Batys Qazaqstan oblysynyń Zelenov aýylyna qarasty Darııan aýyly – burynǵy Prıýral aýdanynyń ortalyǵy bolǵan úlken eldi meken. Qazirdiń ózinde 6250 adam turatyn aýylda qazaq jáne orys tilinde bilim beretin eki mektep bar.
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń bastamasymen barlyq óńirde tilshilerdiń mektep ujymdarymen kezdesýi ótip jatyr. Osyǵan oraı biz el ishindegi, aýyldaǵy qarapaıym mektepti qalap edik. Darııandy tańdaýymyz da tegin emes, «ońtaılandyrý» tusynda tarap ketken aýdan, buryn orys tildi bolǵan óńirde jańadan paıda bolǵan qazaq mektebi. О́rteńge ósken gúl tárizdi naǵyz táýelsizdik týyndysy...
Janymdaǵy serigim – Zelenov aýdandyq máslıhatynyń depýtaty, burynǵy muǵalim, qazir aýdandyq «Aýyl tynysy» gazetiniń redaktory Nurjan Dúzbatyr. О́ńirdiń jaǵdaıyn bes saýsaǵyndaı biledi. Tarıhqa da júırik. Darınsk stanısasy ótken ǵasyrlarda Oral kazachestvosynyń iri mekeni bolǵan. Belgili orys jazýshysy, «Tynyq Donnyń» avtory Mıhaıl Sholohovtyń otbasy Uly Otan soǵysy kezinde, ıaǵnı 1942-1943 jyldary osy aýylda turǵan. 1997 jyly Prıýral aýdany tarap, Zelenov aýdanyna qosylady. Toqsanynshy jyldary oblys ortalyǵynan shalǵaı taza qazaqy aýyldar toqyrap, turǵyndary qala mańy men onyń aınalasyna aǵylǵan kezde Darııannyń da demografııalyq sıpaty ózgergen. Áýeli aýyldaǵy mektepte jekelegen qazaq synyptary ashylyp, 1998 jyly óz aldyna qazaq mektebine aınalǵan eken.
Biz aldymen Darııan aýyldyq okrýginiń ákimi Bolat Erbolatovtyń kabınetine kirdik. Ákim bıyl 10 kóshege asfalt tóselgenin, mádenıet úıi kúrdeli jóndelip, jańadan mektep ǵımaraty qurylysy júrip jatqandyǵyn áńgimeledi.
Darııan qazaq mektebi burynǵy aýdandyq ákimdik ǵımaratyna ornalasqan eken. Keńestik úlgide salynǵan úsh qabatty, susty ǵımarat. Mańdaıshasyna «Qosh keldińizder!» dep jazyp qoıǵanymen, qushaq jaıyp turǵan qalpy baıqalmaıdy. Bilim ordasy úshin arnaıy salynbaǵan, tarshylyq qysqan toqsanynshy jyldary ashylǵan mektep qoı. Zamanynda sonyń ózi zor jańalyq, úlken jeńis sanalyp edi. Izdep kelgen mekteptiń syrty salqyn qarsy alǵanymen, ishindegi aýra bólek eken. Mektep basshysy Sholpan О́mirzaqova qushaq jaıa qarsy aldy. Mekteptiń jıyrma jyldyq tarıhymen tanystyq.
Mekteptiń qazirgi otyrǵan ǵımaraty 1971 jyly salynǵan eken. Tap-taza, jyp-jyly bolǵanymen, kúrdeli jóndeý jasalmaǵany baıqalyp tur. Synyp kabınetteri shaǵyn, 12-14 oqýshyǵa ǵana arnalǵan. Sport zaly, ashana atymen joq. Shyny kerek, sońǵy jyldary «mektep» dese kóz aldymyzǵa atshaptyrym keń, eýrojóndeýden ótip jarqyraǵan ǵımarat qana elesteıtin bolǵan eken. Qońyltaqsyp qalǵanymyzdy sezgen Sholpan Januzaqqyzy:
– Bizdiń úlken qýanyshymyz – aýylda jańa mektep salynyp jatyr. Buıyrsa, 2018-2019 oqý jylyn sý jańa ǵımaratta bastaımyz. Qarjyny orynsyz shashpaý úshin bıyl mektebimizde kúrdeli jóndeý jasalmaǵany ras, – dep túsindirip jatyr.
Dál búgin mektepte 278 oqýshy bilim alyp jatyr. Onyń 112-si bastaýysh synyptarda oqıdy. Odan bólek mektepaldy daıarlyq tobyna 32 búldirshin kelip júr. Baıqap turǵanymyzdaı, jyl sanap qazaq mektebiniń keregesi keńeıip keledi.
– Ujymda 39 muǵalim bar, olardyń 34-i (87,1%) joǵary bilimdi. Kásibı biliktilikke kelsek, 5 áriptesim – joǵary, 13-i I sanatty ustaz, – deıdi mektep dırektory.
Bir táýiri, mektepte pán muǵalimderi tolyq, kadr máselesi sheshilgen eken. Onyń sebebi – Darııan aýyly oblys ortalyǵyna jaqyn ornalasqan, bul jerge kelýge yqylasty maman kóp. Bıyl bastaýysh synyp pen bıologııa páni muǵalimderi zeınet demalysyna shyǵyp, ornyna joldamamen jas maman kelgen.
– Bıyl matematıka páninen taǵy bir jas muǵalimdi qyzmetke aldyq. Onyń sebebi – qazir qyzmet etip júrgen tájirıbeli eki muǵalimimiz 4-5 jyldan keıin zeınetkerlikke ketkeli otyr. Olardyń ózi ótinish aıtyp, «Erteń biz bir jylda demalysqa ketkende mektepke qıyn bolmasyn, qazirden bastap jas maman alyp, ózimiz tárbıeleıik, tájirıbemizdi úıreteıik» degen edi, – deıdi Sholpan Januzaqqyzy.
Osy bir detaldyń ózinen mektepte aýyzbirlikti, ortaq nátıje úshin jumyla jumys isteıtin uıymshyldyqty baıqap, ishimiz jylyp qaldy. Mekteptiń jetistikterimen tanysyp jatyrmyz. 1998 jyldan beri 235 túlek bitirip shyqqan. Búginge deıin UBT saıysynda oqý grantyna 50 túlek ıe bolǵan. 2013, 2017 jyldary Zelenov aýdanyndaǵy «Orta bilim beretin eń úzdik uıym» atalymyn jeńip alypty. Osy ýaqytqa deıin 55 oqýshy aýdandyq pán olımpıadasynyń jeńimpazy atansa, 8 oqýshy oblystyq pán olımpıadalaryna qatysqan. Dáýren Asylbek esimdi oqýshy ǵylymı jobalar baıqaýynyń oblystyq kezeńinde jeńimpaz atanǵan.
– Qarapaıym aýyl mektebinen «Altyn belgi» ıegerin shyǵarý óte qıyn, – deıdi áńgimege aralasqan Nurjan Toǵyzbaıuly. – О́ıtkeni kózge túsip, jaqsy nátıje kórsetken oqýshy ádette qazaq-túrik lıseıine, basqa da tańdaýly mektepke aýysyp ketedi. Qatardaǵy mekteptiń bir qıyndyǵy osy.
– Meniń shákirtterimniń jeńisteri de bir tóbe ǵoı, – deıdi áńgimege aralasqan jigit aǵasy.
Samat Jeksenǵalıev dene shynyqtyrý pániniń muǵalimi eken. Buryn arnaıy jasaqta qyzmet etken Samat О́teǵalıuly mektep janynan karate úıirmesin ashypty. Árıne bul úshin bir tıyn da almaıdy. Jattyǵý zaly da joq. Biraq janqııarlyq eńbek kóp jaǵdaıda materıaldyq jaǵdaıdyń ornyn toltyryp jiberedi. Shákirtteri Dýman Erbol, aǵaıyndy Abdolla men Ábdirahım О́teǵalı sport sheberligine kandıdat bolyp úlgergen. Dáýren Asylbek pen Almas Narıman – qara beldik ıegerleri.
Darııannyń qazaq tildi turǵyndary toqsanynshy jyldardyń qonys aýdarýshylary degenbiz. Mektep qyzmetkerleriniń túgelge jýyǵy da ózge óńirden kelip, osy aýylda turaq tapqandar. Mektep basshysy Sholpan О́mirzaqovanyń ózi de BQMÝ-dy bitirgen soń 1999 jyly joldamamen Darııan mektebine kelgen eken. Qyzmettiń qatardaǵy muǵalimnen dırektorǵa deıingi barlyq satysynan ótken ol jas mamandarǵa «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy erekshe qoldaý ekenin aıtady. Darııan mektebinde 12 jas maman dál osy baǵdarlama arqyly baspanaǵa ıe bolǵan.
Men de osy baǵdarlamanyń sharapatyn kórdim, deıdi Asylan Aıdarhanov áńgimege aralasyp. Alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń muǵalimi 2011 jyly Darııan aýylyna kelip, qyzmetke ornalasqan. Jas otbasy bir jyl páter jaldap turypty. Sóıtip qujattaryn ótkizip, keler jyly úı satyp alǵan.
Osy jerde bir másele shyǵyp tur. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy joǵary bilim alyp, óz aýylyna kelgen jastarǵa kómektespeıdi. «Týǵan jer» baǵdarlamasy qolǵa alynyp jatqan tusta óz aýylyna qyzmet etýge kelgen jas mamannyń quqyǵy nege ózge óńirden kelgen áriptesinen tómen bolýy tıis, deıdi áriptesimiz. N.Dúzbatyr.
«Egemenniń» tilshileri el ishine shyǵyp, ásirese muǵalimdermen etene aralasqany – keremet bastama», deıdi ustazdar. Gazet betindegi oń ózgerister, bilim salasyna betburys – muǵalimderdiń nazarynda. «Tálim» jáne «Bilim» betteri, «Ustazdyq – uly uǵym», «Ashyq sabaq», «Úırenetin úrdis», «Tájirıbe tálimi», «Bilim jáne bilik», «Izdenis izderi», «Ǵylym jáne taǵylym», «Dúnıetanym» aıdarlary bilim salasyndaǵy barlyq keńistikti qamtıdy. «Sóz túzeldi, tyńdaýshy sen de túzel» degendeı, jalpyulttyq basylym muǵalimge basyn ıip turǵan kezde, uly istiń basy-qasynda júrgen ustazdar qaýymy nege qyryn qarasyn?! Qaı salada da áleýmetpen qarym-qatynas, qoǵammen jandy baılanys qajet ekendigin muǵalimder túsinip úlgergen. Sondyqtan Darııandaǵy kezdesýden jyly áser qaldy. «Biz áli kezdesemiz» degen oımen jyly qoshtastyq.
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»