Memleket. Qoǵam. Bıznes. Atyraýda ótken «ASAR» respýblıkalyq forýmy osy úsh taraptyń ózara birligi berekeli tirliktiń temirqazyǵy ekenin anyq ańǵartty. Alǵash ret uıymdastyrylǵan sharaǵa qatysqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova elimizde úkimettik emes uıym-bıznes-memleket formatyndaǵy áleýmettik seriktestiktiń negizi qalyptasqanyn atap aıtty.
Shynynda da, úshjaqty seriktestiktiń búginge deıin qol jetkizgen tabysy az emes. Táýelsizdik jyldarynda el ekonomıkasy 20 esege ósti. Azamattyq qoǵam qalyptasty. Respýblıka boıynsha 20 myńnan astam úkimettik emes uıym bar. Iаǵnı, halyqaralyq tájirıbede tıimdiligin kórsetken úrdisti bizdiń elde de jetildirýge qajetti alǵyshart jetkilikti. «Bárin memleket jasap bersin» degen masyldyq psıhologııadan arylatyn kún áldeqashan jetkenin ýaqyt kórsetti. Forýmda sóz alǵan Gúlshara Ábdiqalyqova úshjaqty seriktestik baǵytynda atqarylǵan jumystardan naqty mysaldar keltirdi. «Konstıtýsııanyń 6-babyna sáıkes, ulttyq bıznes eldiń áleýmettik ómirine belsendi qatysady, - dedi Memlekettik hatshy. - Mysaly, «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalar qory 2016 jyly «Meniń elim» baǵdarlamasyn bastady. Halyqtyń bilim, medısına, mádenı nysandarda sapaly ortaǵa qoljetimdiligin arttyrýdy maqsat etken baǵdarlama aıasynda búginge deıin 200 myń adam 3 mlrd teńgeniń kómegin aldy. KAZENERGY kompanııasy 2014 jyldan bastap bilim granttaryn berý baǵdarlamasyn júzege asyrdy. Jyl saıyn 600 stýdent energetıka salasynda oqýǵa múmkindik alyp otyr, osy maqsatqa 350 mln teńgeden astam qarajat bólingen. «BI GROUP» holdıngi 2013 jyly «Analar úıi» áleýmettik qaıyrymdylyq jobasyn bastady. Sodan beri 26 daǵdarys ortalyǵy ashylyp, 1,2 myń ana men balaǵa 30 mlrd teńgege kómek kórsetildi». Úkimettik emes uıymdar da jetkilikti tájirıbe jınaǵan. Aıtalyq, Rınat Temirbekov basqaratyn «Ortalyq Azııanyń Eýrazııa» qorynyń «Jarqyra» jobasy áleýmettik kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan. 2006 jyldan bastap 10 myńnan astam azamat áleýmettik kásipkerlik týraly habardar boldy. 2016 jyly qor 235 mln teńge qarajatqa jobalardy júzege asyrǵan. Astanada áleýmettik kásipker Ámın Áskerov toqyma sheberhanasyn ashqan. 15 adam shtatta bolsa, sonyń 12-si múmkindigi shekteýli jandar. Tarazda Rýslan Tólegenov ıppoterapııamen aınalysady. Múmkindigi shektelýi balalar men eresekterge tegin qyzmet kórsetedi. «Qýantatyny, mundaı mysaldar az emes. Demek, bizdiń qoǵamda shynaıy rýhanı qundylyqtarǵa basa mán beriledi», - dedi G.Ábdihalyqova.
Bul baǵyttaǵy jumystardyń alǵa basýyna memleket basshysynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy oń yqpal etip otyr. Baǵdarlama aıasyndaǵy «Týǵan jer» jobasy azamattar men ÚEU, bıznesmenderdi mańyzdy problemalardy sheshýge, ulttyq patrıotızmdi damytýǵa jumyldyrady. ÚEU úshin de, bıznes úshin de áleýmettik jobalarda negizgi seriktes memleket ekeni jasyryn emes. Bıyldyń ózinde memlekettik organdar ÚEU-men birge jalpy quny 13,9 mlrd teńge bolatyn 2 146 áleýmettik jobany júzege asyrýda. Onyń 13,4 mlrd teńgesi aımaqtardyń enshisinde ekeni jaqsy kórsetkish.
Halyqqa qaraılasqannyń qadiri artady
Forým barysynda QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy arasynda seriktestik jónindegi kelisimge qol qoıyldy. QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev bıznes pen úkimettik emes uıymnyń birligi bekem ekenine toqtaldy. Plenarlyq sessııada sóz alǵan mınıstr ÚEU-dar memlekettik áleýmettik tapsyrystar men granttarǵa ıek artyp qana qoımaı, bıznespen belsendi árekette bolýy kerek ekenin aıtty. «Bıznes úkimettik emes uıymdarmen birlesip jumys isteý arqyly óńirdegi áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldyń ońalýyna yqpal etedi ári qoǵamda qandaı problemalardyń bar ekeninen habardar bolady. Áleýmettik jaýapkershiligin arttyrady, halyqqa qaraılasqan kásipkerdiń bedeli artady, múddesin qorǵaı alady», - dedi N.Ermekbaev.
Mınıstrdiń bul sózin «Atameken» UQP basqarma basshysynyń orynbasary Eldar Jumaǵazıev te qýattady. «Bıznes ár kezde de áleýmettik mindettemelerin oryndap keldi, bul úrdis jalǵasa beredi, - dedi ol. - Biraq tolǵandyratyn máselelerdiń de baryn aıtýǵa tıispiz. Áleýmettik kómek kórsetilgennen keıin onyń naqty nátıjesi qandaı bolady degen saýalǵa tolyqqandy jaýap joq. Elge járdemdesip júrgen kásipkerlerdiń aty-jónderin bilmeımiz. Bıznes ıeleri kóp rette «Maǵan jarııalylyqtyń keregi joq, bul men úshin saýap, shyn nıettimmen jasadym» deıdi. Biraq halyq qaıyrymdy jandardy bilýi tıis. Sizden jaqsylyq kórgen adam siz týraly aıtsyn. Bul – tárbıe, úlgi. Taǵy bir másele, áleýmettik kómek kórsetken kásipkerlerge beriletin salyq jeńildikteri bar, bizdiń kóptegen bıznesmender odan beıhabar. О́tken jyldyń ózinde 2000 kásipker 43 mlrd teńgeniń áleýmettik kómegin kórsetken. Al biz olardyń attaryn da bilmeımiz. Sondyqtan da reestr jasap, endigi jerde qandaıma bolmasyn elge kómegi tıgen bıznes ıelerin arnaıy tizimge engizýdi uıǵaryp otyrmyz».
Atyraý – jarqyn jobalar alańy
Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova forýmnyń Atyraýda tekten-tek ótpegenin aıtty. Munaıly óńirdegi iri kásiporyndar birqatar áleýmettik jobalardy júzege asyryp jatyr. Mysaly, «Teńizshevroıl» JShS bıyl eki bala baqsha, mektep-gımnazııa, mádenıet úıi, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi syndy áleýmettik nysandardyń qurylystaryn aıaqtady. Jergilikti kásipkerler de ıgi isterden tysqary emes. «Munaıservıs LTD» JShS basshysy Maǵaýııa Merǵalıev Qulsary qalasynda óz qarajatyna 165 oryndyq balabaqsha salyp berdi. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda aımaqta qolǵa alynǵan jarqyn jobalardyń qatary kóp. Forýmda oblys ákimi Nurlan Noǵaev ÚEU-bıznes-memleket qatysýymen júzege asyp jatqan əleýmettik jobalar týraly aıtty. "Zańǵar" jastar jobasy - oqýshylar men stýdentterdiń aldyńǵy qatarly tehnologııalardy meńgerýine baǵyttalǵan. Jobany "Shevron" kompanııasynyń qoldaýymen «International Youth Foundation» halyqaralyq jastar uıymy men "InfoSentr" jergilikti qoǵamdyq birlestik qolǵa alǵan. Jobamen 5 myń adam, júzden astam oqý oryndary qamtylyp otyr. Halyqaralyq dərejedegi júzden astam trener daıyndaldy. Kəsipkerlikti damytý salasynda "Jarqyra" baǵdarlamasy tıimdiligin kórsetti, onyń aıasynda eki jyl ishinde 12 bıznes jobaǵa qarjylaı qoldaý kórsetildi. "Jarqyra" jobasyn "Ortalyq Azııanyń Eýrazııa" qory "Teńizshevroıl" kompanııasynyń kómegimen júzege asyrýda. Oblys əkimi atyraýlyq kəsipkerler əleýmettik nysandar qurylysyna qarjy salýda belsendi ekenderin atap ótti. О́ńirde memleket basshysynyń "Bolashaqqa baǵdar:rýhanı jańǵyrý" baǵdarlamalyq maqalasynyń "Týǵan jer" baǵyty boıynsha jalpy quny bir mıllıard teńge bolatyn 11 joba júzege asyp jatyr. Onyń bárin de jergilikti kəsipkerler qarjylandyrǵanyn atap ótý lazym.
Eki kúnge sozylǵan forým aıasynda bıznes-qurylymdar men UEU-dar arasynda birlesken əleýmettik jobalardy iske asyrý úshin 10 memorandýmǵa qol qoıyldy. Áleýmettik jobalar men ıdeıalar jərmeńkesi, zııatkerlik konferensııasy, paneldik pikirtalastar, sheberlik synyptary men semınarlar ótti. QR Din isteri jəne azamattyq qoǵam mınıstrligi, "Atameken" ulttyq kəsipkerler palatasy, Atyraý oblysynyń əkimdigi birlesip uıymdastyrǵan shara úshjaqty seriktestiktiń qadamy nyq, bolashaǵy jarqyn ekenin kórsetti. Yntymaqtastyq forýmy endi jyl saıyn elimizdiń túrli óńirlerinde ótetin bolady.
Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan»