Sońǵy on jylda Qazaqstan sporty qaryshtap damydy. Buryndary bizdiń eldi boksshylar men balýandardyń eli dep sanasa, osy kúnderi ózge de sport túrlerinen upaıymyz túgendelip keledi. Qazaqstandyq tennısshiler qazir álemdik sport sahnasyna shyǵyp, elimizdiń abyroıyn asqaqtatyp júr. Jalpy, elimizdegi tennıstiń damýy Ulttyq quramanyń kapıtany Dıas Dosqaraevpen etene baılanysty.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate ZakrytAmerıka Qurama Shtattarynan mol tájirıbe jınap kelgen maman tennıstiń tynys-tirshiligin bes saýsaqtaı biledi.
– Dıas myrza, áńgimeni muhıttyń arǵy betinde ıgergen tájirıbeńizden bastasaq.
– Muhıttyń arǵy jaǵynda júrip mol tájirıbe jınaqtadym. Alabama shtatynda bapker bolyp qyzmet ettim. Odan keıin Kalıfornııa shtatyndaǵy Monterreı qalasynda menedjerlikpen aınalystym. Al sosyn Nıý-Iork qalasyndaǵy «Stratmor Vanderbıld» akademııasynda basshylyq qyzmette boldym. Jınaǵan bar tájirıbemdi el tennısine berý ózimniń azamattyq paryzym dep sanadym. Keldim de bilekti sybana iske kiristim. Ol kezde tennıs sporty óte nashar jaǵdaıda bolatyn.
– О́zińiz kelgennen keıingi otandyq tennıstiń jaı-jaǵdaıy týraly ne aıtasyz?
– Árıne búginde belgili bir jetistikke jetsek, ol kúlli Qazaqstan Tennıs federasııasynyń eńbegi. Biz aldymyzǵa maqsat qoıyp, jumyla iske kiristik. Áıtpese, «jalǵyzdyń úni shyqpas, jaıaýdyń shańy shyqpas» deıdi ǵoı. Birinshiden, osy qaýymdastyqty basqaratyn Bolat О́temuratov zor eńbek sińirdi. Keı kezde jarys ótkizýge qarjy jetpegen shaqta ol kisi tyǵyryqtan shyǵýdyń amalyn tapty. Osyndaı bar jan-tánimen sportty súıetin Atymtaı-jomarttar bolmasa, bir orynda turalap qalýshy edik. Qaýymdastyq basshysy qanshama mańyzdy sharýalaryn ysyryp qoıyp, tańerteńmen kelip jasóspirimder týrnırin tamashalaıdy. Zarına, Gúzelder shetelderde qalaı oınap jatqanyn ǵalamtordan qarap, bilip otyrady. Tennıske degen qyzyǵýshylyǵy óte joǵary. Federasııanyń qazirgi basshysy bolmasa dál qazirgi mynandaı jaǵdaıǵa jete almas edik.
Eń alǵashqy jobamyz balalar tennısi edi. Elimizdiń aımaqtarynda osy sportpen aınalysatyn jetkinshekter sanyn kóbeıtýge basymdyq berdik. Sol kezde tennıs úıirmelerinde búkil respýblıka boıynsha 500 bala jattyǵatyn. Al qazir onyń sany 6 esege, ıaǵnı 3000 balaǵa ósti. Demek, biz durys baǵytta jumys istep jatyrmyz degen sóz.
– Kóptegen jankúıerler quramaǵa Kýkýshkın, Golýbev, Nedovesov sekildi legıonerlerdi shaqyrǵanymyz durys emes dep aıtyp jatady. Osyǵan kelisesiz be?
– 2007 jyly Tennıs federasııasy jańa bastama kóterip, eldegi tennısti damytý jaıynda alǵashqy qadamdar jasady. Sol shaqta Qazaqstanda Alekseı Kedrıýkten ózge tennısshi bolmap edi. Biz amal joq, legıonerlerdi shaqyrýǵa májbúr boldyq. Olar ulttyq quramanyń deńgeıin kóterdi jáne bir jaǵynan álgi tennıske jazylǵan balalar úshin úlgi tutar sportshylarǵa aınaldy. Jetkinshekterimiz solarǵa qarap boı túzedi. Eger bıik nátıje kórsetip júrgen tennısshilerimiz bolmasa, órender kimderge qarap talpynady? Al qazir ózimizdiń tennısshilerimiz ósti. Habıbýllın, Evseev, Popko sekildi jigitter sol legıonerlerdiń deńgeıine jetip qaldy. Tennıs álemindegi tulǵalar Qazaqstandy kórip qatty tańǵalady. 10 jyl boıy bizdiń qurama jeti márte álemdik topta óner kórsetti. Reseıdiń ózi bir jyl oınasa, ekinshi jyly jarystyń negizgi bóligine óte almaı qalady.
Endigi maqsatymyz – legıonerlerdiń qasyna birtindep jergilikti talanttarymyzdy qosa berý, qosa berý. Qyzdarymyz da táýir nátıje kórsetip, ósip keledi. Zarına, Gúzel, Jibek, Kamıla sekildi qyzdarymyz qazir iri týrnırlerde jeńiske jetip júr. Aldaǵy bes jylǵa qoıǵan maqsatymyz – álemdik reıtıngtiń alǵashqy júzdigine otandyq mektepten túlep shyqqan 2 tennısshini kirgizý. Sol úshin eńbek etýdemiz.
– Siz ataǵan tennısshilerden bólek, taǵy da ósip kele jatqan talanttar bar ma? Esimderin qazirden bastap bilip júreıik.
– Biz aıtyp otyrǵan on jyl ishinde Habıbýlın sekildi tennısshi shyqty. Biraq onyń básekelesteri Evseev pen Hasanov qana. Demek, bizdiń aldaǵy maqsatymyz osyndaı tennısshilerdiń sanyn 15-20-ǵa deıin arttyrý. Sannan sapaǵa kóshý. El ishinde tennısshiler arasynda báseke joǵary bolsa, onda olardyń deńgeıleri de joǵary bolmaq. Sonyń arqasynda ulttyq quramaǵa da úzdikterin tańdap alar edik. Mysaly, qazir 12 jastaǵy ul-qyzdar arasynda báseke joǵary. Sol jastaǵy jetkinshekterdiń arasyndaǵy týrnırlerdiń bárinde jeńimpaz ártúrli. Bir-birin jeńip, únemi básekede júredi. Qazir Pavlodar qalasynda Rostıslav Golfın, Ilıa Vetmet, Taraz qalasynda Danııar Qaldybekov sekildi jas talanttar ósip keledi. Reseıden kelgen maman Sopkın bizdiń qyzylordalyq jas talantymyz Erasyl Erdildáni kórip «myna talantty qaıdan taptyńdar», dep bas shaıqady. Áıtse de, aımaqtarda básekelestik óte nashar. Sondyqtan da biz olardy Astanadaǵy ortalyqqa alyp kelemiz. Munda balalarǵa búkil jaǵdaı jasalynǵan. Qonaqúı, sabaq oqıtyn jeri, jattyǵatyn korttary – barlyǵyn zamanaýı tehnologııa boıynsha jasalǵan.
– Bapkerler tennıske keıbir ulttardyń ıkemi ózgeshe bolady deıdi. Aǵylshyndar oılanyp oınasa, amerıkalyqtar qara kúshke salady. Al qazaq balalary bes settik oıyndarda myqty eken. Olar kóbinese qumdaýyt tósenishte, aýyr kezdesýlerge beıimdelgen deıdi. Siz osy tujyrymmen kelisesiz be?
– Joq, kelise almaımyn. Ondaı pikirler aıtylyp júrgenin bilemin. Alaıda tennıs qazir qatty damyp ketti. Jattyǵý máneri de ózgerdi. Qazaq balalary tennıs oınaı almaıdy degendi de estigenbiz. Biraq onyń barlyǵy da qasań pikirler. Tennıs te ultqa bólinbeıdi. Kez kelgen ult ókili dańqty tennısshi bolýy múmkin. Tek 5-6 jasynan bastap jattyǵýy kerek. Qyzdar tennısinde bir-eki elementti jaqsy jasasa, jemisti nátıje kórsete alady. Al erler tennısinde barlyǵy joǵary deńgeıde bolýy tıis. Soqqysy, júgirisi, alańdy kóre bilýi, oılanýy – barlyǵy birkelki myqty bolmasa, jetistikke jetýi qıyn. Osyndaı qabileti bar qazaq balalary jetip artylady. Tek olarǵa durys baǵyt kórsetý qajet.
– On jyl ishinde jetken jetistikterimiz az emes. El tennısiniń odan ári qarqyndap damýyna ne jetispeıdi? Aldaǵy maqsattaryńyz qalaı bolmaq?
– Eń aldymen tennıspen aınalysý úshin jaǵdaı jasaýymyz kerek. Eger korttar bolmasa, tennıs qalaı damysyn. Kelesi jyly Astanada «Jeruıyq» parkinde kort salynady. О́ıtkeni qalalyq sport basqarmasynda tennıspen aınalysqysy keletin 300 balanyń ótinishi jatyr. Demek, elordamyzǵa taǵy bir ortalyq kerek degen sóz. Sonymen qatar Almaty, Qaraǵandy, Aqtóbe qalalarynda da korttar ashylady. Infraqurylymdy kúsheıtýimiz qajet.
Sodan keıin, jas jetkinshekterdiń deńgeıin kótersek deımiz. Ár jastaǵy Azııa birinshilikterine qatysyp, júlde alsaq dep josparlap otyrmyz. Japonııa, Aýstralııa sekildi myqty quramalarmen básekelese alsaq, jaman bolmaǵanymyz. Qyzdar quramasyn kúsheıtý – basty maqsattarymyzdyń biri. Azııa oıyndarynda tek bir ret qana qola júlde aldyq. Osy nátıjelerdi arttyra tússek, álemdik arenada abyroıymyz óse túsetini anyq.
Aımaqtardaǵy bapkerlerdi kóbeıtý ári olardyń deńgeıin de ósirýimiz qajet. Jyl boıy olardy oqytýdy jalǵastyra bersek, jaqsy nátıjege jetetinimiz sózsiz.
– Ulttyq quramamyz Devıs kýbogynda Shveısarııaǵa qarsylas atandy. Bul komandany jeńýge múmkindik bar dep oılaısyz ba?
– Árıne, bar. Shveısarııa quramasynan ótken joly jeńilip qaldyq. Biraq alǵashqy kúni olardy utqanymyz esterińizde shyǵar. Bul joly Rodjer Federer kelmeıtin sekildi. Ol Devıs kýbogyn jeńgennen keıin ulttyq quramaǵa oınamaımyn dedi. Jeke týrnırleriniń ózi bastan asady. Al eger Vavrınka keletin bolsa, onyń da oıyn tájirıbesi nashar. Sebebi jarty jyl boıy jaraqattan emdelip, kortqa shyqpady. Laksonnen degen tennısshisin tájirıbeli dep aıtý qıyn. Sondyqtan da óz jerimizde Shveısarııany jeńýimizge ábden bolady. Eger jeńsek tarıhymyzda tuńǵysh ret jartylaı fınalǵa shyǵamyz. Osyǵan deıin qanshama múmkindigimiz bolyp, sol mejege jete almaı qalyp jattyq. Bálkim, osy joly baǵymyz janar.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Ermuhamed MÁÝLEN,
«Egemen Qazaqstan»