Aqyn jazarynda belgili bir maqsatty kózdedi me, joq pa, bilmeımiz. О́ıtkeni bir taqyrypty josparlap otyrmaǵan sııaqty jazýǵa. Oıda qorytyp, júrekte terbetip, kózdegen taqyrybymen «aýyrýy» múmkin, alaıda oqıǵany qıystyryp josparlap jatpaıtynǵa uqsaıdy.
Onyń ústine óleń joba emes qoı. О́zi de aıtpaýshy ma edi, «qulaǵyma sybyrlaıdy» dep. Áıteýir óleńder aǵyl-tegil bastalady da, qýatty tylsymymen baýrap alady ǵoı. Al myna oıdan soń mynany aıtam dep josparly jazǵan dúnıeler birden baıqalady. Bastapqy eki joldaǵy uıqas tórtinshi jolda túıindeletin oıǵa qurylady jáne aıtaryn bappen órbitkeni sonadaıdan ańǵarylady. Bul árıne ondaı aqyndar álsiz degen sóz emes, alaıda Muqań bul qatardan emes. Kóp óleńderi josparsyz bastalady da, ekpinine ertip áketedi.
Myna poemasy da aǵyl-tegil quıylyp, ártúrli aǵys qarqynymen ala qashady. Qazanattyń ústinde qalqyǵandaı emes, qazaq sóziniń qudireti bılep bara jatqandaı tula boıdy. Sarqyrap, quldılap, quldyrańdap ekpindegen bala tolqyn, jas tolqyn, ana tolqyn quıqyljyp baryp basylyńqyrap, qaıyra qarqyndaıdy. Alasurǵan kúıge kelińkireıdi. Qaıtkende de birqalypty yrǵaq emes. «Myltyq alǵan saıatshy túgili, tiri jan mańaıynan júrmeıtin», ataýynyń ózi taǵdyryna kóringen Jetimkóldiń basynda bir mazasyzdyq bary bastapqy bólimnen-aq bilinedi. Sol mazasyzdyqqa oqyrmandy qosa tartyp bara jatqanda, kilt toqtaıdy da adam taǵdyry qosamjarlanady.
«Bala jatyr tósekte albyraǵan,
Áke jatyr edende qaljyraǵan.
Tún kúzetip ana otyr, qos janary,
Sharasyzdan sharshaǵan, jaýdyraǵan», dep manaǵy aqqýlarsyz ári-sári kúı keshken Jetimkóldiń jaǵdaıyna myna otbasynyń taǵdyryn jalǵap qoıady. «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasy osylaısha árneden sekem alǵan jaraý attyń qulaǵyn qaıshylaǵanyndaı tosyn bastalady da, júıtkigen jyr aǵysyna birden batyrady. Alty aı qys aıdynyn saǵynyp jetkenimen, kelgen boıda birden qulap qona ketpegen aqqýlardyń ózi, odan keıin múlde jolamaı ketkeni, qus túgili kisi balasy jýı bermeıtini, sóıte tura kól betiniń tynshymaýy...
Jalpy biz qasıet degendi qalaı túsinemiz. Shyǵarma «Qasıet... Qasiret... Qasiret... Qasıet...» dep aıaqtalady ǵoı. Avtor osylaısha túıininde bárin aıtyp tastaǵan sekildenedi. Biraq báribir bir jumbaǵy búgýli qalǵandaı seziledi. О́leń sózdiń qasıeti de osynda. Aýrý meńdegen bala, sharasyz sendelgen ana, dármensiz áke ne isteý kerek? Kópten aýyrǵan jalǵyz balanyń ólmeli kúıin kórgen ata-ananyń shyǵarda jany. Mundaıda bir aýyz sózdiń ózi dátke qýat. Baǵanaǵy táýiptiń «aqqýmen alastańdar» degen sózi bar ǵoı, súıenerge basqa úmit qalmasa, kim de bolsa sóıtedi. Iá, qaıtedi eken? Aqynnyń sumdyq sheshimi osy tus. Oqıǵa ómirde boldy-bolmady, tipti ol jaǵy da mańyzdy emes. Avtor osy sheshimi arqyly ana obrazyn kóterip turǵan joq pa? Týǵan balasy úshin, urpaq úshin ana qandaı táýekelge bolsyn barady. Balasy sonda ketip bara jatsa arystannyń aýzyna kirip aman alyp qalýǵa bar. Siz Maǵaýınniń «Shaqan Sherisin» eske alyńyz. Onda áke, sheshe, bala shaı iship otyrǵanda japandaǵy jalǵyz úıge gúr etip jolbarys kirip kelip, ústeldiń shetindegi bes jasar balany belden-bir-aq qysyp alyp jónelgende, kim qandaı áreket etýshi edi? Azýyna at baılaıtyndaı qaıratty Shaqan, batyr Shaqan qareket qylmaq túgili, otyrǵan ornynan turýǵa jaramaı qalmaı ma? Al áıeli, jolbarystyń aýzynda ketken balanyń anasy ushyp turyp, kóseýdi ustap jolbarystyń sońynan qýa jóneledi. Sol ańyrǵan kúıinen aıyǵyńqyrap, aqylyn jııa bastaǵan Shaqan ornynan turyp esikten shyǵýǵa jaraǵanda, balany tastaı sala anasyna shapqan jolbarys áıelin kóz aldynda jaıratyp kete barady. «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasynda oqıǵa basqa demeseńiz, ananyń urpaq aldyndaǵy jaýapkershiligi men táýekeli budan bir kem túspeıdi. «Aqqýdy atpa, dosyńdy satpa» deıdi qazaq tanymy. Tegin aıtpaıdy ǵoı. Al ana bolsa urpaǵyn saqtap qalý úshin halyq attamaǵan qasıetti tárk etedi. Múmkin Adamdy alma jeýge májbúrlegen Haýa ana jerge urpaq súıip, adamzattyń tuqymyn kóbeıtýdi kózdep túsken bolar, kim bilipti. Balasynyń emi úshin aqqýdy atqan ananyń oıy da osyndaı. Aýyryp jatqan óz balasy ǵana emes, adam dep eseptegen durys. Al bir adamnyń ómirin saqtap qalý bar adamdy qutqaryp qalǵanmen teń. О́letin bala anasy aqqýdy atpasa da óletin edi, árıne. Degenmen, shyǵarmadaǵy áke men ananyń dıaloginde úlken mán, adamzattyq sezimder qylań beredi. Kúıeýi bara almaǵan erlikke áıeli táýekel etkeni jáne tabıǵattyń oǵan qaıyrǵan jaýaby... Menińshe bul Jetimkólde aqqýdy atyp óltirgende, úıdegi balasy da jantásilim etken bolar. Sodan keıin jylqy baqqan dalanyń adamy, ony – tabıǵattyń tili degen durys. «Bilmeımin, cop attyń ba, baq attyń ba? Aqqýǵa kezenerde yrym jasap, Tym qursa saýsaǵyńdy qanattyń ba?» deı me áıtpese? Munda da neshe myń jylǵy qazaq tanymyndaǵy nanymdar qattalyp tur. Táýiptiń kelýi, qan shyǵarý degen sııaqty.
Baǵasyna jetpeseń qasıettiń qasiretke aınalyp shyǵýy op-ońaı eken. Bul qazaq ádebıetinde kóneden jyrlanyp kele jatqan taqyryp bolsa da, aqynnyń osy poemasynda shyrqaý bıigine jetken. «Qasıet! O, qasiret! Osyndaı ma eń? Sorymnyń qalyńdyǵy shashymdaı ma eń?! Qasıet! Qasıetter ushyp ketti, Qasiret! Qasymdaǵy dosymdaı ma eń! Qasıet... Qasiret... Qasiret... Qasıet...» dep aıaqtalady.
О́kinishtisi, ana balasynan aıyrylsa, aıdyn aqqýynan aıyryldy...