OQO-da birqatar basshy qanaǵattanarlyqsyz degen baǵa aldy

2002 jyldary sol kezdegi oblys ákimi Berdibek Saparbaev Ordabasy aýdanyndaǵy shaǵyn markettiń ashylý saltanatyna qatysyp, lentasyn qıdy. Jumys barysymen sol dańǵyl boıymen jıi ótemiz ǵoı. Sol kezde market ashyldy dep oblys ákiminiń ózi qýanǵan, arnaıy kelip tilek aıtqan álgi dúken búginde jupyny ǵana nysan eken. Kózge qońyraıyp kórinedi.

Búginde basqa salalardy aıt­paǵanda jyl saıyn keriskedeı etip jıyrmadan astam mektep salyp tastaıtyn oblystyń múm­kindigi qanshalyqty óskendigin osydan kóre berińiz.

Buryndary orta mektep túgil apatty bilim oshaqtaryn bú­tin­deýge qarjy tappaı otyratyn qurylys basqarmasy ǵala­mat ǵımarattardy kóterip jatyr.

Iаǵnı, aqsha bar, tıimdi jum­saý­dyń tetigin tapsań bolǵany. Biraq, bar aqshany ıgerýdiń ózi qıynǵa túsip jatyr.

Ákimdiktiń kezekti máji­lisinde oblys ákimi Janseıit Túımebaev bıýdjet qarjysynyń ıgerilmeýine baılanysty aýdan, qala jáne basqarma bas­shylarynyń jumysyna qatysty syn pikirin bildirdi.

– Bizdiń osy baǵyttaǵy jumy­symyzdy Memleket basshysy men Úkimet qatań baqylaýǵa alǵan. Osyǵan sáıkes biz bıýdjet qarajatyn ıgerý máselesin turaqty túrde aı saıyn qarap talqylaımyz. Alaıda qarjy basqarmasynyń búgin jasaǵan baıandamasyna sáıkes, oblystyq basqarmalardyń jáne aýdan, qala ákimderiniń bıýdjet qarajatyn ıgerý baǵytyndaǵy jumystary tómengi deńgeıde bolyp otyr. Sonymen qatar byltyrǵy jyldan beri bıýdjet qarajatyn ıgerý boıynsha berilgen tapsyr­malar oryndalmaǵany belgili boldy. Osy rette, birqatar ob­lys­tyq basqarma basshy­lary­nyń jáne aýdan, qala ákimderi­niń bıýdjet qarajatyn ıgerý bo­ıynsha jumystaryna qanaǵat­ta­narlyqsyz degen baǵa beremin, – dedi oblys ákimi.

Jıynda 2017 jylǵy 9 aı­dyń qorytyndysy boıynsha ob­lys bıýdjetiniń atqary­lýy tý­raly sóz alǵan oblystyq qarjy bas­qar­masy basshysy­nyń min­detin atqarýshy R.Múl­ke­manov ob­lystyq basqarmalar boıynsha 209,6 mln teńge, al, aýdan, qa­lalarda 559,4 mln teńge qarjy ıge­rilmeı qalǵanyn aıtty.

– Jalpy, jyl basynan beri oblystyq qurylys, energe­tı­ka, avtomobıl joldary jáne ká­sipkerlik basqarmalary qarjy­lan­dyrý josparlaryna 17,1 mlrd teńgege 25 ret negizsiz óz­gerister engizgen. Eger qyrkúıek aıyndaǵy 4,4 mlrd teńge keıingi aı­larǵa aýystyrylmaǵan jaǵ­daıda atalǵan oblystyq bıýd­jettik qarjyny ıgerý deńgeıi tómen bolar edi. Búgingi tańda oblys bıýdjetiniń qarjysy 99,8 paıyzǵa ıgerilip otyr, – dedi ol.

Baıandamada málim bolǵandaı, eń iri kólemde ıgerilmegen qarjy Saryaǵash, Saıram aýdandary men Shymkent qalasy jáne oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq pen deneshynyqtyrý jáne sport basqarmalaryna tıesili eken.

Jıyndy qorytyndylaǵan oblys ákimi kemshilikke jol bergen aýdan, qala jáne basqarma basshylaryna ózine tıisti jumysqa nemquraıdylyqpen qaraǵan orynbasarlarǵa úsh kún ishinde tártiptik shara kórip, nátıjesin baıandaýdy tapsyrdy. Bul joly orynbasarlar ǵana jaza almaıtyn syńaıly. Janseıit Túımebaev 2017 jyldyń bıýdjetinde qaralǵan qarjylardyń jyl sońyna deıin ıgerilýin barlyq basshylarǵa eskertip, jumystar óz máninde oryndalmasa birinshi basshylarǵa qatań tártiptik shara qoldanbaq.

Ońtústik Qazaqstan obly­syn­da jalpy óńirlik ónim kóle­mi jyl saıyn artyp keledi. Bıyl­ǵy jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda oblysta jalpy óńir­lik ónim kólemi 1 340,5 mlrd teńgeni qurap, 2,7 paıyzǵa art­qan. Oblys ákimdiginiń kezekti májilisinde oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý bas­qarmasynyń basshysy Arman Sábıtov jyl sońynda jalpy óńirlik ónim kólemi 3 014,5 mlrd teńgeni quraıtyndyǵyn aı­tady. Osylaısha Ońtústik Qazaq­stan oblysy respýblıka kó­leminde ósim boıynsha 5-oryn­ǵa turaqtamaq. Al óńdeý óner­kásibi óniminiń kólemi 410,8 mlrd teńgeni qurap, 2,1 paıyzǵa art­qan. Alaıda ónerkásip ónimi boıyn­sha ındıkatordyń oryndal­maý qaýpi bar. Jyldyq jos­­pardy qamtamasyz etý úshin ónim kólemin 850 mlrd teńgege jet­kizý qajet. Alaıda Shymkent qalasy men Báıdibek, Otyrar aýdandarynyń ındıkatorlary jyldyq jospardan artta qalýda.  – Qazirgi kezeńde sońǵy 9 aıda ónerkásip ónim kólemi 605 mlrd teńgeni quraýy qajet bola­tyn. Alaıda 9 aıdyń qorytyn­dysymen ónim kólemi 599,2 mlrd teńgege jetip otyr. Budan bólek, óńirimizde tirkelgen sha­ǵyn jáne orta kásipkerliktiń áre­ket etetin nysandarynyń úlesi 83 paıyzdy qurap, ındı­ka­tor­dyń oryndalmaý qaýpi bar. Soń­ǵy 9 aıda tirkelgen sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik ny­san­darynyń sany 213 419 bolsa, olardyń 36 796-sy áreket et­peıdi. Onyń ishinde eń joǵary deń­geı Shymkent qalasynda tirke­lip otyr. Iаǵnı, qaladaǵy 21 815 shaǵyn kásipkerlik ny­san­darynyń jumysy toqtap tur, – dedi Arman Sábıtuly.

Sondaı-aq qoǵamdyq qaýip­sizdikti qamtý maqsatynda ishki ister departamentine bıýdjetten bólingen qarjy kólemi jyl saıyn ulǵaıǵanymen salaǵa qatysty birneshe ındıkatorlardyń oryn­dalmaýy baıqalady. Atap aıt­qanda, jasóspirimder jasaǵan qylmystardyń úlesiniń jos­pary 3,4 paıyz bolsa, naqty 9 aıda – 3,5 paıyzdy quraǵan. О́t­ken jyldyń 9 aıymen salys­tyr­ǵanda kórsetkish Shymkent, Túrkistan, Kentaý qalalary men Qazy­ǵurt, Maqtaral, Otyrar, Saıram, Tólebı, Shardara aýdandarynda ósken. 

Jıynda aıtylǵan olqy­lyq­tarǵa qanyqqan óńir basshysy aýdan, qala ákimderi men salaǵa jaýapty basshylardyń jumysyn synǵa alyp, birqatar tapsyrmalar júktedi. 

– Birqatar aýdan-qalalarda tirkelgenimen áreket etpeıtin sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary kóbeıip otyr. Mem­leket pen Úkimet tarapynan qan­shama qoldaýlar kórsetilip otyr­ǵan kezeńde shaǵyn jáne orta kásipkerlikti turalatýǵa bolmaıdy. Máselen, Shymkentte, Sozaqta, Tólebıde, Túlkibasta shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandarynyń sany azaıǵan. Aýdan, qala basshylarynyń osy rettegi jumystaryna qanaǵat­tanarlyqsyz degen baǵa berýge bolady. Budan bólek, birqatar aýdan, qala ákimdikterinde tek bıýdjettik ınvestısııalarmen shektelip, jeke ınvestısııa tartý boıynsha jumystar tó­men deńgeıde júrgizilýde. Jyl so­ńyna deıin osy olqylyq­tardyń ornyn toltyrýdy jáne apta saıyn aqparat berip otyrýdy tapsyramyn, – dedi oblys ákimi.

«Balapandy kúzde sanaıdy» degen qanatty sóz bar. Jyl boıy atqarylǵan jumystyń nátıjeleri qorytyndylanyp jatyr. О́tken jyldarǵa qaraǵanda tabysy molaıǵanymen etekten tartqan enjarlyq, jaýapsyzdyq ta oryn alyp keledi. Oblys ákimi osy jaǵyna qatty mán berip otyr.

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Ońtústik Qazaqstan oblysy