalaryna úı­retý. Qaıta qurylymdaýdyń túpki maq­saty densaýlyq kórsetkishterin jaqsartý bolyp tabylady.

Otbasylyq qaǵıdat boıynsha MSAK qyzmetterin uıymdastyrýdyń jańa tehnologııalary qyzmetterdiń belgili bir túrlerin beıindi mamandardan bastapqy býyn deńgeıine berý úshin jaqsy negiz. Qol jetkizilgen jetistik MSAK uıym­darynyń medısınalyq personalyn beıindi qyzmetterdiń mamandarymen mindetti túrde birlesip oqytýǵa jáne kómek kórsetý kezinde olardyń ózara is-qımylyna jáne sabaqtasa jumys isteýine kepildik bere alady. Ambýlatorlyq qyz­met­ter paketin nysanaly josparlaý jáne MSAK qyzmetterine jáne beıin­di qyz­metterge kezeń-kezeńmen bólý – aýmaq­­tar deńgeıindegi densaýlyq saqtaý mened­j­mentiniń mańyzdy bólimderiniń biri.

MSAK ortalyqtarynyń negizgi erek­shelikteri – halyqtyń osal toptaryna basa nazar aýdara otyryp pasıenttiń múddelerine beıimdelý. Elimizdiń bar­lyq turǵyndaryna medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek qyzmetterine qoljetimdilik beriledi. Densaýlyq saqtaý júıesinde shtatynda psıholog-mamandar jáne áleýmettik qyzmetkerler bar áleý­mettik baǵdarlanǵan medısınalyq uıym­dar jumys isteıdi, bul qyzmetterdiń anaǵur­lym keń aýqymyn kórsetýge múmkindik beredi. Bul ambýlatorlyq-emhanalyq býyn deńgeıinde medısınalyq kómek­tiń kórsetilýin jaqsartýǵa jaǵdaı jasaıdy. Al ol óz kezeginde stasıonarlyq qyzmetterge jumsalatyn shyǵyndardyń medısınalyq tıimdiligin arttyrýǵa janama áserin tıgizedi. MSAK deńgeıinde kómektiń tıimdi kórsetilýine qaraı stasıonarlyq kómekke joldamalar berý jaǵdaılary, sondaı-aq sozylmaly naýqastardyń jedel járdemdi shaqyrýlary azyraq bolady.

Bastapqy býynnyń qatysýymen nysanaly baǵdarlamalardy oryndaý bastapqy býyn dárigerleri men beıindi mamandar arasynda belgili bir qyzmetterdi qaıta bólýge múmkindik beredi. Bul halyqqa kórsetiletin profılaktıkalyq qyzmet­terdiń qoljetimdiligin aıtarlyqtaı keńeıtedi. Nysanaly baǵdarlamalardy ıntegrasııalaýǵa zertteý júrgizý kezinde alynǵan nátıjeler olardyń densaýlyq saqtaý júıesinde resýrstardy basqarýdyń tıimdi quraly retinde qoldanylýyn kórneki túrde kórsetti. Beıindi qyzmetterdi medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekke ıntegrasııalaý fragmentarlyqty jeńý jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń qyzmetinde qysqa merzimdi nátıjelerge qol jetkizý­ge, ártúrli deńgeılerdegi medısınalyq uıymdar arasynda jańa seriktestik qarym-qatynastardy damytýǵa múmkindik beredi.

MSAK qyzmetterin kórsetý sapasyn arttyrý úshin aqparattyq júıelerdi budan ári engizý asa mańyzdy bolyp tabylady. Osylaısha, MSAK qyzmetterin esepke alý jáne josparlaý maqsatynda birneshe baǵdarlamalyq keshender jumys isteıdi. Olardyń biri – halyqtyń bekitilgen jeri boıynsha elektrondy esep júrgizetin «Bekitilgen halyq tirkelimi» (BHT).

Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek uıymdaryna azamattardy bekitý turaqty nemese ýaqytsha turǵylyqty, jumys isteıtin, oqıtyn jeri boıynsha bir ákimshilik-aýmaqtyq birlik sheginde dárigerdi, medısınalyq uıymdy erkin tańdaý quqyǵy negizinde júzege asyrylady. Azamat dáriger men emhanany erkin tańdaǵan kezde emhanaǵa bekitilý jylyna bir retten jıi emes jaǵdaıda júzege asyrylady. Azamattardyń emhanaǵa bekitilýi MÁMS júıesine qatysý úshin óte mańyzdy bolyp tabylady. О́ıtkeni emhana arqyly densaýlyq saqtaý júıesine, atap aıtqanda, bolashaq saqtandyrylǵan azamattar úshin – saqtandyrý medısınasy sheńberinde medısınalyq qyzmetter paketine qoljetimdilik ashylady.

 Medısınalyq qyzmet kórsetý úshin emhanany tańdaý kezinde onyń úıge aýmaqtyq jaqyn ornalasýyn esepke alý qajet. Emhananyń jaqyn ornalasýy ýchaskelik dárigerge de yńǵaıly: úıge shaqyrý kezinde ol ýaqtyly jáne sapaly qyzmet kórsete alady.

 Kelýshilerdiń emhanamen birinshi tanysýy tirkeý bóliminen bastalatyndyqtan ol emhanada jáne úıde naýqastardy qabyldaýdy uıymdastyrý jáne tur­ǵyn­dardan shaǵymdardyń týyndaýy boıynsha emhana­nyń qurylymdyq bólimshesi bolyp tabyla­dy. Munda qyzmetterdiń barlyq túr­lerin esepke alý, «Ambýlatorlyq-em­hanalyq kómek» aqparattyq portaly jumys isteıdi, onda pasıentterdi dárigerdiń qabyldaýyna aldyn-ala jáne jedel jazylýdy uıymdastyrý arqyly halyq aǵynynyń qarqyndylyǵyn naqty retteýdi qamtamasyz etý, sondaı-aq dárigerlerdiń birkelki júktemesin eskere otyryp, emhana kabınetteriniń jumys grafıgin qalyptastyrý kózdelgen.

Qazaqstan turǵyndary «Dárigerdi úıge shaqyrtý», «Dárigerdiń qabyl­daýyna jazylý» jáne «Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek kórsetetin medı­sınalyq uıymǵa bekitilý» qyz­met­terin «Elektron­dy úkimet» saıtynda elektrondy formatta paıdalana alady. Ol úshin elektrondy-sıfrly qoltańba bo­lyp, «Elektrondy úkimet» www.egov.kz saı­tyna kirý kerek.

Qosymsha árbir emhanada qajetti suraqtar boıynsha turǵyndarǵa konsýltasııalar úshin aqparattyq qamtamasyz etý júıesi engizilýde, anyqtamalyq jáne dıspetcherlik qyzmetter quryldy, densaý­lyq saqtaýdyń qolda bar baǵdarlamalyq keshenderin ıntegrasııalaý boıynsha jumys júrgizilýde. Nátıjesinde alynǵan aqparat derbestendiriledi jáne árbir turǵynnyń elektrondy densaýlyq pas­portynda jınaqtalady.

Emhana qyzmetterin aqparattyq esepke alýdy engizý mynadaı mindetterdi sheshýge múmkindik beredi:

• bastapqy jáne qaıtalanǵan naýqastar­dyń aǵynyn bólý;

• dárigerdiń júktemesin dál esepke alý jáne baqylaý;

• naýqastardyń dárigerdiń qabyldaýyn kútý ýaqytyn azaıtý.

Dárigerlerdiń jumysynda Dıspanser­lik naýqastardyń elektrondy tirkelimi portaly eleýli kómek kórsetedi, onda qant dıa­betimen aýyratyn naýqastardy, búı­rek fýnksııasynyń sozylmaly jetki­lik­sizdigimen, jiti koronarlyq sındrommen aýyratyn naýqastardy, júkti áıelder men bala týý jasyndaǵy áıelderdi monıtorıngileý boıynsha birqatar kishi baǵdarlamalar bar.

Aqparattyq qamtamasyz etýdi paıdalaný nátıjesinde taldamalyq sholýlar úshin medısınalyq uıymdardyń qyzmeti men júrgiziletin reformalardyń tıimdiligin baǵalaý boıynsha baǵdarlamalyq keshenderdiń standartty shyǵarylym kesteleri ázirlendi. Ambýla­torlyq qyzmetterdiń tek joǵary sapasy halyqtyń qymbat turatyn stasıonarlyq qyzmetterge suranysy­nyń birte-birte tómendeýine ákeledi. Sondyqtan medısınalyq-sanı­tarlyq alǵashqy kómektiń basym damýyn keshendi baǵalaý emdeýge jat­qyzý deńgeıiniń jekelegen jana­ma kórsetkishterin jáne qyzmet kór­setý aýmaqtary boıynsha halyqtyń stasıo­narlyq kómek alýyn qamtıdy.

Halyqty jeke jáne qoǵamdyq den­­saýlyqty saqtaý prosesine tartý me­dı­sınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek uıymdary úshin óte mańyzdy bolyp tabylady. Pasıent pen ýchaskelik dári­gerdiń arasyndaǵy kommýnıkatıvtik daǵdylardy keńeıtý arqyly densaýlyq saqtaý máseleleri jónindegi bilimniń negizinde medısınalyq mádenıetti nasıhattaý oıdaǵydaı damýda. Kóptegen aýrýlardyń negizgi sebebi kóbine-kóp biliminiń jetispeýshiliginen týyndaıdy. Bunymen qosa, halyqtyń medısınalyq personalmen tyǵyz jáne senimdi baılanysy MSAK deńgeıinde densaýlyqtyń joǵary kórsetkishine qol jetkizý úshin jańa tehnologııalardy paıdalanyp (klýbtar, densaýlyq mektepteri, eriktiler qozǵalysy jáne taǵy basqa) aqparattyq jumysty uıymdastyrýǵa bolady.

Densaýlyq saqtaý, salamatty ómir saltyn ustaný máseleleri jóninde ýaqtyly aqparattandyrý jónindegi mindetterdi iske asyrý halyqtyń ómir súrý sapasynyń merziminen buryn tómendeýine sebepshi bolatyn aýrýlardyń damýyn aldyn alýǵa múmkindik beredi.

Densaýlyq saqtaýdyń pasıentke baǵyttalǵan júıesi densaýlyq­­ty ny­ǵa­ı­týǵa, aýrýlardy profılaktı­kalaý­ǵa, keń taralǵan aýrýlardy erte dıagnos­tıkalaýǵa, emdeýge jáne dıspan­serleýdi júrgizýge, ońal­týǵa jáne úıde pallıatıvtik kómek kórsetýge baǵyt­talǵan MSAK qyzmet­teriniń basymdyqty damýyn kózdeıdi.

Jamal TÁJIKENOVA, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty,

Anar NÝRKINA, 1-kategorııaly dáriger,

Aıymjan NURPEIISOVA, 2-kategorııaly dáriger,

Zarına KERÝENOVA, medısına ǵylymdarynyń magıstri